Кіріспе
300–900 жылдар аралығындағы герман және гиберносаксон өнері – көші-қон дәуіріндегі герман халықтарының өнерін білдіреді (шамамен 300–900 ж.ж.). Оған континенттегі герман тайпаларының көші-қон өнері, сондай-ақ Ұлыбритания мен Ирландиядағы англосаксон және келттік мәдениеттерінің қалыптасуынан пайда болған аралдық өнер немесе гиберносаксон өнерінің бастауы кіреді. Бұл өнер көптеген әртүрлі стильдерді қамтиды, оның ішінде полихромдық және жануарлар стилі. Христиандық дінді қабылдағаннан кейін, көші-қон дәуірінің өнері Батыс Еуропадағы ерте ортағасырлық өнердің түрлі мектептеріне дамыды, олар әдетте аймақтық белгілері бойынша жіктеледі, мысалы, англосаксон өнері және каролинг өнері. Содан кейін континентке тараған романдық және, әрі қарай, готикалық өнер стильдері қалыптасты.
Migration Period art denotes the artwork of the Germanic peoples during the Migration period (c. 300 – 900). It includes the Migration art of the Germanic tribes on the continent, as well the start of the Insular art or Hiberno Saxon art of the Anglo Saxon and Celtic fusion in Britain and Ireland. It covers many different styles of art including the polychrome style and the animal style. After Christianization, Migration Period art developed into various schools of Early Medieval art in Western Europe which are normally classified by region, such as Anglo Saxon art and Carolingian art, before the continent wide styles of Romanesque art and finally Gothic art developed.
Өмірбаян
III ғасырда Рим империясы құлауға жақын болды және оның әскері көбінесе германдықтардан құралды. Сондықтан, IV ғасырда ғұндар герман тайпаларын батысқа ығыстырғанда, олар империяның шекараларын кесіп өтіп, онда қоныстанды. Визиготтар Италияға, содан кейін Испанияға қоныстанды, солтүстікте франктар Галлияға және Батыс Германияға, ал V ғасырда англдар, саксондықтар және ютар Британияға шабуыл жасады. VI ғасырдың соңына қарай Батыс Рим империясы толығымен дерлік саяси тұрғыдан нашар ұйымдастырылған, бірақ күшті германдық мемлекеттермен алмастырылды. Бұл мемлекеттер біртекті болмаса да, олардың ортақ мәдени ерекшеліктері болды. Олар жаңа жерлеріне қоныстанғаннан кейін шаруалар мен балықшылар болып жұмыс істеді. Археологиялық зерттеулерде архитектура немесе ірі мүсіндер сияқты монументалды өнердің дәстүрі жоқ екені, бірақ жеке өнерді, әдетте қару-жарақ, жылқының жабдықтары, құралдар және киімді бекітетін зергерлік бұйымдар сияқты практикалық функциясы бар "көшпелі" өнерге басымдық берілгені көрінеді. Германдық халықтардың сақталған өнері көбінесе жеке әшекейлер, тасымалданатын заттар және христиан дініне өткенге дейін иесімен бірге жерленген. Органикалық материалдардан жасалған көптеген өнер туындылары, әрине, сақталмаған. Германдық өнерде үш стиль басым. Полихромдық стиль Қара теңіз аймағына қоныстанған готтардың еңбектерінен бастау алды. Жануарлар стилі Скандинавия, Солтүстік Германия және Англияда таралды. Соңында, аралдық өнер немесе гиберно-саксон стилі болды, христиандықтан кейінгі қысқа, бірақ гүлденген кезең, ол жануарлар стилінің, кельттердің, Жерорта теңізінің және басқа да мотивтер мен техникаларының бірігуін көрді.
