Кіріспе

Кармен муниципалитеті (; , Jawi: ايڠد نو كرمين; ; ), Филиппиннің Котабато провинциясындағы 1-ші сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 79 140 адамды құрайды.

Тарих

Кармен атауы 1924 жылы осы аймақта зерттеу жүргізген кадастрлық зерттеу партиясының басшысы, геодезист дель Карменнің есімімен аталған. Америкалық кезеңде Кармен мен Кабакан Пикит муниципалитетінің құрамында болған. Бұл Президенттік жарлық № 46 арқылы және сол кездегі президент Рамон Магсейсейдің 1956 жылғы 15 қарашадағы № 214 жарлығымен бекітілді, соның нәтижесінде Кармен Кабаканнан жеке және ерекше қалашық ретінде құрылды. Муниципалитет құрылған кезде ол отыз сегіз (38) ауылдан тұрған. Он ауыл көршілес муниципалитеттерге, Банисилан мен Президент Роксасқа талап ету арқылы немесе беріліп кетті. Оның алтауы Банисилан муниципалитетіне, төртеуі Президент Роксас муниципалитетіне тиесілі болды. Қазіргі таңда тек жиырма сегіз (28) ауыл қалды, онда христиандар, мұсылмандар және Манобо Арамонон этностық тобына жататын жергілікті халықтар қоныстанған, оларды «Три халқы» деп атайды. Кармен деп аталудан бұрын, алғашқы тұрғындар осы кең жерді «Калалау» деп атаған, бұл магуинданаон тілінде «су құмырасы» деген мағынаны білдіреді, себебі аңыз бойынша, бір кезде қалың жапырақтарының астында судың үздіксіз қоры бар үлкен Балите ағашы болған, тіпті ұзақ құрғақшылықта да ол құрғамайтын еді. Кейіннен, ерте қоныс аударушылар келіп, қазіргі Побласиондағы жердің үлкен бөлігін өңдегенде, бүкіл аймақ шамамен екі жүз (200) гектарлық «Ландинг» деп аталды, себебі бұл жерге әуежай учаскесі бөлінген еді. «Ландинг» атауы кейін дель Карменнің құрметіне Кармен деп өзгертілді. Бұл жердегі қазіргі христиандар Лусон және Висаядан келген иммигранттар. Олар осы «Мүмкіндіктер мен үміттер елі» туралы кең таралған әңгімелерге ықпалданып, пионерлік рухта осында келді. Олардың қоныстануы американдық кезеңде басталды. Америкалықтар мұсылмандарды озық технология, экономикалық және білім беру саласындағы жетістіктермен, сондай-ақ басқару өнерімен тарту саясатын бастағанда. Алғашқы христиан қоныстанушылары Себудан келіп, Пикитте қоныстар құрды. Содан кейін Лусон мен Висаядан келген саяхатшылар, әсіресе илонголар мен илоканолар көптеп келді. 1982 жылғы Batas Pambansa Blg. 141 заңы арқылы он екі ауыл бөлініп, Банисилан муниципалитеті құрылған кезде аумақ қысқарды.

Манили қазағы

Манили қырғыны — 1971 жылғы 19 маусымда Манилидегі мешітте әйелдер мен балаларды қоса алғанда, 70-79 Моро мұсылманинің жаппай өлтірілуі. Қаланың мұсылман тұрғындары христиандық топтармен бейбіт келісім туралы әңгімелесуге мешітке жиналғанда, Филиппин жандармерінің формасына ұқсас киім киген қарулы адамдар тобы оларға оқ атты. Шабуылдың күдіктілері ретінде Илага жауынгерлік тобы көрсетілді, бірақ Филиппин жандармерінің Илагамен байланыста болғаны туралы да айыптаулар болды. Оқиғаға ешкім жауапкершілікке тартылмады; қылмыстың басты күдіктісі саналған Илага жетекшісі Фелисиано Лукас, сондай-ақ "Командир Тістік" деген атпен белгілі, Фердинанд Маркосқа Малаканьян сарайында "бас бергеннен" кейін босатылды. Бұл оқиға Моро мұсылмандары мен христиандар арасындағы жағдайды шиеленістірді. Осы оқиғаға жауап ретінде Ливияның бұрынғы басшысы Муаммар Каддафи Моро Ұлттық Азаттық Фронты деп аталатын сепаратистік топқа әскери көмек көрсетті.

Бангсамороға ішінара кіру

2019 жылы жеті барангай провинциядағы 63-тің ішінде, 6 ақпанда өткен плебисцитте автономиялық аймаққа қосылу үшін жағымды дауыс алып, жаңа құрылған Бангсамороның арнайы географиялық аймағының құрамына кірді. Манарапан мен Насапиан 2001 жылы Мұсылман Минданаосының автономиялық аймағына қосылу үшін дауыс беруде сәтсіздікке ұшыраған провинциядағы 39 барангайдың арасында болды, ал қалған бесеуі Республикалық заң № 11054 арқасында ARMM-нің орнына келген Бангсамороның құрамына енуге ұсынылды. 2023 жылы Бангсаморо Парламенті аймақта сегіз жаңа муниципалитет құруды бекітті. Аталған барангайлар 2024 жылғы 13 сәуірде өткен плебисцитте ратификацияланғаннан кейін Капалаванға (Бангсаморо Автономиясы заңы № 45) біріктірілді.

