Ағлабидтер династиясы: Солтүстік Африка мен Оңтүстік Италиядағы үстемдік (Ağlabidter dinastiasi: Soltüstik Afrikada men Oñtüstik Italiyadaghy üstemdilik)
Aghlabids
Аглабидтер: 800-909 жж. Солтүстік Африка мен Оңтүстік Италиядағы араб әулеті. Сицилияны, Италияның оңтүстігін басып алды, Ифрикиядағы Муътазила доктринасын енгізді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
800–909 Солтүстік Африка мен Оңтүстік Италияның араб әулеті
800–909 Arab dynasty of North Africa and South Italy
Ағлабидтер (الأغالبة) – 800 жылдан 909 жылға дейін Ифрикияда орталасатын, Сицилияның, Оңтүстік Италияның және, мүмкін, Сардинияның бір бөлігін Аббасид халифатының вассалдары ретінде жаулап алған араб әулеті. Ағлабидтер Бану Тамим тайпасының Наджд өңірінен шыққан және Ханафи мәзхабының сунниттік исламы аясында Мутазилиттік рационалистік ілімді ұстанды, оны Ифрикияның мемлекеттік діні ретінде орнатып қойды. Олар Мұхаллабидтердің құлауынан кейін провинцияда орнаған тәртіпсіздікке жауап ретінде Ифрикияның мұрагерлік әмірі болды. Сол кезде Ифрикияда шамамен 100 000 араб тұрған, бірақ берберлер әлі де көпшілікті құрады. Араб иммигранттарының көп бөлігі Сирия мен Ирактан келген, олар Магриб аймағына көші-қонның маңызды ағынын қалыптастырды. Ибрагимге берілген территорияның шекарасы белгіленбеген, теориялық тұрғыдан ол Киренаикадан батысқа қарай бүкіл Магрибті, соның ішінде жаңадан бағындырылған жерлерді қамтыды. Елдегі бейбітшілік орнасып, Ибрахим ибн әл-Ағлаб 800 жылы Каируаннан тыс жерде әл-Аббасия атты жаңа астана салды, ол 801 және 810 жылдар аралығында толыққанды құрылысын аяқтады. Сонымен қатар, Суссе (Суза) және Монастыр сияқты жағалау қалаларында рибаттар сияқты шекаралық қорғаныс құрылыстары орнатылды. Ағлабидтер аймақтың суару жүйесін дамытып, Ифрикияның қоғамдық ғимараттары мен мешіттерін жаңартты. Зиядат Аллах I (817–838 жылдары билеген) тұсында 824 жылы араб әскерлерінің (жунд) көтерілісі болды, бұл олар мен Ағлабид әмірлері арасындағы қақтығыстың соңғы, бірақ ең ауыр эпизоды болды, нәтижесінде Ағлабидтер сол жылы оның маңызды қаласы Тозеурді қайтарып алды.
The Aghlabids (الأغالبة) were an Arab dynasty centered in Ifriqiya from 800 to 909 that conquered parts of Sicily, Southern Italy, and possibly Sardinia, nominally as vassals of the Abbasid Caliphate. The Aghlabids were from the Najdi tribe of Banu Tamim and adhered to the Mu'tazilite rationalist doctrine within Hanafi Sunni Islam, which they imposed as the state doctrine of Ifriqiya. as hereditary Emir of Ifriqiya, in response to the anarchy that had reigned in that province following the fall of the Muhallabids. At that time there were perhaps 100,000 Arabs living in Ifriqiya, although the Berbers still constituted the great majority. Most of the Arab immigrants had come from Syria and Iraq, both of which had consistently contributed a significant number of migrants to the Maghreb region from the start. The territory granted to Ibrahim was not demarcated, as it theoretically encompassed the entire Maghreb west of Cyrenaica, including any newly conquered territories. After the pacification of the country Ibrahim ibn al Aghlab established a residence at a new capital, al Abbasiyya, founded outside Kairouan in 800 and built between 801 and 810. Additionally, border defenses such as ribats were set up, including in coastal cities like Sousse (Susa) and Monastir. The Aghlabids also built up the irrigation of the area and enhanced the public buildings and mosques of Ifriqiya. Under Ziyadat Allah I (r. 817–838) came a revolt of Arab troops (the jund) in 824, the last but most serious episode of confrontation between them and the Aghlabid emirs. prompting the Aghlabids to recapture Tozeur, its main city, that year.