Көп түсті стиль
II ғасырда Украина готтары алтыннан жасалған мүсіндер мен құнды тастармен әшекейленген заттарға деген құштарлықты жаңадан сезінді. Бұл стиль скифтер мен сарматтардан алынған, грек-римдік әсерге ие болды және ғұндардың арасында да танымал болды. Ең белгілі мысалдардың бірі – төртінші ғасырдағы Пьетроазеле қазынасынан (Румыния) табылған, ішінде үлкен алтын бүркіт брошь (сурет) бар. Бүркіт мотиві Шығыс Азиядан келген және готтардың ата-бабаларының Ғұн империясына қатысуының нәтижесі, мысалы, Украинадан табылған төртінші ғасырға жататын готикалық көп түсті бүркіт басты белбеу қысқышы (сурет). Готтар бұл стильді Италияға, Оңтүстік Францияға және Испанияға жеткізді. Белгілі мысалдардың бірі – Италияның Чезена қаласынан табылған, қазір Нюрнберг мұражайында сақталатын остготтардың бүркіт (фибула) бедері. Тағы бірі – Толедо королі Речесвинттің визиготтық көп түсті дөңгелек тәжі (сурет), ол Толедо маңындағы Фуэнте-де-Гуаррасардан шамамен 670 жылы табылған. Бұл стильдің танымалдылығын Альп тауларының солтүстігінде орналасқан франк корольі Хилдерик I-нің (шамамен 481 жылы қайтыс болған) қабірінен табылған көп түсті қылыштан (суретте) көруге болады.
Жануарлар стилі
Солтүстік Еуропаның немесе "германдық" зооморфтық безендіруді зерттеуді 1904 жылы жарық көрген Бернхард Салин бастады. Ол шамамен 400-900 жылдар аралығындағы кезеңдегі жануарлар өнерін I, II және III стильдер деп үш кезеңге бөлді. Бұл әртүрлі кезеңдердің шығу тегі әлі күнге дейін қызу талқылаулардың нысаны болып табылады; провинциялардағы кеш римдік халық өнеріндегі бағыттардың дамуы – бір элемент, ал көшпелі Азия далалық халықтарының ежелгі дәстүрлері – екіншісі. Алғашқы екі стиль Көшпенділер кезеңіндегі "варварлар" халықтарының өнерінде Еуропаның көп бөлігінде кеңінен таралған. I стиль. Алғаш рет Солтүстік-Батыс Еуропада пайда болды, V ғасырда қола мен күміске қолданылатын ойып кесу техникасының енгізілуімен ерекше жаңа стильге айналды. Ол денелері бөліктерге бөлінген жануарлармен сипатталады және көбінесе абстрактілі үлгілерге басымдық берілген дизайн шеттерінде кездеседі. II стиль. 560-570 жылдар шамасында I стиль сөніп, Салиннің II стилі оны ығыстыра бастады. II стильдегі жануарлар – толыққанды жандар, бірақ олардың денелері "таспаларға" созылып, табиғилықтан мүлдем хабарсыз, симметриялық пішіндерге тоғысады, көбінесе аяқтары жоқ, сондықтан олар жыландар ретінде сипатталады, бірақ бастары басқа жануарлардың да белгілерін жиі көрсетеді. Жануар әдетте өрнектерге енгізіліп, тігіс арқылы безендіріледі. Мысалы, екі аю бір-біріне қарама-қарсы тұрып, толық симметриялы ("қарсыласып"), жүрек пішінін құрайды. II стильдің мысалдары алтын қалта қақпағында кездеседі. 700 жылға жуық жергілікті стильдер дамығаннан кейін, жалпы германдық стиль туралы әңгімелеудің мәні қалмайды. Салиннің III стилі негізінен Скандинавияда таралған, оны викинг өнері деп те атайды.
