Кіріспе

Арканзастың Жоғарғы заңы – Арканзас Конституциясы, АҚШ-тың Арканзас штатының негізгі ұйымдастырушы заңы, ол мемлекеттік биліктің міндеттерін, өкілеттіктерін, құрылымын және функцияларын белгілейді. Арканзастың алғашқы конституциясы 1836 жылы территорияның Одаққа қабылдау алдында Литтл-Рок қаласында өткен конституциялық конвенцияда қабылданды. 1861 жылы бөлінуді қолдайтын конституция қабылданды. Америка Азамат соғысынан кейін 1864 жылғы конституция жазылды. 1868 жылғы конституция Қайта құру актілеріне сәйкес келу үшін қабылданды. Қазіргі конституция 1874 жылы Брукс-Бакстер соғысынан кейін ратификацияланды. Брукс-Бакстер соғысы және жаңа конституцияның қабылдануы Арканзастағы Қайта құрудың аяқталуы деп есептеледі. Бұл 1876 жылғы даулы АҚШ президенттік сайлауынан және оңтүстіктегі федералды әскерлерді шығаруға әкелген ұлттық келісімнен екі жыл бұрын болды. Штат 1874 жылғы Конституцияға көптеген түзетулер енгізді – 2020 жылға дейін 102 түзету қабылданды. 1891 жылғы Сайлау заңының қабылдануы және 1892 жылғы жалпы сайлауда сайлау салығы туралы түзетуді қабылдау арқылы Демократиялық партия республикалықтар мен шаруалар мен жұмысшылар коалициясынан мемлекеттік саясатты бақылауды нығайтты, нәтижесінде көптеген афроамерикандықтардың сайлау құқығынан айырылуына себеп болды. 1895 жылға қарай штаттағы заң шығарушы органда афроамерикандық өкілдер болмады; саясаттан олардың шеттетілуі 20 ғасырдың басына дейін ондаған жылдар бойы жалғасты.

1836 жылғы Конституция

1833 жылы Арканзас штат ретінде қабылдануға құлшынды, бірақ Конгресс Миссури келісімімен қамтамасыз етілген шаттыққа нұқсан келтіруі мүмкін екендігіне байланысты тағы бір құлдық қолдайтын штатты қабылдауға тартынды. Аймақ штаттық конституциялық конвенцияға делегаттар сайлады. Аймақтық губернатор Уильям Фултон конвенцияны тоқтатуға тырысты, бірақ Бас прокурор Бенджамин Ф. Батлер жиналысты заңды деп шешті. Бірінші штаттық конституция Конгресс тарапынан 1836 жылдың 30 қаңтарында ратификацияланды, ал сол жылдың 15 маусымында президент Эндрю Джексон Арканзасты 25-ші штат етіп бекіту туралы заңға қол қойды.

1861 жылғы Конституция

Алғашқы конституция бұлыңғыр және қысқа болды. Арканзас 1861 жылдың 6 мамырында Одақтан шыққанда, оның орнына екінші Арканзас штатының конституциясы қабылданды. Бұл конституция түпнұсқасына өте ұқсас болды, тек Америка Конфедерациялық Штаттарына сілтемелер жасағандықтан ерекшеленді.

1864 жылғы Конституция

Арканзас 1863 жылғы Азат ету жариялануынан кейін 1864 жылғы 18 наурызда жаңа Конституцияны қабылдады. Бұл конституция 1860 жылғы сайлаушылардың он пайызы одаққа адалдыққа ант бергеннен кейін федералдық мойнынан алу және қолдау қайта жаңаратынын белгіледі. Бұл конституцияда құлдық жойылды, бірақ босатылғандар немесе бұрынғы құлдар үшін азаматтық құқықтар туралы ешқандай ереже болған жоқ. Бұл конституция Қайта құруды аяқтау және жергілікті үкіметтерге билікті мүмкіндігінше жылдам қайтару мақсатымен қабылданды. Бұл штаттық басқарудағы бірқатар маңызды лауазымдарға сайлау рәсімдерін анықтаған алғашқы конституция болды.

1868 жылғы Конституция

Конгресс 1867 жылғы Қайта құру актілерін қабылдады, бұл 13-ші және 14-ші түзетулерді қабылдауға әкелді, олар құлдарды босатып, оларды азаматтар етті. 1867 жылғы актілер бұрынғы Конфедерация штаттарының бұрынғы құлдарды азаматтар ретінде мойындауын және азат болғандарға сайлау құқығын беретін конституцияларды қабылдауын талап етті. 1867 жылдың соңында Арканзас штаты 1868 жылдың басында Литтл-Роктегі ескі астана ғимаратында өткен жаңа Конституциялық конвентке делегаттар сайлады. Сол конвентте делегаттар жаңа Конституция жобасын жасады. Ол 1868 жылдың көктемінде халықтың жалпы сұрауымен бекітілді. Сол жылдың маусым айында Арканзас Қайта құру актілері бойынша Одаққа қайта қабылданған алғашқы көтерілісші штат болды. 1868 жылғы Конституция нәсілдік дискриминацияны заңсыз деп жариялады; 21 және одан жоғары жастағы азат болғандарға сайлау құқығын (дауыс беру) берді; алғаш рет қара және ақ балалар үшін мемлекеттік мектептер ашылды; сондай-ақ ол мемлекеттік университет құрды.

