Набунтуран: Филиппиннің Давао-де-Оро провинциясының астанасы

Кіріспе

Набунтуран қаласы (,) – Филиппиннің Давао-де-Оро провинциясының 1-ші сыныпты муниципалитеті және астанасы. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 84 340 адамды құрайды. Муниципалитетте Мейнит ыстық бұлақтарының қорғалатын табиғи ландшафты орналасқан.

Тарих

Набунтуран қаласы бұрын Компостела муниципалитетіне қарасты. Атаудың шығу тегі – себуан тілінде "тау" деген мағына беретін "бунтод" сөзінен. "Набунтуран" сөзі ағылшын тілінде "таулармен қоршалған" дегенді білдіреді. Ертедегі елді мекенді Багани атты басшы басқарған, бірақ азаматтық мәселелерде Компостела муниципалитетінің округ президенті бақылауда ұстаған. Бейбітшілік пен тәртіпті сақтау үшін аймақ Монкайодағы Калау лагерінің филиппин полиция бөлімшесінің тікелей бақылауында болды. Солтүстіктегі Ягуимитан барангайынан оңтүстіктегі Маваб барангайына (қазір муниципалитет) дейін, Компостела қаласының барлық аумағы екі (2) муниципалитеттік округке бөлінді: Монкайо округі және Компостела округі. Соңғысының жергілікті басқару орталығы Набунтуран барангайында орналасқан, қазіргі Набунтуран муниципалитеті. Набунтуран арқылы ұлттық жол салынғанға дейін бұл жер көпке белгісіз болған, бірақ сол кезде кең таралған безгекке қарамастан, алғашқы қоныс аударушылар осы аймаққа келген. Мансака тайпасының өкілдері Маваб муниципалитетінен бастап Монтевистаның Банкерохан барангайына дейін қоныс аударды. Набунтуран барангайының бастапқы орны Либасан-Саосао провинциялық жолының бойында, қазіргі Побласионнан шамамен 4 км қашықтықта болған. Мемлекеттік мектептер жүйесі Монкайо округіндегі мектептер үшін Калау елді мекенінде орналасқан қадағалаушы мұғалімнің бақылауында болды. 1938 жылы жол салынысымен бірге көптеген висайялық қоныс аударушылар мен пионерлер Набунтуранға келіп, оны өз үйі етіп алды. Сол кезде Набунтуранға Қоғамдық жұмыстар бюросының (BPW) лагері орналасты. Көптеген сауда орындары мен мекемелер ашылды, соның нәтижесінде Набунтуран ауылдық қауымдастық ретінде құрылды. 1941 жылы елде Екінші дүниежүзілік соғыс басталды. Набунтуранда партизандар мен USAFFE жасақтарының жасырын орны пайда болды. Бірақ Минданаодағы жапондық оккупация кезінде Набунтуран жапондық Кемпетай гарнизонына айналды. Соғыстан кейін жапондықтар Давао қаласына қайтарылды, ал лагерь Давао-де-Ороның өмір мен бизнестің орталығы ретінде мәртебесін қайта алды. Калау лагері қиратылып, тастап кетілді. 1945 жылы американдық әскерлер Давао қаласына қонды, ал Филиппиннің азаматтық көмек бөлімі (PCAU) Давао қаласына жақындығын ескере отырып, Компостеланың азаматтық үкіметін Набунтуранда құрды. Сол кезде көптеген тас жолдар мен жолдар салынды, соның арқасында Набунтуран сауда орталығына айналды. Осы себепті Набунтуранды муниципалитетке айналдыру қажеттігі туындады. 1957 жылдың 23 шілдесінде, Республика заңы №2038 бекітілгеннен кейін 30 күн өткен соң, Компостела муниципалитетінен бөлек жаңа әкімшілік бірлік құрылды. Ол өзінің бастапқы атауын – Набунтуранды сақтап қалды. Қаланың алғашқы мэрі Компостела муниципалитетінің сол кездегі мэрі Лауро К. Арабехо болды. 1998 жылдың 30 қаңтарында президент Фидель В. Рамос 1998 жылдың 8 наурызында Набунтуранды астанасы етіп белгілеген 8470-ші заңға қол қойды, осылайша елдің 79-шы провинциясы – Компостела аңғары (қазіргі Давао-де-Оро) құрылды. Сол кездегі Давао-дель-Норте провинциясының губернаторы Просперо Аматонг, жаңа провинция Компостела аңғары осы провинциядан бөлініп шыққандықтан, жаңадан құрылған провинцияның алғашқы губернаторы болуды жөн көрді. Ол бір күн ғана қызмет етті, себебі келесі күні қызметінен кетіп, Конгресске үміткерлік тіркеді. Оның орнын Луз Сармиенто белгілі бір мерзімге тағайындалған губернатор ретінде басты, ол екі ай қызмет етті. Алғашқы сайланған губернатор Хосе Р. Кабальеро болды, ол 1998 жылдың 1 шілдесінен 2007 жылдың 30 маусымына дейін қызмет етті.