Христиандық ықпал
Византиялық эмальдеу көші-қон дәуіріндегі металл өңдеуге зор әсер етті. Көші-қон дәуірінің басында Рим империясы құлағаннан кейін Еуропадағы жалғыз үлттық емес күш ретінде шіркеу пайда болды. Ол біріктіруші элемент болды және классикалық өркениеттің таңдалған негіздерін сақтап қалатын жалғыз институт болды. Батыс Еуропадағы 7-ғасырдың соңында герман халықтарының дінге өтуі аяқталуға жақын келгенде, шіркеу өнердің басты демеушісіне айналды, нұрлы қолжазбалар мен басқа да діни заттарға тапсырыс берді. Тарихи деректер германдық формалардың үнемі төмендеуін және Жерорта теңізінің ықпалының күшеюін көрсетеді. Бұл процесс Италия мен Испания готтары арасында жылдам, ал солтүстікке қарай баяу болды. Бұл өзгеріс 8-ғасырға жататын Меровингтер кодексіндегі Геласиандық сакраментарийде байқалады, онда ІІ стиль элементтері жоқ, олардың орнына тараулардың басында үлкен әріптер құру үшін қолданылған Жерорта теңізі балықтарының мысалдары келтірілген.
Аралдық өнер
Аралдық өнер, көбінесе Hiberno Saxon өнері деп те аталады, әсіресе жарықтандырылған қолжазбаларға қатысты, Ұлыбритания мен Ирландиямен ғана шектелген. Ол германдық дәстүрлердің (англосаксондықтар арқылы) және кельт дәстүрлерінің (ирланд монахтары арқылы) қосылуынан пайда болды. Бұл стиль алғаш рет 7-ғасырдың соңында пайда болды және 9-ғасырдағы викингтер шапқыншылығына дейін Британияда шамамен 150 жыл бойы сақталды (содан кейін англосаксон өнері пайда болды), ал Ирландияда 12-ғасырға дейін (содан кейін романдық өнерге көшу болды).
Тарих
Ирландия христиан дініне Ұлыбритания мен континенттен келген миссионерлердің күш-жігері арқасында 5-ші ғасырдың ортасынан бастап көшті, ал сол кезде Англияда язычник англдар, саксондықтар және ютар тайпалары қоныстанды. Ирландияның өте күшті саяси фрагментациясы және қалалық дамудың толық болмауы мықты епископтық құрылымның қалыптасуына кедергі келтірді. Осының салдарынан монахизм ирланд христиандығында басым күшке айналды, демек ирланд христиан өнерінде де. Кельт христиандығы миссионерлік қызметке ерекше мән берді. 563 жылы Әулие Колумба Шотландиядағы Айона аралында пикттерге христиан дінін тарату үшін база құрды. Бұл монастырь Солтүстік Ұлыбританиядағы христиан мәдениетінің маңызды орталығы болып ұзақ жылдар бойы сақталды. 635 жылы Колумбаның монахтары Нортумбрияға барып, Линдисфарн аралында монастырь салды, одан Англияның солтүстігін христиан дініне өткізді. Бірақ Рим 597 жылы Кентке миссия жіберіп, оңтүстіктен англосаксондықтарды христиан дініне көшіруді бастаған еді. Ирландиялық монахтар мен Рим арасында Пасханы қалай тойлау керек деген мәселеде келіспеушілік туды, нәтижесінде ирландиялық миссия Линдисфарннан Ионаға көшті. Дегенмен, Англияда жасалған өнерде ирландиялық декоративтік элементтердің кеңінен қолданылуы, және керісінше, екі мәдениет арасындағы байланыстың маңыздылығын көрсетеді. Англияның Жерорта теңізінің ықпалына түсуі күшейді, бірақ ирланд кельт және англосаксон өнері табысты үйлеспейінше бұл болған жоқ. 7-ші ғасырдың соңындағы Дурроу кітабы – таза гиберносаксон өнерінің алғашқы маңызды еңбегі. Одан кейін металл өңдеу, қолжазбалар және тас мүсіндерінің алтын ғасыры басталды. 9-шы ғасырда гиберносаксон стилінің өркендеуі аяқталды, себебі викингтердің шабуылдары мен Жерорта теңізінің формаларының үстемдігі күшейді (Англосаксон өнеріне қараңыз).