Сицилияны жаулап алу
827 жылы Зиядат Алла көтерілісті жеңгеннен кейін Сицилияны Аглабидтердің басып алуы басталды. Қайыруан қаласынан келген қади Асад ибн әл-Фурат Аглабид әскерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды. Бұл жорықтың себебі Византиялық Сицилиядағы ішкі көтеріліс болды, оны Әуфемиус есімді әскери қолбасшы басқарды және ол Аглабидтерден көмек сұрады. Аббасид халифаты мен Кордоба әмірлігі арасындағы саяси даулар мен бәсекелестікке қарамастан, әл-Андалус мұсылмандары (Иберия түбегінде) Асба ибн Вакил басшылығымен Сицилияны басып алуға көмектесу үшін флот жіберді. Ибн Катир 300 Омейяд және Аглабид кемесінен тұратын біріккен күш болғанын хабарлады. Аглабид гарнизоны Минеода Андалусиялық Омейядтармен байланысқа түсті, олар Асба' жалпы қолбасшы ретінде мойындалса, одаққа келісті және Ифрикиядан келген жаңа әскерлермен бірге Минеоға бет алды. Теодот Эннаға шегінді және Минео қамалы 830 жылдың шілдесінде немесе тамызында бұзылды. Біріккен Ифрикия және Андалусия армиясы Минеоны өртеп, мүмкін Каллония (қазіргі Баррафранка) қаласын қоршауға алды. Алайда, олардың лагерінде оба ауруы тарап, Асба және тағы көптеген адамдар қаза тапты. Қала кейін, күзде түсті, бірақ арабтардың саны соншалықты азайды, олар оны тастап, батысқа қарай шегінуге мәжбүр болды. Теодот қуғынға түсіп, ауыр шығын келтірді, содан кейін Андалусиялықтардың көп бөлігі аралды тастап кетті. Алайда Теодот та осы кезде, мүмкін, шайқастардың бірінде қаза тапты. Сицилияны басып алу батыстан шығысқа қарай біркелкі емес, біртіндеп, көп жылдық жорықтар арқылы жүрді. Палермо 831 жылы басып алынып, аралдағы мұсылман билігінің астанасы және одан әрі басып алулар үшін база болды. Мессина 842 немесе 843 жылдары қоршауға алынып, жаулап алынды, мүмкін неаполитандықтардың қолдауымен, және Италия материгіне жорықтар жасау үшін базаға айналды. Сиракуза 878 жылы басып алынды. Дегенмен, одан кейін де жергілікті Византиялық/христиандық қарсылықтар 967 жылға дейін, Аглабид әулетінің құлауынан кейін де жалғасты.
In 827, soon after Ziyadat Allah defeated the rebellion, the Aghlabid conquest of Sicily began. Asad ibn al Furat, a qadi from Kairouan, was appointed as commander of the Aghlabid forces. The pretense for this invasion was an internal revolt in Byzantine Sicily led by a military commander named Euphemios who requested support from the Aghlabids. Despite the political differences and rivalry between the Aghlabids, who served under the Abbasid Caliphate, and the Umayyad Emirate of Cordoba, the Muslims of al Andalus (in the Iberian Peninsula) also sent a fleet under Asba' ibn Wakil to aid the Aghlabid conquest of Sicily. Ibn Kathir recorded that a joint force of 300 Umayyad and Aghlabid ships were present. The Aghlabid garrison at Mineo managed to get into contact with the Andalusian Umayyads, who immediately agreed to the alliance, provided that Asba' was recognized as the overall commander, and, together with fresh troops from Ifriqiya, they marched on Mineo. Theodotus retreated to Enna and the siege of Mineo was broken in July or August 830. The combined Ifriqiyan and Andalusian army then torched Mineo and laid siege to another town, possibly Calloniana (modern Barrafranca). However, a plague broke out in their camp, causing the death of Asba' and many others. The town fell later, in autumn, but the Arabs' numbers were depleted to the point where they were forced to abandon it and retreat west. Theodotus launched a pursuit and inflicted heavy casualties, and, thereafter, most of the Andalusians departed the island. However, Theodotus too was killed at this time, possibly in one of these skirmishes. The conquest of Sicily proceeded slowly and at an uneven pace, progressing roughly from west to east through multiple campaigns over many years. Palermo was conquered in 831 and became the capital of Muslim rule on the island and the base for further conquests. Messina was besieged and captured in 842 or 843, possibly with the support of some Neapolitans, and became a base for further campaigns into the Italian mainland. Syracuse was captured in 878. Even after this, however, some patches of local Byzantine/Christian resistance continued until 967, long after the Aghlabid dynasty had ended.