The town of Nabunturan was once a barangay of Municipality of Compostela. The origin of the name is from buntod, the Cebuano term for "mountain." The word "Nabunturan" means "surrounded by mountains" in English. The early settlement was governed by a headman called Bagani, but was under the supervision of the Municipal District President of Compostela over matters concerning civil affairs. For the maintenance of peace and order, the area was under the immediate supervision of the Philippine Constabulary Detachment of Camp Kalaw, Moncayo. From barangay Jaguimitan in the north to barangay Mawab (now a municipality in the south), the whole Compostela town was divided into two (2) municipal districts: the district of Moncayo, and the district of Compostela, with the latter's seat of local government in barangay Nabunturan, now the municipality of Nabunturan. Before the construction of the national road traversing Nabunturan, the place was little known; but despite the threat of malaria, which was prevalent at the time, pioneers ventured into the area. Mansaka natives settled their lives here in the municipality of Mawab to Barangay Bangkerohan, Montevista. The original site of Barangay Nabunturan was situated along the Libasan Saosao Provincial Road, about 4 km from the present Poblacion site. The public school system was under the supervision of the Supervising Teacher stationed in the Kalaw Settlement for schools in the district of Monkayo. When the road was constructed in 1938, many Visayan settlers and pioneers came to Nabunturan and made it their home. By that time, the establishment of the Bureau of Public Works (BPW) camp settled in Nabunturan. Many business trades and establishments poured in and Nabunturan was established as a rural community. In 1941, the Second World War broke out in the country. A new hiding place for guerrillas and USAFFE Contingents spread in Nabunturan. But during the Japanese occupation in Mindanao, Nabunturan became a Japanese Kempetai Garrison. After the war, the Japanese were repulsed back to Davao City, and the camp regained its status as the center of life and business in Davao de Oro. Camp Kalaw was destroyed and abandoned. In 1945, American forces landed in Davao City, and the Philippine Civil Assistance Unit (PCAU) established the civil government of Compostela at Nabunturan because of its accessibility to Davao City. By that time, many highways and roads were constructed, and Nabunturan became a center of commerce. Because of this, the need to convert Nabunturan into a municipality was felt. On July 23, 1957, 30 days after the approval and passage of Republic Act no. 2038, a new political unit—separate and distinct from the mother municipality of Compostela—was created. It retained its original name, Nabunturan. The first mayor of the town was Lauro C. Arabejo, the incumbent mayor of the municipality of Compostela. On January 30, 1998, President Fidel V. Ramos signed into law the creation of the 79th province of the country, Compostela Valley (now named Davao de Oro), pursuant to Rep. Act 8470, which created Nabunturan as its capital town on March 8, 1998. Prospero Amatong, then incumbent governor of Davao del Norte province from which the new province of Compostela Valley was carved out, opted to serve as the first governor of the newly created province. He only served for one day because he resigned the following day and filed his candidacy for Congress. He was succeeded by Luz Sarmiento as an appointed governor and served for two months. The first elected governor was Jose R. Caballero who served from July 1, 1998, to June 30, 2007.

Қалалық аудан

2022 жылдың 1 тамызында Реп. Рувел Питер Гонсага No. 2854 заң жобасын ұсынды, ол Набунтуранды құрамдас қалаға айналдыруды көздейді. Филиппиннің 19-шы Конгресінде әртүрлі өкілдер Набунтуранды, сондай-ақ қазіргі құрамдас қалалары, тәуелсіз құрамдас қалалары немесе жоғары урбанизацияланған қалалары жоқ провинциялардың басқа да астаналарын автоматты түрде қалаларға айналдыруды көздейтін заң жобаларын ұсынды.

Демография

2020 жылғы санақта Набунтуранның халқы 84 340 адамды құрады, халық тығыздығы болса .