Жарықтайтын қолжазбалар
Темір дәуіріндегі ирланд кельт өнерінің сақталған куәліктері Ла Тене стиліндегі металл бұйымдарымен ерекшеленеді. Саттон-Худада табылған ілгек тәрізді табақтар осы өнердің ең маңызды үлгілерінің бірі болып табылады. Ирландиялық миссионерлер Жақсы Жаңалықты таратуға кіріскенде оларға кітаптар қажет болды, және олар дерлік басталысынан мәтіндерін осы металл өңдеу дәстүрлерінің суреттерімен безендеуге кірісті. Ең ерте қолжазбалардағы, мысалы, 7-ғасырға жататын Қасиетті Колумбаның «Катах» қолжазбасындағы үлкен әріптердегі спиральдар мен өрнектер тікелей кельт эмальдері мен Ла Тене металл өңдеу мотивтерінен алынған. Қасиетті Колумбаның «Катах» қолжазбасынан кейін кітап безендіруі күрделене түсті және басқа мәдениеттердің жаңа стильдері енгізілді. Кілем беттер – мүлдем мәтінсіз, тек әшекейлермен толған беттер – әдетте әрбір Жақсы Жаңалықтың басына қосылатын. Геометриялық мотивтер мен тоқу үлгілері копт Египеті немесе Византиялық Таяу Шығыстан келген ықпалдың нәтижесі болуы мүмкін. Жануарлар бейнесін көп пайдалану – англосаксондықтардың өнер стиліне жасаған үлесі. Осы ықпалдар мен дәстүрлердің барлығы бірігіп, жаңа гиберносаксон стилін құрады, ал 7-ғасырдың соңындағы Дурроу кітабы осы стильдегі алғашқы үлгі болды. Линдсфарн Евангелиясы да осындай танымал мысал. Келл кітабы, шамасы, 8-ғасырда Ионада жасалған. 807 жылы викингтердің шабуылдарынан қашып Ирландияға көшкен монахтар онымен бірге Ирландиядағы Келлге алып кеткен болуы мүмкін. Бұл гиберносаксон қолжазбаларының ең әсем безендірілгені және 8-ғасырда жасалған көптеген техникалар мен мотивтерді көрсетеді.
Металл өңдеу
VII ғасырда металл өңдеу қайта жандана бастады, мысалы, алтын филигрені сияқты жаңа техникалар пайда болды. Бұл техникалар бұрынғыдан да кішкентай әрі күрделі әшекейлер жасауға мүмкіндік берді, әсіресе элитаның мәртебесін көрсететін, жартылай және жалған жартылай кельт брошьтерінде, сондай-ақ дін қызметкерлері киімдерінің бір бөлігі ретінде тағылған. Тара броші және Ардаг қазынасы – ең тамаша аралдық үлгілердің қатарында. Ал Саттон-Ху кемесінен табылған VII ғасырға жататын патшалық әшекей бұйымдары христиан дініне дейінгі ағылшын-саксон стилін көрсетеді. Олар алтын шеберлерінің барлық дағдыларын бір туындыда біріктірді: түрлі техникалар мен материалдарды қолдана отырып жасалған әшекейлер, ойып жасау, филигрен, клоазон және тау кристалдары.
Тас мүсін
Металл өңдеудегі шеберлік тас мүсіндерінде де көрінеді. Көп ғасырлар бойы ирландтықтар монастырь қоршауының ішінде үлкен ағаш крест орнатуды дәстүрге айналдырған. Кейіннен бұл кресттер тасқа ауыстырылып, биік кресттер деп аталды және алтын шеберлері қолданғандай күрделі өрнектермен, сондай-ақ жиі бейнелі мүсіндермен әшекейленді.