Италия түбегі
Сицилияны жаулап алу тоқтамай жатқанда, Аглабидтер Италия материгінде де жорықтар жүргізе бастады. Олардың Калабрия және Апулияға жасаған шабуылдары, сондай-ақ Жерорта теңізінің орталық аралдарына жасаған шабуылдары, Сіцилияны жаулап алудың жалғасы болған болуы мүмкін, бұл аймақтағы басқа Византиялық бекіністеріне шабуыл жасау арқылы соңғысына көмектесу мақсатында жасалды. Бірінші ірі экспедициялар 835 және 843 жылдар аралығында өтті. 840 жылы Таранто басып алынып, 880 жылға дейін сақталды. 849 жылы Римге тағы бір шабуыл жасалды, нәтижесінде Остия жанында ірі теңіз шайқасы болды, онда мұсылман кемелерінің флоты жойылды, бұл түбір құрлықтағы мұсылмандықтардың ілгерілеуін тоқтатты. Олар Сардиния және Корсикаға да шабуыл жасады немесе қарақшылық шабуылдар ұйымдастырды. Кейбір қазіргі деректерде Сардиния 810 жылы немесе 827 жылы Сіцилияны жаулап алу басталғаннан кейін Аглабидтердің бақылауына өткендігі айтылады. Тарихшы Коррадо Зедда аралда Аглабид кезеңінде мұсылмандықтардың болғанын, мүмкін, жергілікті Византия үкіметімен күштеп қатар өмір сүрген, жағалау бойындағы шектеулі бекіністері болғанын мәлімдейді. Тарихшы Алекс Меткалф бұл кезеңде аралды мұсылмандықтардың жаулап алуы немесе отарлауы туралы қолда бар дәлелдердің шектеулі және нақты еместігін, ал мұсылмандық шабуылдар қарақшылық шабуылдармен шектелгенін айтады.
Even as the conquest of Sicily was ongoing, the Aghlabids began campaigning on the Italian mainland. Their invasions of Calabria and Apulia, as well as their attacks on other central Mediterranean islands, were probably undertaken as an extension of their conquest of Sicily, aiming to aid the latter by attacking other Byzantine positions in the region. The first major expeditions to the peninsula took place between 835 and 843. Taranto was captured in 840 and occupied until 880. Another attack towards Rome took place in 849, leading to a great naval battle near Ostia during which a fleet of Muslim ships was destroyed, marking a halt to Muslim advances on the peninsula. They also attacked or raided Sardinia and Corsica. Some modern references state that Sardinia came under Aghlabid control around 810 or after the beginning of the conquest of Sicily in 827. Historian Corrado Zedda argues that the island hosted a Muslim presence during the Aghlabid period, possibly a limited foothold along the coasts that forcibly coexisted with the local Byzantine government. Historian Alex Metcalfe argues that the available evidence for any Muslim occupation or colonisation of the island during this period is limited and inconclusive, and that Muslim attacks were limited to raids.
Ифрикиядағы апогей
824 жылы басталған джунд көтерілісін басып, Зиядат Алла бастаған Сицилияға жасалған экспансиялық жорық, Ифрикияның беймаза араб әскерлеріне олардың әскери қуатын жұмсауға жаңа мүмкіндік берді. Бұл Ағлабид мемлекетіне қосымша кіріс әкелді. Ішкі саясатта Ағлабид әмірлері, аймақтағы діни элита ретінде зор ықпалға ие болған Малики мәзхабының діни ғалымдарынан айтарлықтай сынға ұшырады. Олар бұл мәселені Малики ғалымдарын мемлекеттік құрылымға тарту және оларды жоғары діни лауазымдарға тағайындау арқылы шешті. Сондай-ақ, олар кедейлерге садақа тарату және мешіттер салу мен кеңейтуге қаржы жұмсау арқылы өз байлықтары мен жеңілдіктеріне қатысты сынды сейілтуге тырысты. 876 жылы Ибрагим II ибн Ахмад өзінің резиденциясын әл-Аббасиядан, ол негізін салған жаңа сарай қаласына, Раккадаға көшірді. Жаңа қалада мешіт, монша, базар және бірнеше сарайлар салынды. Ибрагим II өмірінің соңына дейін Каср әл-Фатх (قصر الفتح) сарайында тұрды, ол оның ұрпақтарының да резиденциясы болды (кейбір кезеңдерде олар Тунис қаласына көшіп кеткенін қоспағанда).
