Кіріспе

USS Laffey (DD 724) – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде салынған, 1943 жылы құрылысы басталған және 1944 жылдың ақпанында қолданысқа берілген «Аллен М. Самнер» классына жататын эсминец. Кеме Д-День шабуылы мен Окинава шайқасы кезіндегі ерліктері үшін «Өлмейтін кеме» деген лақап атқа ие болды, ол дәстүрлі бомбалаушылардың және тарихтағы ең қатал камикадзе әуе шабуылдарына қарсы тұрып, сәтті қорғаныс жасады. Бүгінде Лаффи – АҚШ-тың ұлттық тарихи ескерткіші және Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласының жанындағы Патриотс-Пойнтта мұражай кемесі ретінде сақталып тұр. Лаффи – Бартлетт Лаффи есімімен аталатын АҚШ Әскери-теңіз күштерінің екінші кемесі. Теңізші Лаффи 1864 жылдың 5 наурызында Конфедерация күштеріне қарсы көрсеткен батылдығы үшін Құрмет медалімен марапатталды.

Құрылыс және іске қосу

Лаффи кемесінің қадасы 1943 жылдың 28 маусымында Мэн штатындағы Бат ирөн уоркз корпорациясында салынды; 21 қарашада суға жіберілді, теңізші Лаффидің қызы Беатрис Ф. Лаффи оның демеушісі болды және 8 ақпанда 1944 жылы, капитан Фредерик Бектон басқаруымен, құрамына қабылданды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Оқуды аяқтағаннан кейін «Лаффи» бір күнге Вашингтон әскери-теңіз кемежайына барып, 1944 жылдың 28 ақпанында кетіп, 4 наурызда Бермудаға келді. Ол қысқа уақытқа Норфолк әскери-теңіз стансасына оралды, онда мектеп кемесі ретінде қызмет етті, содан кейін 14 мамырда Англияға баратын конвойдың қаптамасын құрап, Нью-Йоркке бет алды. Шотландияның Гринок қаласында жанармай құюдан кейін, кеме Англияның Плимут қаласына қарай жалғасты. «Лаффи» Францияға шабуылға дереу дайындалды. 3 маусымда ол Нормандия жағалауларына сүйрегіштерді, десанттық кемелерді және екі голландтық канонерлік қайықты ертіп барды. Топ шабуыл аймағына, Юта жағажайына, Франциядағы Baie de la Seine-ге, D күні таңертең, 1944 жылдың 6 маусымында келді. 6-7 маусымда «Лаффи» теңізге қарай қозғалды, ал 8-9 маусымда қару-жарақ орналасқан жерлерді сәтті бомбалады. Қаптамадан уақытша шығып, «Лаффи» Плимутқа жанармай құюға жүгіріп барып, келесі күні Нормандия жағалауына оралды. 12 маусымда «Нелсон» эсминцін торпедалаған жаудың Е-қайықтарын қуып, олардың тығыз құрамын бұзып, одан әрі шабуыл жасаудың алдын алды. Қаптама міндеттерін аяқтағаннан кейін «Лаффи» Англияға оралып, 22 маусымда Портсмутқа келді, онда ол «Невада» соғыс кемесімен бірге тоқтады. 25 маусымда ол 2-ші бомбардировкалау тобына қосылу үшін шайқас кемесімен бірге Шербург Октевильдегі қорғанысты бомбалауға кірісті. Бомбалау аймағына жеткенде топ жағалау батареяларының атысына түсті; «Бартон» және «О'Брайен» эсминдері зақымданды. «Лаффи» су деңгейінен жоғары бір снарядтың сырғанауынан зақымдалды, бірақ ол жарылмады және көп зиян келтірмеді. Сол күні кешке қарай бомбардировкалау тобы кері шегініп, Солтүстік Ирландияға қарай