Жаухар әс-Сиқиллі: Фатима әскербасы және Мысырдың жаулаушысы

Кіріспе

Фатимид әскери шенеунігі (992 жылы қайтыс болды)
Әл-Қайд Жаухар ибн Абдалла (جوهر بن عبد الله, көбінесе Жаухар әл-Сикилли, әл-Қайд әл-Сикилли (Сицилиялық генерал) деп танылады, Византия империясында туып, 28 сәуір 992 жылы қайтыс болды) – шиит мұсылман Фатимид генералы, 4-ші Фатимид имам-халифа әл-Муизз ли-Дин Алла үшін Мағриб пен Мысырды жаулап алуға жетекшілік еткен. Ол 973 жылы әл-Муизз келгенге дейін Мысырдың билеушісі ретінде қызмет етті, елдегі Фатимидтердің билігін нығайтып, Каир қаласының негізін салды. Содан кейін ол өмірінің соңына дейін қоғамдық өмірден шеттетілді. Ол әртүрлі атаулармен белгілі болды: nisba al-Siqilli (الصقلي), al-Saqlabi (араб. Славян), al-Rumi (الرومي); сондай-ақ әл-Катиб (الكَاتِب) және әл-Қайд (القائد) деген лақаптармен.

Өмірбаян

Жаухардың туған күні белгісіз, бірақ ол 992 жылы қайтыс болғандықтан және оның мансабының шары 950 мен 975 жылдар аралығында болғандықтан, ол 900-жылдардан бұрын тумаған болуы мүмкін. Ол Византия империясында туған сицилиялық еді. Жаухардың әкесі Абдалла құл болған, ал Жаухар алғаш рет құл сарбазы (ғұлам) және үшінші Фатимид халифасы әл-Мансур би Наср Алланың хатшысы ретінде еске алынады. 958 жылы әл-Мансурдың ұлы және мұрагері әл-Муизз ли Дин Алла Жаухарды Солтүстік Африканың орталық және батыс бөліктеріне Фатимидтердің бақылауын қайтару науқанын басқаруға таңдады. Осы жорықта Жаухар өте қабілетті әскери қолбасшы екенін көрсетті. Бірінші кезекте ол Фатимид әскерін фатимидтердің қарсыластары – Кордова халифатының араб Омейядтарымен одақтас болған бербер тайпасы Зенатаға қарсы жеңіске жеткізді, олардың көшбасшысы Я’ла ибн Мұхаммед әл-Яфраниді жеңіп, өлтірді. Содан кейін ол оңтүстік-шығысқа қарай Сиджилмасаға бет бұрып, оның билеушісі Мұхаммед ибн әл-Фат ибн Маймун ибн Мидрарды тұтқындап, өлтірді. Бір жыл өткен соң, 960 жылдың қазан айында ол Фезге қарай солтүстікке қарай жол тартты, 13 қарашада қаланы шабуылдап алып, Омейядтардың губернаторы Ахмад ибн Әби Бакр әл-Жудхамиді тұтқынға алды. Осы жеңістің арқасында Танжер мен Сеутадан басқа Магрибтің барлық бөлігі Фатимидтердің бақылауына көшті немесе Фатимидтердің жоғары билігін мойындады. Жеңісінің белгісі ретінде Жаухар Атлант мұхитынан тірі балықтармен толтырылған құмыраларды халифаға Ифрикияға жіберген дегенді айтады. Әл-Муизз ли Дин Алла Солтүстік Африкадағы жорық басталар алдында Аль-Қайд Жаухармен тактика мен стратегия жайлы сағаттап әңгімелесетін, ал олар ажырасып кеткенде Аль-Муизз Аль-Қайд Жаухарға зор құрмет көрсетіп, барлық сарбаздар қолбасшыға құрмет көрсету үшін аттарынан түсулерін бұйырды. Батыс шекаралары қауіпсіздікке оралғаннан кейін Жаухар Фатимидтердің Ыхшидид Мысырына (969 ж.) шабуылын бастады. Ол Мысырға Александрия бағытынан жақындап, астанасы Фустатқа қарай аттанды. Оның әскері аз қарсылыққа тап болды және ел Ыхшидид уәзірі Әбу Жафар Мұслиммен жасалған келісім бойынша бағындырылды. Ыхшидид әскерінің бір бөлігі наразылық білдіріп, Нилдегі Рода аралында қорғаныс позициясын алып, өзеннен өтуді қорғап, Фатимид әскерінің Фустатқа кіруіне кедергі келтірді. Жаухар Кутама әскерлерімен аралға шабуыл жасап, жау әскерін тазартқаннан кейін Фустатқа бейбіт түрде кірді. Жаухар Мысырды бағындырған кезде Фатимид әскері Кутама генералы Джафар ибн Фалахтың басшылығымен Ыхшидид Сириясына (970 ж.) шабуыл жасады. Бастапқы табыстардан кейін бұл әскер 971 жылдың тамызында Дамаск маңында Бахрейннің карматтары бастаған Ыхшидид сарбаздары мен араб тайпаларының коалициясымен жойылды. Мысыр қорғансыз қалды және қыркүйекте коалиция оған шабуыл жасады. Жаухарда әскер болмағандықтан, ол Фустаттың барлық халқын қаланың солтүстігіндегі тар жерде қабырға мен ормен тұратын қорғаныс шебін салуға жұмылдырды. Нил дельтасында коалициялық әскер тоқтап қалғанда, Жаухар дайындықты уақытында аяқтай алды. Шабуылшылардың Фустатты басып алуға жасаған әрекеті қорғаныспен тоқтатылды және Жаухар қаланың сыртындағы шайқаста жаңа әскерлерімен оларды жеңді. Әл-Қайд Жаухар 992 жылдың 28 сәуірінде қайтыс болды. Ол Мысырдың Каир қаласында жерленген деп есептеледі, бірақ оның жерленген орны әлі белгісіз.

