Кіріспе

Грузин совет актері және кинорежиссері Михаил Геловани (ресейше Михаи́л Гео́ргиевич Гелова́ни, Михаил Георгиевич Геловани; 6 қаңтар 1893 [ескі стиль бойынша 25 желтоқсан 1892 1893] – 21 желтоқсан 1956) – совет және грузин актері, ол Иосиф Сталиннің кинодағы көптеген рөлдерімен танымал, негізінен ерте совет дәуірінен он бес тарихи фильмде түскен. 1950 жылы КСРО халық артисі атағын алды.

Ерте өмір

Михаил Геловани ежелгі грузин князьды әулеті Гелованидің ұрпағы болды. 1913 жылы Батумидегі театрда сахнаға тұңғыш рет шықты. 1919-1920 жылдары Тифлис драмалық студиясында білім алды. Одан кейінгі екі жылда қаланың Руставели театрының труппасында актер болды. 1923 жылдан бастап Грузин КСР-нің "Госкинпром" киностудиясында актер және режиссер болып жұмыс істеді. 1924 жылы "Үш өмір" фильмінде алғаш рет экранға пайда болды. 1927 жылы Армян КСР-інің "Арменкино" өндіріс бірлестігіне көшті. Кинодағы еңбегінен бөлек, Геловани театр сахнасында да өнер көрсетіп, Кутаиси мен Баку қалаларында спектакльдер қойды. 1936 жылы Руставели театрының құрамына қайта оралып, үш жыл бойы сонда қызмет етті.

Антебеллум

1938 жылы Геловани алғаш рет Михаил Чьяурелидің "Ұлы таң" фильмінде Сталинді сомдады. Оның игергені үшін 1939 жылғы 1 ақпанда Еңбек Қызыл Ту орденімен, ал 1941 жылы Сталин сыйлығымен марапатталды. Геловани дене бітімі жағынан Сталинге өте ұқсады, бірақ бойынан айырмашылық бар: ол одан әлдеқайда жоғары еді. Ол премьердің өзін экранда бейнелеу үшін таңдаған басты кандидат емес екені айтылады: грузин болғандықтан, Сталиннің акцентін "нақтылыққа дейін" міміктейтін. Сондықтан көшбасшы классикалық орыс тілінде сөйлейтін Алексей Дикийді артық көретін. Дегенмен, Геловани Дикийден гөрі осы рөлде көбірек пайда болды. "Гиннес рекордтар кітабының" мәліметінше, Геловани бір тарихи тұлғаны басқа актерлерге қарағанда көптеген рет сомдаған. Екеуі кездескенде, бас хатшы актерге: "Сен мені жақсылап бақылайсың. Уақытты бекер шашпайсың, солай ма?" деді. Кеңес киносы Сталиннің жеке басына табынушылықты қалыптастыруда маңызды рөл атқарды: 1937 жылдан бастап, біртіндеп, Сталиннің билігі Владимир Лениннің ең берілген ізбасары ретінде бейнеленуі және Сергей Эйзенштейннің "Іван Грозный" фильміндегідей тарихи автократтардың оңтайлы көрсетілуі арқылы заңдастырылды.

Кейінгі жылдар

Сталинмен сәйкестендірілуіне байланысты Гелованиге кинодағы басқа рөлдерді ойнауға тыйым салынды; оған "қарапайым адамдарды" бейнелеуге рұқсат етілмеді. 1942-1948 жылдары Горький атындағы Мәскеу өнер театрының құрамында болды. Соғыстан кейінгі фильмдерде, оның ішінде – "Ант", "Берлиннің құлауы" және "Ұмытылмас 1919 жыл" фильмдерінде Геловани көшбасшыны "жанды құдай" ретінде көрсетті. Актер тағы үш рет Сталин сыйлығына ие болды, барлығы да фильмдегі рөлі үшін берілді: 1942 жылы "Царицын қорғанысы" үшін, 1947 жылы "Ант" үшін және 1950 жылы "Берлиннің құлауы" үшін. 1950 жылдың 3 маусымында оған КСРО халық әртісі атағы берілді. 1953 жылдан 1956 жылы қайтыс болғанға дейін Мәскеудегі Киноактерлердің мемлекеттік театрында өнер көрсетті. Геловани 1956 жылдың 21 желтоқсанында Мәскеуде миокард инфарктінен қайтыс болды және әйелі Людмиламен бірге Новодевичье бейіште жерленді. 1956 жылы Никита Хрущевтің құпия баяндамасынан кейін, оның Сталин рөлінде түскен көптеген фильмдеріне тыйым салынды немесе тиісті сахналар алынып тасталды.