бет алды, 1944 жылдың 1 шілдесінде Белфастқа жетті. Ол үш күннен кейін 119-шы эсминец дивизиясымен (DesDiv 119) бірге үйге қайтып, 9 шілдеде Бостонға келді. Бір ай бойы жөндеуден өткен соң, эсминец жаңа орнатылған электронды жабдықтарын сынауға кірісті. Екі аптадан кейін «Лаффи» Норфолкке бағыт алды, ол 25 тамызда келді. Келесі күні «Лаффи» Панама каналы арқылы Гавайиге, Сан-Диегоға, Калифорнияға жолға шығып, қыркүйекте Перл-Харборға жетті. 23 қазанда, ұзақ жаттығудан кейін, «Лаффи» 5 қарашада Улитиге келіп, Эниветок арқылы соғыс аймағына жөнелді. Сол күні ол 38-ші арнайы топтың (TF 38) қаптамасына қосылды, содан кейін Филиппиндегі жау кемелеріне, ұшақтарына және әуеайлақтарына қарсы әуе шабуылын жүргізді. 11 қарашада ол парашютті көріп, қаптамадан шығып, ауыр жарақат алған жапондық ұшқышты құтқарып, келесі күні жанармай құю кезінде «Энтерпрайз» әуе кемесіне ауыстырды. «Лаффи» 22 қарашада Улитиге оралды және 27 қарашада Лейте шығанағына 60-шы эсминец эскадрильясының (DesRon 60) кемелерімен барды. 7-ші флотпен бірге жұмыс істеген «Лаффи» ірі кемелерді су асты кемелері мен әуе шабуылына қарсы қорғады, 7 желтоқсанда Ормок шығанағында қонуды қамтыды, жағалау батареясын үнсіздікке жіберді және жау әскерлерінің шоғырлануын бомбалады. 8 желтоқсанда Лейтедегі Сан-Педро шығанағында қысқа уақыт болғаннан кейін, «Лаффи» 77.3 жақын қолдау тобының кемелерімен бірге 12 желтоқсанда Миндароға кетті, онда ол 15 желтоқсанда қонуға қолдау көрсетті. Пляждың басы орнатылғаннан кейін «Лаффи» бос десанттық кемені Лейтеге алып барып, 17 желтоқсанда Сан-Педро шығанағына келді. Он күннен кейін «Лаффи» Миндаро жағалауында патрульдік міндеттерді орындау үшін 77.3 арнайы тобына (TG 77.3) қосылды. Сан-Педро шығанағына қысқа уақытқа оралғаннан кейін, ол 7-ші флотқа қосылды және 1945 жылдың қаңтар айында Лингаен шығанағы аймағында әскерлерді түсіретін су асты кемелерін тексерді. Каролин аралдарына қайтып, 27 қаңтарда «Лаффи» Улитиге келді. Ақпан айында ол 58-ші TF-ке қолдау көрсетіп, Токиоға диверсиялық әуе шабуылдарын жасады және Иво Джимадағы теңіз жауынгерлеріне тікелей әуе көмегін көрсетті. Ақпан айының соңында «Лаффи» Гуамдағы флот адмиралы Честер Нимицке маңызды барлау мәліметтерін жеткізді, 1 наурызда келді. Келесі күні «Лаффи» Улитиге 54-ші арнайы топтың (TF 54) линкерлерімен интенсивті жаттығулар өткізу үшін келді. 21 наурызда Окинаваға шабуылға аттанды. «Лаффи» Керама-Реттоны басып алуға көмектесті, жағалаудағы мекемелерді бомбалады, түнде жауды отпен қинады және ауыр бөлімшелерді қоршады.

Камиказе шабуылдары

1945 жылғы 15 сәуірде Лаффи Окинавадан солтүстікке қарай 48 шақырым жерде орналасқан 1-радарлық бекетке бағындырылды және әуе шабуылын тойтаруға қосылды. Барлығы сол күні 13 жау ұшағы атып түсірілді. Келесі күні, 1945 жылғы 16 сәуірде жапондықтар шамамен 50 ұшақтан тұратын тағы бір әуе шабуылын бастады:

