Кіріспе

Самардағы құрамдас қала, Филиппин.

Калбаёг, ресми түрде Калбаёг қаласы (; ) – Филиппиннің Самар провинциясындағы 1-сыныпты құрамдас қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 186 960 адамды құрайды. Қала провинцияның жағалау аймағында, аралдың солтүстік ұшынан шамамен 60 миль (97 км) және оңтүстік шекарасынан 180 миль (290 км) қашықтықта орналасқан. Филиппиннің жер және су аумағы бойынша ең ірі алтыншы қала. Филиппиннің он тоғызыншы қаласы. 2020 жылы Калбаёгта 37 807 үй шаруашылығы тіркелді, онда 186 960 адам тұрады, бұл Самар провинциясының жалпы халқының 24,7% құрайды. Калбаёг Шығыс Висая аймағындағы маңызды сауда орталықтарының бірі. Калбаёг үш негізгі ауданға бөлінеді: Калбаёг, Тинамбакан және Окендо.

Революциялық қоғамның құлдырауы, Катипунан

Ризаль Дапитанға жер аударылғаннан кейін Катипунан Маниланың Бинондо қаласында құрылды. Андрес Бонифасио және оның жауынгерлері испан үкіметіне қарсы күресу үшін бар күштерін жұмсады, сол кезде оған Гоб. Генерал Полавиеха басшылық етіп тұрды. Катипунан Лузоннан бастап Висая аймағына дейін мүшелерінің санын кеңейтті, нәтижесінде бір жыл ішінде Катипунеролардың саны артты. Испан билігі Катипунанның үкіметті құлату жоспарын сезіп, Бинондодағы баспаханаға шабуыл жасап, бүлікшіл құжаттарды тапты және тәркіледі. Тәркіленген құжаттардың бірі – Катипунан мүшелерінің тізімі болды. Аталған тізімде Бенедикто Нияга да болды, ол аймақтағы төңкеріс қаражатын жинаушы еді. Ұсталғандар туралы хабарды естіген губернатор Полавиеха Катипунанның барлық күдікті мүшелерін қамауға бұйрық берді. Нияга революциялық қаражат жинау науқаны кезінде он екі басқа Катипунеромен бірге ұсталды. Олар түрмеге жабылып, азапталғаннан кейін Ризаль және басқа филиппин ұлтшылдарының ісін еске түсіретін сот процесі басталды. 13 адам кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. 1897 жылдың 11 қаңтарында он үш адам Багумбай даласына қатаң күзетпен жеткізілді. Күн шығар алдында олар атылып өлтірілді.

Испания билікті АҚШ-қа бергеннен кейін

Colegio Seminario de San Vicente de Paul (қазіргі Христос Король колледжі және Сент-Винсент-де-Пол семинариясы) 1905 жылы, ал Ла Милагроза академиясы 1910 жылы құрылды. 1910 жылдың 10 сәуірінде Рим папасы Пьос X-тің Папалық бұйрығымен Самар және Лейте аралдарын қамтитын Рим католик шіркеуінің Калбайог епархиясы құрылды. Калбайог епархияның епископтық орталығы болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі кезеңдер

1942 жылы жапон әскері Калбайог қаласын басып алды. 1945 жылы қала Филиппин Ұлттық әскері мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде жапондықтарға қарсы күресін жалғастырған партизандар тарапынан азат етілді. Аймақта басқа епархиялар тек соңынан құрылды. 1948 жылдың 15 шілдесінде сол кездегі президент Эльпидио Кирино қол қойған Республикалық заң № 328, яғни Калбайог қаласының жарғысы қабылданды. Қалалық шенеуніктердің алғашқы құрамы, сол кездегі муниципалитет шенеуліктері 1948 жылдың 16 қазанында қызметке кірісті. Қаланың құрамына бұрынғы Калбайог, Окуендо және Тинамбакан муниципалитеттерінің аумақтық билігі кіреді.

2008 жыл: Сотшының өлімі

2008 жылдың қаңтар айында Калбайог қаласында Гомес көшесі мен Нияга бульварының қиылысындағы дәріхананың сыртында Өңірлік сот судьясы Роберто Навидад атып өлтірілді. 2008 жылға дейін бұл қылмыс әлі де ашылмаған еді. 1999 жылдың 20 шілдесінен бастап Филиппинде шабуылға ұшыраған 15-ші судья болды (Арройо үкіметі кезінде 14-ші).