Бұрынғы басшылардың тізімі

+ 1957 жылдан бері Набунтуран муниципалитетіне қызмет еткен жергілікті басшылар. Мэрдің аты. Қызмет еткен жылдары. Ескертпелер. Лауро К. Арабехо. 1957–1959. Компостела мэрінің қалған екі мерзімін аяқтаған. Антонио А. Тулио. 1960–1963. 11 қыркүйекке дейін қызмет етті, себебі ол облыстық кеңеске кандидат болды. Грегорио Эхавес. Төрт ай. 1964 жылдың 12 қыркүйегінде вице-мэр ретінде мэр міндетін атқарды. Лауро К. Арабехо. 1964–1967. Толық мерзімге мэр болды. Лауро К. Арабехо. 1968–1969. Конгрессмендікке кандидат болғандықтан 1969 жылға дейін мэр болды. Венансио С. Пиастро. 1969–1971. 1969 жылдың қыркүйегінен 1971 жылға дейін вице-мэр ретінде мэр болды. Просперо С. Аматонг. 1972–1977. Президент Маркостың отставкасын қабылдағаннан кейін 1972 жылдың 1 қаңтарынан 1977 жылдың 28 қыркүйегіне дейін мэр болды. Зосимо А. Бугас. 1977–1980. Тағайындалып, 1977 жылдың 29 қыркүйегінен 1980 жылдың 2 наурызына дейін мэр болып қызмет етті. Просперо С. Аматонг. 1980–1986. ОИК губернаторы болып тағайындалғандықтан 1986 жылдың 31 наурызына дейін мэр болып қызмет етті. Венансио С. Пиастро. 15 күн. 1986 жылдың 1 сәуірінен 15 сәуіріне дейін вице-мэр ретінде мэр болып қызмет етті. Арсенио Б. Флорес. 1986–1988. 1986 жылдың 16 сәуірінен 1988 жылдың 26 қаңтарына дейін OIC мэр болып тағайындалды және қызмет етті. Ромео А. Чавес, MD. 5 күн. 1988 жылдың 27 қаңтарынан 1988 жылдың 1 ақпанына дейін мэр болып тағайындалды және қызмет етті. Жоел О. Бугас. 1988–1992. Толық мерзімге мэр болып қызмет етті. Жоел О. Бугас. 1992–1995. 1992 жылғы ұлттық және жергілікті сайлауда қайта сайланды. Жоел О. Бугас. 1995–1998. 1995 жылғы ұлттық және жергілікті сайлауда қайта сайланды. Рубен Р. Флорес MD. 1998–2001. Толық мерзімге мэр болып қызмет етті. Маккарио Т. Хумоль. 2001–2004. Толық мерзімге мэр болды. Маккарио Т. Хумоль. 2004–2007. Толық мерзімге мэр болып қызмет етті. Маккарио Т. Хумоль. 2007–2010. 2007 жылдың 14 мамырында өткен ұлттық және жергілікті сайлауда қайта сайланды. Ромео С. Кларин. 2010–2016. Набунтуранның мэрі болып қызмет етті. Челита С. Аматонг. 2016–2022. Набунтуранның мэрі болып қызмет етті. Миросель С. Балили. 2022–қазіргі уақыт. Набунтуранның сайланған мэрі.

+ Local Executives Serving the Municipality of Nabunturan Since 1957–Present Name of mayor Years served Remarks Lauro C. Arabejo 1957–1959 not, who continued his two unexpired term as Mayor of Compostela Antonio A. Tulio 1960–1963 Served until Sep 11, 1963, only because he ran for Provincial Board Gregorio Echavez Four Months Served as Mayor on Sep 12, 1964, being the Vice Mayor. Lauro C. Arabejo 1964–1967 Served Mayor for the whole term Lauro C. Arabejo 1968–1969 Served as Mayor until 1969 because he ran for Congressman Venancio C. Piastro 1969–1971 Served as Mayor from September 1969 to 1971 being the Vice Mayor Prospero S. Amatong 1972–1977 Served as Mayor from January 1, 1972, to September 28, 1977, after his courtesy resignation was accepted by then President Marcos. Zosimo A. Bugas 1977–1980 Appointed and Served as mayor from Sept.29,1977 to Mar.2,1980 Prospero S. Amatong 1980–1986 Served as Mayor until March 31, 1986, only because he was appointed as OIC Governor. Venancio C. Piastro 15 Days Served as Mayor from Apr 1, 1986, to Apr.15,1986 for being the Vice Mayor Arsenio B. Flores 1986–1988 Appointed and served as OIC Mayor from April 16, 1986, to January 26, 1988 Romeo A. Chavez, MD 5 Days Appointed and served as Mayor from January 27, 1988, to February 1, 1988 Joel O. Bugas 1988–1992 Served Mayor for the whole term Joel O. Bugas 1992–1995 Re elected Mayor during 1992 national and local elections Joel O. Bugas 1995–1998 Re elected Mayor during 1995 national and local elections Ruben R. Flores MD 1998–2001 Served Mayor for the whole term Macario T. Humol 2001–2004 for the whole term Macario T. Humol 2004–2007 Served Mayor for the whole term Macario T. Humol 2007–2010 Re elected Mayor during the May 14, 2007, national and local elections Romeo C. Clarin 2010–2016 Served Mayor of Nabunturan Chelita C. Amatong 2016–2022 Served Mayor of Nabunturan Myrocel C. Balili 2022–present Elected Mayor of Nabunturan

Радио станциялары мен кабельдік жеткізуші

DXPA FM 103.1 Радио Сербисйо – Андрес Бонифасио колледжінің телерадио хабар тарату жүйесіне тиесілі.
DXWH FM 104.7 Радио Натин – Манила радиокомпаниясының меншігі (операторы AJT өндірісі және медиа қызметтері).
DXKY FM 88.5 Зрадио – 1-ші округтік конгрессмен Мануэль "Уэй Курат" Замораға тиесілі, RMC Broadcasting Corporation лицензиясы бойынша, Radyo ni Juan Network желісінің астында.
Набунтуран кабельдік телеарналар желісі (NCTN) – Жайнал Б. Уйге тиесілі.
97.9 afm Набунтуран – Александр Петалкорн Агустин мырзаға тиесілі.