08:30-да Айчи D3A Val сүңгір бомбалаушысы Лаффи маңында барлау мақсатымен пайда болды. D3A-ға оқ аталғанда, ол бомбасын тастап кетіп қалды. Көп ұзамай төрт D3A формацияны бұзып, Лаффиге тікелей шабуыл жасады. Екі D3A оң жақтан келді. Біреуі 40 мм орташа қашықтықтағы зениттік артиллериямен атып түсірілді. Екіншісі 20 мм зениттік артиллериямен құлатылды. Қалған екі D3A арт жағынан шабуылдады. Бір D3A отқа түсіп, ұшақ бөліктері суға түскенше қирады. Төртінші D3A атып түсірілмейінше жақынға жетті. Содан кейін Лаффидің зенитшілерінің бірі Йокосука D4Y ұшағын жойды. Он секундтан кейін Лаффидің бас батареясы екінші D4Y ұшағына оң жақтан бомбалау бағытында соққы берді. D4Y-дың бомбасы суда жарылып, оң жақтағы зенитшілерді сынықтармен жаралады. 08:42-де Лаффи порт жағынан жақындап келе жатқан тағы бір D3A ұшағын жойды. Бомбалаушы кемеге толық соққы бермесе де, теңізге құлағанға дейін палубаға сырғып соқтығысып, зақымдалған қозғалтқышынан қауіпті авиациялық отынды шашыратып жіберді. Үш минуттан кейін порттан келе жатқан тағы бір D3A кемедегі 40 мм зениттік артиллериялық қондырғының біріне соқтығысып, үш адамды өлтіріп, 20 мм және екі 40 мм зениттік артиллериялық қондырғыны жойып, оқ-дәрі қоймасын өртеп жіберді. Сонымен бірге, тағы бір D3A арт жағынан шабуылдап, 5"/38 калибрлі зениттік артиллериялық қондырғыға соқтығысып, бомбасы оқ-дәрі қоймасын жарылып, артиллериялық мұнараны қиратып, үлкен өрт тудырды. Тағы бір D3A осыған ұқсас шабуылмен арт жағынан келді және сол жақ қанаты Лаффидің зенитшілерінің отынан тұтанды. Осы уақытта, тағы бір D3A конденсациялық бомбамен арт жағынан жақындап келіп, бомбасын тастады, Лаффидің рулін 26° солға бұрып, бірнеше адамды өлтірді. Тағы бір D3A және тағы бір D4Y порттан келіп, Лаффиге тиді. Осы кезде төрт FM 2 Wildcats эскорт-тасымалдаушыдан ұшып шықты. Шамрок Бей, Лаффиге шабуыл жасаған камикадзелерді ұстауға тырысты. Wildcat ұшқыштарының бірі Карл Риман камикадзе тобына сүңгіп кіріп, D3A ұшағын нысанаға алды. Оның серігі сол сүңгір бомбалаушыны құлатты, ал Риман екінші D3A-ның артына тұрып, от ашты және жау ұшағын жойды. Он секундтан кейін Риман Накадзима B5N торпедалық ұшағын қуып, жапон ұшқышын өлтіріп оқ атты. Бес секундтан кейін Риман тағы бір B5N-нің артына шығып, соңғы оқ-дәрісін сарп етті. Риман кемеге оралғанда, ол камикадзелерге шабуыл жасап, олардың кейбіреулерін шабуылдарын тоқтатуға мәжбүр етті. Қалған үш Wildcats бірнеше ұшақты жойды, содан кейін оқ-дәрілері бітіп қалғандықтан, Шамрок шығанағына оралуға мәжбүр болды. Кейіннен АҚШ Теңіз корпусының 12 Vought F4U Corsair истребительі камикадзелерді ұстады. Олардың әрекеттері Лаффиге айтарлықтай көмектесті. Басқа бір D3A мүгедек Лаффиге порттан жақындады. Corsair камикадзеді қуып, оны кемеден асып кетуіне мәжбүрлеп, жойды. Corsair Ki 43 "Оскар" ұшағының артынан Лаффиге оң жақтан шабуыл жасап келе жатқанда оқ атып, ұшақтың мачтасына соқтығыстырып, суға құлатты. Corsair кемеге қарсы ұшып бара жатқанда, оның да радар антеннасына соқтығысып, суға құлап түседі, бірақ кейіннен LCS 51 кемесі ұшқышты құтқарады. Тағы бір D3A арт жағынан келіп, порт жағында жарылатын бомба тастады. Кейін D3A-ны Corsair жойды. Corsair тез арада басқа D3A артына шығып, атып жіберді, бірақ екінші D3A-дан түскен бомба Лаффидің 40 мм зениттік артиллериялық қондырғысының бірін соққыға ұшыратып, барлық зенитшілерді өлтірді. Corsair екі Оскардың артына тізе бүгіп, бірін құлатты, екіншісінен оқ алды. Оскарды Лаффидің зенитшілері атып түсірді. Лаффидің бас батареясы оң жақтан келе жатқан D3A-ға оқ атып, ұшақтың мұрнына тиді. Соңғы шабуылшыны D4Y ұшағын Corsair түсірді. Лаффи төрт бомбадан, алты камикадзе апатынан және 32 адамның қаза болуына, 71 адамның жаралануына қарамастан аман қалды. Коммуникация офицерінің көмекшісі лейтенант Фрэнк Мэнсон капитан Бектоннан кемеден кету керек пе деп сұрады, оған ол: "Жоқ! Мен ешқашан кемеден бір ғана қару атылған кезде кетіп қаламын". Бектон жақын жердегі қарауылдың "Егер мен оны ату үшін бір адамды таба алсам" деп жым-жырт айтқанын естімеді.