The expansion campaign into Sicily, which Ziyadat Allah launched right after defeating the jund rebellion that started in 824, gave the restless Arab troops of Ifriqiya a new outlet for their military energies. It also brought in new revenues to the Aghlabid state. At home, the Aghlabid emirs faced significant criticism from Maliki religious scholars, who held great influence as religious elites in the region. They dealt with this problem by drawing the Maliki scholars into the orbit of the state and granting them appointments to high religious offices. They also countered criticism of their wealth and privilege by publicly dispensing charity to the poor and sponsoring the construction and expansion of mosques. In 876 Ibrahim II ibn Ahmad moved his residence from al Abbasiya to a new palace city that he founded, called Raqqada. The new city contained a mosque, baths, market, and several palaces. For the rest of his life, Ibrahim II resided in a palace called Qasr al Fath (قصر الفتح), which also remained the residence of his successors (except for some periods where they moved to Tunis).
Төмендеу және құлдырау
Династияның құлдырауы Ибрагим II (875–902) тұсында басталды. Мысырдың Тулунидтері жасаған шабуылды тойтаруға тура келді, ал берберлердің көтерілісі көп өлімге әкеп соқты. 893 жылы Кутама берберлері арасында болашақ халифа Абдалла әл-Махдидің да‘иі Әбу Абдалла әл-Шии бастаған исмаили фатимидтер қозғалысы басталды, бірақ олар Аглабид билігіне күдік келтіре алмайынша он жылға жуық уақыт өтті. Аглабидтер оның қозғалысын жоюға жасаған әрекеттері тиімсіз болды. 907 жылы күшейіп келе жатқан қауіпке жауап ретінде Зиядат Алла III өзінің сарайын Раккадаға көшіріп, нығайтты.
The decline of the dynasty began under Ibrahim II (875–902). An attack by the Tulunids of Egypt had to be repelled and a revolt of the Berbers put down with much loss of life. In 893 there began amongst the Kutama Berbers the movement of the Isma'ili Fatimids, led by Abu Abdallah al Shi'i, the dā'ī of the future caliph Abdallah al Mahdi, although it took almost a decade before they were able to seriously threaten Aghlabid power. Further Aghlabid attempts to crush his movement had little success. In 907, in response to the growing threat, Ziyadat Allah III moved his court back to Raqqada, which he fortified.
Дін
Ағлабидтер ханафит сунниттік исламның ішінде мутазилиттік теологиялық бағытты ұстанды. Ағлабидтер Бағдаттың Аббасид халифаты Аль-Мамунның (813–833) билігі кезінде ресми доктринаға айналғаннан кейін мутазилиттік рационалистік доктринаны қабылдады. Бұл доктринаның ресмиленуі Ифрикияның малики басымдығының күшті қарсылығына ұшырады, әсіресе мутазилиттердің Құран – Құдайдың мәңгілік сөзі және демек, жаратылмаған деген дәстүрлі сенімді жобауына байланысты. Ағлабидтер малики дін басшыларының саяси ықпалын мойындағанмен, олардың сенімдеріне сай келу үшін үкіметтік жүйесін өзгертуге ниеті де, мүмкіндігі де болмады. Дегенмен, Ағлабидтер өздерінің діни беделін арттырып, оларға бағытталған сынға тойтарыс бере алды. Мутазилиттік сенімдерді қабылдамағандықтары үшін Сахсун сияқты кейбір маликилер қудаланды, ол Мұхаммед I ибн әл-Ағлабтың (841–856) билігі кезінде Құранның жаратылғандығы туралы мутазилиттік ұғымды қабылдамағаны үшін қуғынға ұшырады. Ағлабидтер діни ғимараттарға, мысалы, 864 жылы қайта жаңартылған Әл-Зайтуна мешітіне жасаған шығындарымен жомарттық танытты.