2011 жылдан бастап: Саяси өлімдер

2011 жылдың 1 мамырында Калбайог қаласының мэрі Рейнальдо Уй белгісіз қарулы адамдар тарапынан өлтірілді. Оның қайтысынан кейін вице-мэр Роналдо П. Акино қала мэрі қызметін атқаруға ант берді. 2021 жылдың 8 наурызында, мэр Уйдың қайтыс болғанына шамамен 10 жыл өткен соң, мэр Роналдо П. Акино ұлының туған күніне бара жатқанда Самар провинциялық полициясының қызметкерлері тарапынан шабуылға ұшырап, қаза тапты. Ол отырған көлікке жоғау қуатты қарудан көптеген оқтар атылды. Оның екі жеке күзшісі де шабуылда қаза тапқандардың арасында болды. Вице-мэр Диего П. Ривера оның орнына тағайындалды және қазіргі таңда Калбайог қаласының мэрі болып табылады. 2021 жылдың 9 маусымында сенатор Рональд "Бато" де ла Роза басшылығымен сенатта тергеу жүргізілді, онда PNP, NBI және Акино отбасының мүшелері куәліктерін және тергеу қорытындыларын ұсынды. Полиция қызметкерлеріне қарсы қылмыстық іс қозғалды. 2022 жылғы сайлау нәтижесі бойынша Реймунд "монмон" Уй қаланың мэрі болды.

Қала мәртебесін арттыру

2021 жылдың соңғы тоқсанында Самар 1-ші округтік конгрессмен Эдгар Мэри Сармиенто 10483 нөміріндегі заң жобасы арқылы Калбаёг қаласын құрамдас қаладан тәуелсіз қалаға қайта жатқызуды ұсынды.

География

Қаланың жалпы жер көлемі 2007 жылы Филиппиннің жалпы жер аумағының 0,29%, аймақтық жер аумағының 3,79%, Самар аралының 6,12% және Самар провинциясының 14,56% құрайды. Қаланың жер аумағының 40 пайызы жазық және төбелі жерлерді құрайды, олардың биіктігі теңіз деңгейінен басталады. Қалған бөлігі – теңіз деңгейінен жоғары орналасқан тік таулы аймақтар. Көптеген өзендер, арналар, бұлақтар және теңізге қарай ағатын табиғи су жетектері су тасқынының қаупін азайтады.

Климат

Калбайогта желдің әртүрлі түрлері болады: Амихан (солтүстік-шығыс жел), Тимог (оңтүстік жел), Хабагат (оңтүстік-батыс жел), Канавей (солтүстік-батыс жел), Кабунган (шығыс жел), Думагса (оңтүстік-шығыс жел) және Салатан (батыс жел). Калбайогта жыл бойы жауын-шашын жақсы таралады, ақпаннан мамыр айына дейінгі жаз айларында қаланың көп бөлігі құрғақ болып қана қоймайды. Ең жоғары жаңбыр қарқындылығы сағатына тіркелді. Ауданның көп бөлігінде қатты жаңбырлар сирек болатындықтан, Калбайог қорғаныш шаруашылық инвестициялары үшін ыңғайлы.

Барангай

Калбаёг саяси тұрғыдан 157 барангайға бөлінген. Әр барангай пуроктардан құралады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар. Бұл барангайлар үш ауданға топтастырылған.

Демография

2015 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша, Калбайогтың халқы 183 851 адамды құрайды, бұл 2015 жылдың 1 тамызы күні Самар провинциясының жалпы халқының 23,6 пайызына тең.

FM станциялары

88.5 DyPC FMR Calbayog (100.7 FMR Tacloban ретрансляциялық станциясы; Philippine Collective Media Corporation)
89.5 DYNW Kauswagan Radio (Northwest Samar State University)
91.3 Radyo Kidlat (Philippine Broadcasting Service/Samar 1 Electric Cooperative)
92.1 Infinite Radio DyIP (St. Jude Thaddeus Institute of Technology)
93.7 (Palawan Broadcasting Corporation)
98.1 One Radio (Wave Network Incorporated)
98.9 Lamrag Radio (Aliw Broadcasting Corporation)
95.5 BigTime FM (Samar Star Meda)
99.7 Super Radyo/Barangay FM DyAX (RGMA Network/GMA Network Incorporated)
100.5 Brigada News FM (Brigada Mass Media Corporation)
102.3 Radyo Alternatibo (Prime Broadcasting Network)
104.9 Radyo Natin (Manila Broadcasting Company/Radyo Natin Network)