Соғыстан кейінгі

Содан кейін «Лаффи» сүйретіліп алынып, 1945 жылғы 17 сәуірде Окинаваға шығып, жақтауға алынды. Уақытша жөндеу жұмыстары жеделдетіліп, эсминец Сайпанға қарай жүзіп, 27 сәуірде келді. Төрт күннен кейін ол батыс жағалауға қарай Эниветок және Гавайи арқылы бағытталды, 24 мамырда Вашингтон штатының Такома қаласына жетті. 6 қыркүйекке дейін жөндеу үшін «Тодд Шипьярд Корп.» кеме құрылыс зауытының құрғақ догына кірді, содан кейін Сан-Диегоға жол тартты, 9 қыркүйекте келді. Екі күннен кейін «Лаффи» жаттығуларға шықты, бірақ қалың тұман ішінде PC 815 су асты кемесімен соқтығысты. Сан-Диегоға жөндеуге қайту алдында PC экипажының барлық мүшелерін, біреуін қоспағанда, құтқарып алды. 5 қазанда Перл-Харборға бағытталды, 11 қазанда жетті. «Лаффи» 1946 жылғы 21 мамырға дейін Гавайи суларында жұмыс істеді, содан кейін Бикини атолындағы атом бомбасының сынақтарында – «Кроссроудс» операциясында қатысып, ғылыми деректерді жинаумен белсенді айналысты. «Лаффиді» радиоактивті ластанудан тазарту үшін «су астындағы барлық беттерді құммен тазалау және бояу, қышқылмен жуу және тұзды су құбырларын және буландырғыштарды ішінара ауыстыру» қажет болды. Тазарту жұмыстары аяқталғаннан кейін, ол батыс жағалауға Перл-Харбор арқылы жүзіп, 22 тамызда Сан-Диегоға келді, онда батыс жағалауда операциялар жүргізді. 1947 жылдың ақпан айында «Лаффи» Гуам мен Кваджалейнге саяхат жасап, 11 наурызда Перл-Харборға оралды. 1 мамырда Австралияға аттанғанға дейін Гавайи суларында жұмыс істеді. «Лаффи» 17 маусымда Сан-Диегоға оралды, 30 маусымда қызметтен босатылды және Тынық мұхитының резервтік флотына қосылды.