The Aghlabids adhered to the Mu'tazilite theological movement within Hanafi Sunni Islam. The Aghlabids adopted the Mu'tazilite rationalist doctrine after it became the official doctrine of the Abbasid Caliphate of Baghdad during the reign of caliph Al Ma'mun (813–833). The officialization of this doctrine faced strong opposition from the Maliki majority of Ifriqiya, particularly due to the Mu'tazilite rejection of the orthodox belief that the Qur'an was God's eternal word and therefore uncreated. Although the Aghlabids recognized the political influence of the Maliki religious leaders, they were both unable and unwilling to alter their governmental system to align with their beliefs. Nonetheless, the Aghlabids were able to bolster their religious standing and counter criticisms directed against them. Some Malikis were persecuted for rejecting Mu'tazilite beliefs, such as Sahsun, who suffered persecution during the reign of Muhammad I ibn al Aghlab (841–856) for rejecting the Mu'tazilite concept that the Qur'an was created. The Aghlabids also displayed great generosity in their spending on religious buildings, such Al Zaytuna Mosque, which they had reconstructed by 864.
Сәулет
Аглабидтер ірі құрылысшылар болды және қазіргі Тунистегі ең көне ислам дәуірінің көптеген ескерткіштерін салды, соның ішінде Суссе Рибаты мен Монастыр Рибаты сияқты әскери құрылымдарды, Суссе Ұлы мешіті мен Сфакс Ұлы мешіті сияқты діни ғимараттарды және Каируанның Аглабид су қоймалары сияқты практикалық инфрақұрылымдық жұмыстарды. Олардың көптеген сәулет өнерлері, тіпті мешіттері де, ауыр және қамал сияқты көрініске ие болды, бірақ олар әсерлі көркемдік мұра қалдырды. Аглабидтердің ең маңызды ескерткіштерінің бірі – Каируанның Ұлы мешіті, оны 836 жылы әмір Зыядат Алла I толығымен қайта салды, бірақ кейінірек түрлі толықтырулар мен жөндеулер жасалды, бұл оның құрылысының тарихын күрделендіреді. Михраб (намаз залының бағытын көрсететін ниша) – өзінің түріндегі ең көне үлгілердің бірі, ол жоғары рельефтегі өсімдік өрнектерімен ойылған мәрмәр панельдермен және глазурь және жылтыр керамикалық плиткалармен әсем безендірілген. Михрабтың жанында әлемдегі ең көне минбар (мұғазхана) орналасқан, ол әсем ойылған терек ағашынан жасалған панельдерден құралған. Минбардың ойылған панельдері де, михрабтың керамикалық плиткалары да Аббасид Ирағынан әкелінген деп саналады. 698 жылы негізі салынған Тунистегі әл-Зайтуна мешіті де қазіргі түрін Аглабид әмірі Әбу Ибрахим Ахмазға (856–863) қарыз.
The Aghlabids were major builders and erected many of the oldest Islamic era monuments in present day Tunisia, including military structures like the Ribat of Sousse and the Ribat of Monastir, religious buildings like the Great Mosque of Sousse and the Great Mosque of Sfax, and practical infrastructure works like the Aghlabid Reservoirs of Kairouan. Much of their architecture, even their mosques, had a heavy and almost fortress like appearance, but they nonetheless left an influential artistic legacy. One of the most important Aghlabid monuments is the Great Mosque of Kairouan, which was completely rebuilt by the emir Ziyadat Allah I in 836, although various additions and repairs were effected later which complicate the chronology of its construction. The mihrab (niche symbolizing the direction of prayer) of the prayer hall is among the oldest examples of its kind, richly decorated with marble panels carved in high relief vegetal motifs and with ceramic tiles with overglaze and luster. Next to the mihrab is the oldest surviving minbar (pulpit) in the world, made of richly carved teakwood panels. Both the carved panels of the minbar and the ceramic tiles of the mihrab are believed to be imports from Abbasid Iraq. The al Zaytuna Mosque in Tunis, which was founded earlier around 698, also owes its overall current form to the Aghlabid emir Abu Ibrahim Ahmad (r. 856–863).