1874 жылғы Конституция

1874 жылы Конституциялық конвенция өткізілді. Қабылданған конституция бекітіліп, бүгінге дейін штаттың конституциясы болып табылады.

Тарих

Бесінші және қазіргі конституция 1874 жылы қабылданды. Демократтар Азамат соғысынан бері алғаш рет штат заң шығарушы органына қайта ие болды. Олар жаз бойы конституцияны жаңадан жазып шықты. Бұл нұсқа соғысқа және оның салдарына қатысты көзқарастарды көрсетеді. Делегаттар округтік үкіметтерге құқықтық мәселелер, көлік, салық салу және шығыстар сияқты мәселелер бойынша ең көп билік берді. Губернатордың өкілеттігі күрт қысқартылды. Штат қызметкерлерінің қызмет мерзімі төрт жылдан екі жылға дейін төмендетілді, және губернатордың тағайындауының орнына, көптеген штаттық лауазымдар халық сайлауы арқылы толтырылуы тиіс болды. Бұл конституция бүгінгі күнге дейін қолданылып келеді, оған 87 түзету және түрлі басқа өзгерістер енгізілген. Арканзас штаты 1918, 1969 және 1979 жылдары тиісінше Алтыншы, Жетінші және Сегізінші Конституциялық конвенциялар деп аталған конституциялық конвенциялар өткізді. Бұл жобалардың ешқайсысы бекітілген жоқ. Арканзас штаты көптеген түзетулерді қабылдады – соңғы санау бойынша 102 түзету.

Кіріспе

Біз, Арканзас штатының халқы, әлди Құдайға өз үкімет нысанымызды таңдау мүмкіндігі үшін, азаматтық және діни бостандықтарымыз үшін шүкіршілік етеміз; осы нығметтерді мәңгі сақтауға және оларды өзімізге де, келер ұрпақтарымызға да қамтамасыз етуге ниеттеніп, осы Конституцияны қабылдаймыз және бекітеміз.

I бап

Бұл мақалада Арканзас штатының шекарасы шығыстан Миссисипи өзенінен басталып, батыста Оклахома және Техас штаттарының шекараларына дейін созылады, солтүстік жағы Миссури штатымен, ал оңтүстік жағы Луизиана штатымен шектеседі. Сондай-ақ, бұл мақалада үкімет орны Литтл-Рок қаласы деп белгіленеді.

ІІ бап

Көбінесе, бұл мақала АҚШ Конституциясымен АҚШ Үкіметіне де салынатын, Мемлекеттік Үкіметтің сол шектерін растайды.

III бап

3-бапта барлық сайлаулар әділ және тең болуы міндетті. Ешбір адамға дауыс беру құқығынан айырылмайды. 18 жасқа толған кез келген тұрғын азамат тіркеліп, дауыс бере алады. Сайлауға бара жатқан және сайлаудан қайтып келе жатқан сайлаушылар қамауға алынбайды. Әскерлер Арканзас штатында дислокацияланғандығы үшін дауыс бере алмайды: олар басқа тәсілдермен тұру орынын белгілеуі керек.

IV бап

Бұл мақалада мемлекеттік билік үш тармақтан – заң шығарушы, сот және атқарушы биліктен тұратыны айтылған.

Конституцияға өзгертулер енгізу

Қазіргі Конституция түзетулерді енгізудің екі жолын қарастырады. Дегенмен, әрбір жол жеке бөлімде сипатталған. 19-баптың 22-тармағына сәйкес, Бас Ассамблеяның екі палатасының кез келгені түзетулерді ұсынуға құқылы. Түзетуді екі палатаның көпшілігі дауыс беру арқылы мақұлдауы, келесі Ассамблея сайлауына дейін кем дегенде әр округтегі бір газетте алты ай бойы жариялауы және сайлаушылардың көпшілігінің қолдауы қажет. Алайда, бұл тармақ заңнамалық түзетулерге қосымша шектеулер қояды, әрбір түзетуді дауыс бюллетенінде жеке көрсетуді және бір бюллетендегі түзетулер санын үштен асырмауды талап етеді. 5-баптың 1-тармағына сәйкес (7-қосымшамен өзгертілген), заңды дауыс беруге құқығы бар азаматтардың он пайызы бастама арқылы түзетулерді ұсынуға болады, бұл үшін сайлаушылардың көпшілігінің мақұлдауы қажет. Ұсынылған түзету сайлауға кем дегенде төрт ай бұрын Арканзас штатының Мемлекеттік хатшысына тапсырылуы керек, ал сайлауға дейін 30 күн бұрын петиция бергендер (өз қаражатында) түзетуді «жалпыға тараған газетте» жариялауға міндетті. Заңнамалық түзетулерден өзгеше, бір дауыс беру кезінде ұсынылатын бастамалық түзетулер санына ешқандай шектеу қойылмаған.