Корей соғысы

Лаффи 1951 жылғы 26 қаңтарда қайтадан қызметке кірісті, командир Чарльз Холовак басқаруымен. Сан-Диегодан тексеру сапарынан кейін ол АҚШ-тың шығыс жағалауына бет бұрып, ақпан айында Норфолкке жетіп, күрделі жөндеу жұмыстарын жасады, содан кейін Кубаның Гуантанамо шығанағында жаңару оқуларынан өтті. 1952 жылдың қаңтар айының ортасында ол Кореяға жол тартты, наурыз айында сонда жетті. Лаффи TF 77 тобымен бірге Antietam және Valley Forge эсминецтерін күзетті. Мамыр айында капитан Генри Дж. Конгер басқаруымен Лаффи Кореядағы Вонсанды блокадалауға қатысты. Wonsan портында USS LAFFEY флагманында болып, жиі жаудың атысына түскенімен, капитан Конгер жаумен қарсы артиллериялық шайқастар сериясын өткізіп, кемесінің жеткен жетістігіне үлкен үлес қосты. Шабыттандырарлық басшылығымен, салмақты шешімдерімен және қызметіне адалдығымен капитан Конгер Кореяның шығыс жағалауын теңіз блокадасының табысына зор үлес қосты және АҚШ Теңіз күштерінің жоғары дәстүрлерін сақтады. 30 мамырда Йокосукада қысқаша жөндеуден өткен соң, Лаффи Кореяға оралып, TF 77 тобына қайта қосылды. 22 маусымда ол Суэц каналы арқылы шығыс жағалауға қарай жол тартты, 19 тамызда Норфолкке жетті. Лаффи 1954 жылдың ақпан айына дейін Кариб теңізінде іздеуші-жойғыш тобымен жұмыс істеді, содан кейін 29 маусымға дейін Кореяға саяхат жасады. Лаффи Қиыр Шығыстан Суэц каналы арқылы шығыс жағалауға бет бұрып, 25 тамызда Норфолкке жетті. Норфолкіден жұмыс істеп, ол флоттық жаттығуларға және ұшақтарды күзетуге қатысты, 7 қазан күні Вирджиния мүйісінің жанында дауылда батып кеткен "Абл" шхунасынан төрт жолаушыны құтқарып алды. 1955 жылдың бірінші жартысында Лаффи кең ауқымды суастына қарсы жаттығуларға қатысып, Галифакс (Жаңа Шотландия), Нью-Йорк, Майами және Кариб теңізіндегі порттарды аралады. 1958 жылы Флорида және Кариб теңізі суларында ASW эсминецтерімен жұмыс істеді.

Қырғи қабақ соғыс

1956 жылдың 7 қарашасында Лаффи Норфолктан шығып, Суэц дағдарысының ең қызу шағында Жерорта теңізіне бет бұрды. Келген соң ол Израиль-Египет шекарасын күзетіп жүрген 6-шы флотқа қосылды. Халықаралық шиеленіс азайғаннан кейін Лаффи 1957 жылдың 20 ақпанында Норфолкке оралды және Атлантика жағалауындағы операцияларды жаңадан бастады. 3 қыркүйекте ол Шотландияға НАТО операциясына аттанды. Содан кейін Жерорта теңізіне қайта оралып, 6-шы флотқа қосылды. Лаффи 22 желтоқсанда Норфолкке оралды. 1958 жылдың маусым айында ол үлкен жаттығулар үшін Кариб теңізіне сапар жасады. Келесі айда Норфолкке оралғаннан кейін Лаффи 1959 жылдың 7 тамызына дейін әдеттегі операцияларын жалғастырды. Лаффи 14 желтоқсанда Суэц каналын кешіп өтіп, Эритреяның Массава қаласында тоқтады, содан кейін Сауд Арабиясының Рас-Танұра портына, Aramco мұнай терминалына барды, онда Рождество мерекесін тойлады. Лаффи 1960 жылдың қаңтарына дейін Парсы шығанағында жұмыс істеді, содан кейін Суэц каналын кешіп үйіне қайтып, 28 ақпанда Норфолкке жетті. Кейін Лаффи Норфолктан Кариб теңізіне круиз жасады. Тамыздың ортасында ол НАТО-ның ірі теңіздік жаттығуына қатысты. Қазан айында Бельгияның Антверпен қаласын аралады, 20 қазанда Норфолкке оралды, бірақ 1961 жылдың қаңтарында тағы да Жерорта теңізіне қайта оралды. Сол жерде ол жарылысқа ұшырап, өртеніп жатқан британдық жолаушылар және жүк кемесіне көмек көрсетті. Лаффи тамыздың ортасында үйіне қайтып, 28 тамызда Норфолкке келді. Лаффи қыркүйек айында экипажды тиімді жауынгерлік топқа айналдыруға бағытталған қарқынды оқу бағдарламасын бастады және 1963 жылдың ақпанына дейін осы оқуды жалғастырды, содан кейін Норфолк сынақ және бағалау бөлімінің қызметтік кемесінің міндетін атқарды. 1963 жылдың қазанынан 1964 жылдың маусымына дейін Лаффи шығыс жағалауда аңшы-қатерші тобымен жұмыс істеді, ал 12 маусымда Жерорта теңізіне курсанттармен сапар жасады, 23 маусымда Пальма-де-Майоркаға жетті. Екі күннен кейін топ Кеңес теңіз күштерінің Жерорта теңізіндегі жаттығуларын бақылау миссиясына шықты. Лаффи Италияның Неаполь, Францияның Теуль, Испанияның Рота және Валенсия порттарын аралап, 3 қыркүйекте Норфолкке оралды. Лаффи 6-шы флотпен бірге Жерорта теңізінде әдеттегі круиздер жасады және Атлантика және Кариб теңізінде көптеген операциялық және оқу-жаттығуларға қатысты. Лаффи 1975 жылдың 9 наурызында қызметтен шығарылды және жарамсыз деп жарияланды. Ол "Самнер" класындағы соңғы десанттық кеме болды.