География

Кармен муниципалитеті географиялық тұрғыдан 124,8 градус шығыс және 7,2 градус солтүстік нүктелерінде орналасқан. Солтүстік жағынан Букидон провинциясымен, шығысынан Прес. Роксас және Кабакан муниципалитеттерімен, оңтүстігінен Магуинданао провинциясымен және батысынан Алеосан муниципалитетімен шектеседі. Солтүстік-шығыстан, содан кейін шығыстан, содан кейін оңтүстікке қарай Мулита және Рио-Гранде өзендері, ал солтүстік-батыстан, содан кейін батыстан, содан кейін оңтүстік-батыстан Малитубог және Маридаго өзендері ағып өтеді. Бұл қала Кидапаван қаласынан шамамен 28 шақырым қашықтықта жатыр.

Климат

Муниципалитетте орташа температурасы бар, орташа максималды температурасы және орташа минималды температурасы . Жылдың ең суық кезеңі – желтоқсан, қаңтар және ақпан айлары, ал ең ыстық кезеңі – сәуір, мамыр, маусым, тамыз және қыркүйек айлары. Онда екі (2) анық маусым бар: жаңбырлы және құрғақ маусым. Егін жинау маусымы маусым айының басында басталып, қараша айының соңында құрғақ маусым басталғанда аяқталады. Аймақ тайфун белдеуінен тыс жерде орналасқандықтан, тайфун сирек сезіледі. Бұл жағдай дерлік барлық өнімді шаруашылық қызметіне өте қолайлы.

Демография

2020 жылғы санақта Кармен, Котабатоның халқы 79 140 адамды құрады, халық тығыздығы .

Экономика

Муниципалитет ауыл шаруашылығы аймағы болғандықтан, көптеген өнеркәсіптер ауыл шаруашылығына негізделген. Жеті барангайда конустық күріш диірмендері, бір барангайда кискизан, төрт барангайда резеңке роликтер бар. Барлығы 13 конустық күріш диірмені, 12 кискизан және 5 резеңке ролик. Ратан мен бамбук сияқты шикізатты пайдаланатын шағын өнеркәсіптердің даму перспективасы зор. Дадо барангайларындағы ратаннан жасалған бұйымдар тұрғындарына жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік береді. Гуилинг барангайындағы 40 гектарлық бамбук плантациясы Китакубонгтағы бамбук өнімдерін шикізатпен қамтамасыз ете алады. Бұл шағын өнеркәсіп жергілікті тұрғындардың қолдауына және қабылдауына ие болып келеді, себебі бұл өнімдер қолжетімді және ерекше сапалы. Аймақта технологияны жеткізу және біліктілікті арттыру бойынша оқулар мен тренингтер өткізілді. Оның клиенттері – ратан, бамбук және кокос өнімдерін өндіруді жоспарлап отырған кәсіпкерлер. Оқу-дамыту семинарларына қатысушылар: RIC Camansi, Lower Dado, Pacao, Raradangan. DTI CARP Пакао барангайында көп мақсатты ыстық кептіргіш құрылғысын орнатты, бұл жоба жұмыс орындарын ашуға және кептіру қызметінен табыс табуға мүмкіндік береді. Парауран және Пакао барангайлары жеміс шырыны өндірісін дамытуға жағдай жасай алады, себебі 500 манго ағашы осы өндіріс үшін жеткілікті шикізат бере алады.

Табиғи ресурстар

Муниципалитеттегі кеңінен танымал минералдар – құм және қиыршық тас. Олардың көлемі мен мүмкіндіктері карьерлерді ашу үшін жақсы көздері болып табылады, бірақ қазірге дейін олардың көп бөлігі пайдаланылмаған. Сонымен қатар, жоғары коммерциялық құнды металл заттарының да бар екені белгілі, алайда олар әлі толық зерттелген жоқ. Муниципалитеттегі басқа да ресурстарға цемент өндірісуге қолданылатын ірі көлемдегі әктас жатады. Гуано да муниципалитеттегі көптеген үңгірлерде, мысалы Лилионган және Тонганон ауылдық округтерінде көптеп кездеседі. Гуанодан тыңайтқыш жасауға болады.

Туризм

Лилионан үңгірі – ішінде әдемі сталактиттер мен сталагмиттердің құрылымдары, жер асты өзені және гуаноның қалың қабаты бар табиғи үңгір. Ол Кармен қаласының Лилионан ауылында орналасқан. Кавурунан фестивалі Кармен қаласындағы әртүрлі тайпалардың ерекше түпкі халықтарының (ТХ) мәдениеті мен дәстүрін тойлайды. Фестивальдің аты жергілікті Манобо тайпасының "жиналыс" деген мағынаны білдіретін сөзінен шыққан. Бұл фестиваль аймақтағы үш этностың – түпкі халықтың, христиандардың және мұсылмандардың бірігуін де мерекелейді.