Сындар

13-тарауда бастапқыда штаттың өсімдік шегі 10% деп белгіленген; 1980-ші жылдардың басында 90 күндік коммерциялық қағаздар бойынша Федералдық резервтік дисконттық ставкадан 5% жоғарыға өзгертілді (соңғы ставкаларды қараңыз), бірақ төмендеген пайыздық ставкалар мен дұрыс емес жазылған ережелер түзетілген нұсқаны бастапқыдан да қиынрақ етіп берді. Мысалы, 1980-ші жылдардағы түзетуде тұтынушылық несиелерге 17% шектеу қойылған сияқты; бірақ олар негізгі "дисконттық ставкадан 5% жоғары" ережеден босатылмағандықтан, соттар тұтынушылық несиелерге арналған шекті екі ереженің ең төменгісі деп шешті, әдетте 5% ережесі. Сонымен қатар, түзетудегі "шарт жасалған кезде" өсімдік шегін қолдану туралы басқа сөздер, өсімдік шегі өзгермелі болғанымен, өзгермелі ставкалы несиелерді өте қиын етті. Бастапқы да, түзетілген ережелер де заң шығарушыға басқа штаттардағыдай жалпы өсімдік заңына ешқандай ерекшелік жасауға мүмкіндік бермеді. Арканзас штатының заң шығарушы органы күнделікті төлемді несиелерге рұқсат беруге тырысты, бірақ 2008 жылы екі теріс шешімнен кейін Бас прокурор штаттағы барлық күнделікті төлемді несие берушілерді жабуға бұйрық берді. Арканзаста несие берудің көп бөлігі штаттан тыс банктердің бақылауына өткеннен кейін, штатта орналасқан банктер 1999 жылы Федералдық Грамм-Лич-Блили заңының 731-тарауы арқылы өсімдік заңынан ерекше жеңілдік алды. Сол жылы Арканзас Жоғарғы Сотының шешімі бойынша штаттан тыс автокөлік қаржы компанияларына Арканзас дилерлері арқылы нашар несиелік тарихы бар клиенттерге несие беруге рұқсат етілді, бұл өсімдік заңын бұзбады. Бүгінгі күні Арканзас тұрғындарына берілген несиелердің тек бірнешесі ғана осы заңға бағынады, көбінесе жеке тұлғалар арасындағы несиелер және GMAC және Ford Credit сияқты компаниялардан алынған кейбір жақсы автокөлік несиелері. Бұл ерекше және ерекше тармақ (1-қосымшамен қосылған) Бас Ассамблеяға 1869-1871 жылдар аралығындағы, әдетте Холфорд облигациялары деп аталатын бірнеше облигациялар бойынша негізгі сома мен пайыздарды төлеу үшін қаражат бөлуге тыйым салады. Олар Реконструкция кезінде Бас Ассамблеяда қабылданды. Кейбір облигациялар 1836 жылы Арканзас штаты құрылғаннан кейін көп ұзамай туындаған даулы борышты қайта қаржыландыруға жұмсалды. Бұл облигациялар Брукс-Бакстер соғысының орталық мәселесі болды. 1-тараудың 19-бабында "Құдайдың бар екенін мойындамайтындар мемлекеттік қызметтерде лауазымға тағайындалмайды және сотта куәгер ретінде куәлік бере алмайды" делінеді. Бұл сондай-ақ 2-тараудың 26-бабына қайшы келеді, онда дауыс беруге немесе лауазымға тұруға діни талаптар қойылмайды деп жазылған – 1-тараудың 19-бабы осыған жатады, бірақ қазіргі уақытта осы баптың күшіне енгеніне қатысты белгілі бір сот ісі жоқ. Сонымен қатар, АҚШ Конституциясының Құқықтар туралы биллінде діни бостандық көзделгендіктен, осыған қатысты кез келген әрекет сотта тоқтатылады. Сонымен қатар, АҚШ Конституциясының Алтыншы бабында да осындай діни талаптарға тыйым салынған: "АҚШ-тағы кез келген лауазымға немесе мемлекеттік сенімге діни талаптар қойылмайды". Бұл түзетудің мәтіні Конгреске дін бостандығын шектеуге ерекше тыйым салады, сонымен қатар қазіргі заңдық прецедент осы ережелерді және АҚШ Конституциясының Құқықтар туралы биллінің қалған бөліктерін федералды Конституцияның 14-ші түзетуінің бостандық ережесі бойынша штаттар үшін міндетті деп санайды.