Кіріспе

Компостела муниципалитеті, ресми түрде Компостела муниципалитеті (; ) – Филиппиннің Давао-де-Оро провинциясындағы бірінші санаттағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 89 884 адамды құрайды.

Этимология

Компостеланың қалай аталғаны туралы жазба деректер жоқ. Халық ауыз әңгімелерінде бұл аймақ уақытша испандық қоныс болған, «испандықтардың даласы» деген мағына беретін Кампо-де-Кастила, қазіргі Давао-Ориенталдан келген испандықтармен мекенделген. Тағы бір аңыз бойынша, Минданаоның шығыс жағалауынан келген испан дін қызметкері Испаниядағы туған жері Сантьяго-де-Компостеланың қасиетті покровительі – апостол Жақыптың мүсінін әкелген. Кейін дін қызметкері бұл аймақты өз туған жерінің атымен атаған.

Тарих

Компостела – Давао-де-Ороның кең жазықтарында орналасқан бірнеше қаланың бірі. Оның дамуы Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын басталды, сол кезде бұл аймақ әлі орман болған және жалғыз тұрғындары Агусан өзенінің бойында қоныстанған жергілікті мандай тайпалары болған. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін, қазіргі Компостела қаласы орналасқан аймақ Минданаодағы Христиан емес тайпалар бюросының бөлімшесі болған. Бюроның кеңсесі Дансалан қаласында, Ланао провинциясында орналасқан, және оны Теофисто Гуингона аға басқарған, ол сол кезде Минданао провинциялары мен муниципалдық округтердегі үкіметтік бақылауды жүзеге асырған. Алайда, бюро соғыстан кейін дереу таратылды. Содан кейін аңғар Компостела-Монкайо округтеріне бөлінді және үш кіші округке бөлінді: Монкайо, Компостела және Каманса. Компостеламен Давао губернаторы тағайындаған округ әкімі Бонифасио Гарсия басқарды. Жергілікті басқару функцияларын губернатор орындады, ал округ әкімдері тек рәсімдік лауазымдарда болды. Давао-Агусан ұлттық тас жолының құрылысы Калау лагеріне дейін созылды, ол Филиппин констабуляриясының Монкайо қаласында орналасқан бөлімшесі болды. Компостела, сол кездегі Компостеланың танымал атауы, Агусан өзені арқылы 106 шақырымнан (қазіргі Монтевистаның Барангай Банкерохан Сур) қол жетімді болды. 1939 жылы Лусон және Висая аралдарынан келген қоныс аударушылар Компостелаға көшіп келді, оларға өте құнарлы және бай ауыл шаруашылық жерлерінің үміті ұсынылды, егер олар бейімді және еңбекке қабілетті болса. Осылайша, Талибон, Бохолдан келген Гарсиялар; Лейте, Байбайдан келген Галензогалар; Себу, Мандаведен келген Макилан; Самардан келген Реганиялар; Лусоннан келген Эстрадалар және Илокостан келген Байбайлар Компостелаға даланы игеру үшін келді. Бұл пионерлер жергілікті мандай тайпаларымен тату өмір сүрді, олардың арасында Бланколар, Манзанарестер, Браозелер, Адаолар және Фабиандар болды. Осы пионерлер мен жергілікті тұрғындардың үшінші буыны бүгін де Компостелада тұрады. 1942 жылы елде Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, көптеген адамдар өз шаруашылықтарын тастап, аңғардың ішкі аймақтарына көшіп кетті. Осы уақытта Филиппин азаматтық көмек бөлімі (PCAU) 90 шақырымда (қазіргі Набунтуран) азаматтық үкімет құрды және Хуанито Реганяны Компостеланың муниципалдық округ әкімі етіп тағайындады. 1945 жылы соғыс аяқталғаннан кейін, адамдар өз шаруашылықтарына оралды, олар енді орманға айналды. Олар қайтадан жерді өңдеп, тұрақты қоныстанды. Сондай-ақ осы кезеңде губернатор Антонио Ланзар Формозо Пьянсайды Компостеланың муниципалдық округ әкімі етіп тағайындады. 1948 жылдың 1 тамызында президент Эльпидио Кирино қол қойған №156 жарлыққа сәйкес, төрт тұрақты муниципалитет құрылды: Компостела, Жаңа Лейте, Губернатор Женеросо және Тринидад. Компостела, Монкайо, Сауг, Каманса, Суруп, Сигабой, Батулаки және Кабуран муниципалдық округтері, барлығы Давао провинциясында, жақын арада таратылып, тұрақты муниципалитеттерге қосылды немесе біріктірілді. 1949 жылы барлық муниципалдық округтер таратылды, бұл жаңа муниципалитеттер құруға жол ашты, және Компостела, үкімет орталығы 90 шақырымда орналасқан, тұрақты муниципалитетке айналды, оның әкімі Лауро Арабехо болды. Компостела өз атымен, бастапқы Компостела муниципалитетінің бір бөлігі болды. Оған Компостеладан 106 шақырымға дейін Агусан өзені арқылы жүзуге болатын қайықтар арқылы қол жетімді болды. 106 шақырымнан адамдар 90 шақырымдағы Набунтурандағы үкімет орталығына жаяу немесе атпен баратын. 1950 жылдардың басында Компостелаға баратын жол құрылысы 102 шақырымнан басталды, ол қазіргі Монтевиста. Көшелер бюросының инженерлерінің бірі инженер Просперо С. Аматонг болды. 1955 жылы Жаңа Сабонга ауылы (барангай) Асунсьоннан осы қалаға көшірілді. 1957 жылдың 23 маусымында президент Карлос П. Гарсия Компостеланы Набунтураннан бөлетін №2038 Республикалық заңға қол қойды. Президент Карлос П. Гарсия тағайындаған алғашқы әкім – ол кездегі пионер қоныстанушылардың бірі, әкім Пио П. Галензога болды. Осы жылы Као, Магкагонг, Маргосан, Матило, Магангит, Кабакунган, Тигбатинао және Каманланг жерлері Санто Нино деп аталатын ауылға біріктірілді. Сол кезде Компостела Агусан өзенінің бойында орналасқан ағаш шатырлы үйлердің әртүрлі үйлесімі болды, ол "dungguanan" (қону орны) деп белгілі болды. Бұл аймақ кейіннен сауда-саттық орталығы немесе Побласионға айналды.