The birth date of Jawhar is not known, but as he died in 992, and the peak of his career was between 950 and 975, he cannot have been born earlier than the 900s. He was a Sicilian born in the Byzantine empire. Jawhar's father, Abdallah, was a slave, and Jawhar is first mentioned as a slave soldier (ghulām) and possibly a secretary, to the third Fatimid caliph, al Mansur bi Nasr Allah In 958, al Mansur's son and successor, al Mu'izz li Din Allah chose Jawhar to lead a campaign to restore Fatimid control over the central and western parts of North Africa. In this campaign, Jawhar first gave proof of his exceptional military talents. He first led the Fatimid armies to victory over the Zenata, a Berber tribe that had allied with the Fatimids' rivals, the Arab Umayyads of the Caliphate of Córdoba, defeating and killing their leader, Ya'la ibn Muhammad al Yafrani. He then turned southeast towards Sijilmasa, capturing and killing its ruler Muhammad ibn al Fath ibn Maymun ibn Midrar. It was not until a year later, in October 960, that he moved north towards Fez, taking the city by storm on 13 November and capturing its Umayyad governor, Ahmad ibn Abi Bakr al Judhami. With this victory, all of the Maghreb, apart from Tangier and Ceuta, came under Fatimid control, or recognized Fatimid suzerainty. As token of his victory, Jawhar is said to have sent jars filled with live fish from the Atlantic Ocean to the Caliph in Ifriqiya. It is reported that Al Mu'izz li Din Allah would spend hours discussing tactics and strategy with Al Qaid Jawhar in his tent before the campaign of North Africa began, and when they finally parted, Al Mu'izz granted Al Qaid Jawhar with very high honors requiring all soldiers disembark their horse as a sign of respect for the commander in chief. After the Western borders had been secured, Jawhar led the Fatimid invasion of Ikhshidid Egypt (969). He approached Egypt from the direction of Alexandria and marched towards the capital, Fustat. His army encountered little resistance and the country was secured by a treaty with the Ikhshidid vizier Abu Ja'far Muslim. Some divisions of the Ikhshidid army mutinied in protest and took up positions on Roda Island in the Nile, to defend the river crossing and prevent the Fatimid army from gaining access to Fustat. Jawhar stormed the island with his Kutama troops and cleared away the enemy soldiers before proceeding to peacefully enter Fustat. As Jawhar pacified Egypt the Fatimid army began its invasion of Ikhshidid Syria (970) under the Kutama general Ja'far ibn Falah. After initial successes this army was destroyed near Damascus in August 971 by a coalition of Ikhshidid soldiers and Arab tribesmen led by the Qarmatians of Bahrain. Egypt was left defenceless and was invaded by the coalition in September. Jawhar had no troops at hand so he mobilised the entire population of Fustat to build a defensive line consisting of a wall and a ditch at a bottleneck north of the city. As the coalition army stalled in the Nile Delta Jawhar managed to finish his preparations in time. The invaders' attempt to take Fustat was foiled by the defences and Jawhar routed them in battle outside the city with his raw troops. Al Qaid Jawhar died on 28 April 992. He is presumed to be buried in Cairo, Egypt, but his resting place is unknown as of yet.