Марапаттар

Лаффи екінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін Президенттік бірлігінің мақтау қағазына және бес ұрыс жұлдызына, Корея соғысындағы қызметі үшін Корея президенттік бірлігінің мақтау қағазына және екі ұрыс жұлдызына ие болды. Соғыс суық кезеңінде оған Есімдік бірлігінің мақтау қағазы табысталды, ал барлық үш қақтығыста "Е" шайқасы белгісімен марапатталды. Лаффи 1986 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды, ол кезде ол АҚШ-қа тиесілі жалғыз қалған "Самнер" класты жойғыш кеме ретінде танылды, сондай-ақ қамикадзе шабуылынан батыл аман қалғаны үшін де ерекшеленді.

Қазіргі күн

Лаффи қазіргі уақытта Оңтүстік Каролина штатының Маунт-Плезант қаласындағы Патриотс-Пойнтта орналасқан мұражай кемесі, қатар екі басқа АҚШ Ұлттық тарихи ескерткішпен: Йорктаун авианосеці және Кламагор суасты кемесі. 2008 жылдың қазанында Лаффидің корпусында 100-ден астам жарық пайда болғаны анықталды, ал Патриотс-Пойнт қызметкерлері кеменің тұраққа орналасқан жерінде батып кетуінен қорқып қалды. 2009 жылдың 19 тамызында ол Detyens Shipyards кемежайына сүйретілді. Ұзақ жылдар бойы тот басып, зақымданған корпусы қалың платинамен, шақырымдаған дәнекерлеу жұмыстарымен және жаңа бояумен жөнделді. Лаффи 2012 жылдың 25 қаңтарында Патриотс-Пойнтқа қайтарылды, оны күтіп алу үшін оннан астам бұрынғы экипаж мүшелері келді. Бір ардагер былай деді: "Бұл оны қайта құтқару үшін көп жылдық күресті білдіреді. Немістер оны батыруға тырысты, жапондар да батыруға тырысты, тіпті ол өзі осы жерде батып кетуге айналды. Ол бәрінен де жеңіп шықты және қайта келді". Кемені қайтаруға және оны музейдің алдындағы жаңа тұраққа орналастыруға 1,1 миллион доллар жұмсалды.

Танымал мәдениетте

Кеме 1984 жылы Джон Карпентердің «Филадельфия эксперименті» фильмінде қолданылған. 2007 жылы Лаффиге жасалған шабуыл History Channel арнасының «Dogfights» сериалы үшін компьютерлік графика көмегімен қайта жаңартылды. Эпизод алғаш рет 2007 жылдың 13 шілдесінде эфирге шықты. 2018 жылдың мамыр айында Мел Гибсон Лаффиге жасалған шабуыл туралы «Destroyer» («Жоюшы») атты толық метражды фильм түсіретіні ресми түрде хабарланды. 2023 жылы Лаффи «Laffey II» ретінде «Azur Lane» ойынындағы іс-шараға қосылды.