Демография

2020 жылғы санақта Компостеланың халқы 89 884 адамды құрады, халық тығыздығы .

Халық саны

Қала тұрғындарының алғашқы санағы 1939 жылы жүргізілді, ондағы жалпы халық саны 2 716 адамды құрады. Компостела сол кезде әлі де ауданның муниципалитеттерінен тұратын муниципалитеттік округ болды. Президент Эльпидио Кириноның 156-шы жарлығымен Компостела 1948 жылдың 1 тамызында ресми түрде муниципалитетке айналды. 1960 жылы муниципалитет халқы 20 444 адамды құрады. Бұл муниципалитеттің дамуына және елдің түкпір-түкпірінен қоныс аударушылардың оның кең аумағына ағылуына байланысты болды. Халық санының өсуіне Valderrama Lumber Manufacturers Co., Incorporated компаниясының ағаш кесу операциясы да ықпал етті. 1970 жылы қала халқы 3 285 адамға немесе 16,07 пайызға төмендеді. Бұл 1966 жылы Компостеладан бөлініп, Жаңа Батан муниципалитетінің құрылуымен байланысты болды. Муниципалитет халқының ең үлкен өсімі 1990 жылы тіркелді, ол 53 546 адамды құрады. 1980 жылғы халық санымен салыстырғанда 23 008 адамға немесе 75,34 пайызға өсім болды. Бұл айтарлықтай өсім 1983-1988 жылдары Барангай Нганның Кантигбао, Мамбусао, Пуланг Лупа және Банго шағын ауылдарында алтын кен орындарының табылуына байланысты, сол кезде Компостелаға мыңдаған алтын іздеушілер ағылып келді. 1995 жылы өсім 1 484 адамды немесе 2,77 пайызды құрады, ал орташа өсім жылдық 0,55 пайызды көрсетті. 1990 жылғы санақ бойынша муниципалитет халқы 61 667 адамға жетті, бұл 1990 жылғы көрсеткіштен 6 637 адамға немесе 12,06 пайызға артық.

Қалалық-ауылдық үлестірілім/ тығыздық

2010 жылғы халық санауы бойынша, жалғыз қалалық барнай болып табылатын Побласион барнайы, Компостеланың он алты (16) барнайының арасында ең көп халыққа ие, оның саны 26 773 адам немесе муниципалитет халқының 32,7 пайызын құрайды; одан кейін Нган барнайы (9,4 пайыз) және Сан-Мигель барнайы (9,0 пайыз) келеді. Ал Панансалан барнайында халықтың саны ең аз – 906 адам, бұл муниципалитет халқының 1,1 пайызын құрайды. Ең көп халқы бар Побласион барнайының халық тығыздығы гектарына 52,0 адамды құрайды, ал Тамия барнайында бұл көрсеткіш ең төмен – гектарына 0,73 адам.

Жыныстық бөліну/құралуы

2000 жылы еркектердің саны әйелдерден көп болды, әр 100 әйелге 106,26 еркек шақ келді. 79 жасқа дейінгі жас топтарында еркектер басым болса, 80 және одан жоғары жастағыларда әйелдер басым болды. 5-9 жас аралығындағылар муниципалитеттегі жалпы халықтың 14,34 пайызын құрады. Одан кейін 10-14 жас аралығындағылар 13,72 пайыз, ал 15-19 жас аралығындағылар 11,01 пайызды құрады.

Неке жағдайы

10 жастан асқан 45 010 үй шаруашылығының халқының 45,23 пайызы жалғыз болды; 44,97 пайызы үйленген; 3,32 пайызы жесір; 0,78 пайызы ажырасқан; ал қалған 5,70 пайызы басқа некелік жағдайда тіркелді. Жалғыз еркектер жалғыз әйелдерге қарағанда көп болды (55,47 пайыз), сондай-ақ үйленгендердің (50,03 пайыз), ажырасқандардың (50,14 пайыз) және басқа некелік жағдайдағылардың (50,95 пайыз) арасында да басымдық құрды. Керісінше, жесірлердің көп бөлігі әйелдерді құрады (72,26 пайыз).

Экономика

Құрылғалы бері қала ақырындап артта қалған, жаңа ғана құрылған муниципалитеттен аңғардың дамыған қалаларының біріне айналды. Оның кең, жазық жерлері 1970 жылдардың басында Ұлттық суландыру басқармасы мен Азия даму банкінің (NIA ADB) күш-жігерімен салынған суару жүйесінің арқасында Давао провинциясының күріш өндірісінің маңызды аймағына айналды, бұл жүйе муниципалитеттің оңтүстік-батыс бөлігін қамтамасыз етті. Сонымен қатар, мұнда Ayala Conglomerate және Multi National Dole (Stanfilco), Philippines, Incorporated компаниялары көк шұңқыр бананын өндіреді. Бірақ қаланың дамуына үлкен үлес Компостелаға келіп, осында қалған адамдардың рухы мен еңбегін тигізді. Олардың арманы бүгінде көрініс тапты – қала заманауи ыңғайлылықтармен және жаңартылған білім беру орталықтарымен мақтана алатын, гүрлі қалалық орталыққа айналды.