Кіріспе

Монкайо, ресми түрде Монкайо муниципалитеті () – Филиппиннің Давао-де-Оро провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 93 937 адамды құрайды, бұл оны провинциядағы ең көп халқы бар қалаға айналдырады. Монкайо – ауыл шаруашылығымен айналысатын қала, кең аумақтарға күріш және банан егіледі. Муниципалитет сонымен қатар алтынға бай Маунт-Дивата ауылына (жергілікті диалектіде "Дивалвал" деп аталады, мағынасы – шаршағаннан тіл ішке тартылуы) орналасқан, ол 1000 метрлік биіктіктегі, алтын кенін көп мөлшерде қамтитын таулы аймақ. Монкайоның әкімшілік орталығы Барангай Побласионда орналасқан.

Этимология

Монкайо муниципалитеті – бұрынғыда және ұзақ жылдар бойы Давао-де-Ороның солтүстік шетіндегі жабайы дала болған жерді қамтитын саяси бірлік. "Монкайо" атауы Тандаван тауларының үстіндегі алып ағаштан және Агусан өзенінің арасындағы, оған жақын орналасқан солтүстік бөлігінен шыққан. Бұл ағаш "Мондабон Кайо" (Mondabon Tree) деп аталған. Дегенмен, аймақтың алғашқы қоныс салушылары оны "Монкайо" деп қысқартқан. Тағы бір дерек бойынша, бұл жерге алғашқы миссионер дін қызметкері болып тағайындалған Фр. Ладур Испаниядағы Арагон және Кастилия патшалықтарын бөліп тұрған қар басқан Монкайо тауының атын берген, мүмкін, бұл аймақтағы биік таулар оның туған жерін еске түсіргендіктен.

Тарих

Монкайо қазіргі Давао-де-Оро деп аталатын жердің солтүстік шетінде орналасқан. Бұл аймақты мандай, манобо, мансака, мангуанган және дибабавон сияқты лумад тайпалары мекендеген. Олар 19 ғасырдың ортасында испан конкистадорлары Минданаоға терең енгенге дейін қарапайым өмірмен, аң аулаумен, балық аулаумен және қаингин (егістік жерді кесу арқылы пайдалану) сияқты алғашқы шаруашылық әдістерімен күн көріп келген. Әр тайпаның басында багани тұрған. Олар киім киіп, қару-жарақ, садақ-жебемен қаруланып, «Тудом» деп аталатын гимндер мен «Овагин» деп аталатын ұзақ әңгімелер айтқан, би билеп, рәсімдер өткізіп, той жасап, бұталы жаңғақты шайнаған. Бірақ испан миссионерлері келген соң, олардың өмірі мен көзқарасы өзгеріп, христиан дінін қабылдады. Бүгінде бұл муниципалитетте мандай, дибабавон, мангуанган және манобо тайпалары әлі де тұрады, ал басқа тайпалар басқа жерлерге көшіп кеткен. 1917 жылы Монкайо муниципалитет ауданы болып құрылды. Ең жоғары лауазымды адам – аудан президенті болды. Бұл лауазымға алғаш тағайындалған Адольфо Монгадо – 1917 жылдан 1925 жылға дейін қызмет еткен алғашқы мандай педагогы еді. Осы лауазымды атқарған басқа да көрнекті басшылар: Игнасио Сервантес (1926–1933); Ильдефонсо Лабрадор (1934–1935); және Педро Арома (1936–1937). 1938 жылы лауазымның атауы аудан әкімі болып өзгертілді. Осы лауазымда Хосе Ибаньес (1938–1939) және одан кейін Фелисиано Сервантес (1940–Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуына дейін) қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Монкайо маңызды әскери бекетке айналды. Полковник Канглион басқаратын 81-ші әскери дивизия Побласионда орналасып, Калау лагері деп аталды. 1954 жылдың 4 қыркүйегінде Монкайо жеке аудан болып құрылды және Филиппин Республикасының президенті Рамон Магсайсайдың №65 Президенттік жарлығымен муниципалитет ретінде бекітілді. Бірінші әкімі Анжело Ортис (1954 жылдың қыркүйегі – 1955 жылдың қазаны) болды, ол Монкайоның тәуелсіз муниципалитет болуына ықпал етті. Алехандро Пенаранда (1955 жылдың қарашасы – 1955 жылдың желтоқсаны) бір ай ғана билік құрған ең қысқа мерзімді әкім болды. Одан кейін тағайындалған әкім муниципалды қала учаскесіне айналған жерінің бір бөлігін сыйға берді. Одан кейін Северино Лаксон (1956 жылдың қаңтары – 1964 жылдың қарашасы), Хосе Т. Амасио (1964 жылдың қарашасы – 1972 жылдың наурызы) және Анастасио К. Басаньес қызмет етті. EDSA революциясынан кейін әкім Анастасио Басаньестің орнын президент Корасон Акиноның басшылығымен қабылданған Бостандық Конституциясы бойынша тағайындалған офицер Константино Алкарас (1986 жылдың сәуірі – 1992) басты. Одан кейін Ризал Г. Гентугая және Авелино Т. Кабаг (1998–2001) әкімдіктерді атқарды. 1983 жылдың қыркүйегінде Камило Банад есімді лумад таулы шығыс бөлігіндегі Дивата тауында алтын тапты. Ондағы кен орындарында 1,8 миллиард долларлық пайдаланылмаған алтын қоры бар екені анықталды. Мұндай ірі алтын кен орындарының табылуы Филиппиннің түкпір-түкпірінен келген адамдардың тауға бұрын-соңды болмаған алтын іздеу толқынына әкелді. 1980-жылдардың соңына қарай таудың беткейіндегі кеншілер қауымдастығы 100 000-нан 130 000-ға жуық тұрғын мен іздеушілерге айналды, бұл Монкайоны сол кезде Давао аймағындағы ең ірі қалалардың біріне айналдырды. Бұл 1987 жылы Давао-дель-Норте провинциясының №01 провинциялық жарлығы арқылы Дивата тауындағы кеншілер қауымдастығын Монкайоның барангайына қосуға әкелді. Бұл провинция 1998 жылы Компостела аңғары провинциясы құрылғанға дейін оның құрамында болды, қазіргі Давао-де-Оро провинциясы осылай құрылды. Ұйымдастырылмаған алтын іздеу кеншілердің сынап пен қорғасынға улануына, апаттар мен шахталардың құлауына, сондай-ақ түрлі топтардың, оның ішінде лумад тайпалық жасақтарының, коммунистік бүлікшілердің, Моро ұлттық азаттық майданының бөлімдерінің, басқа да жарымәскери топтардың, аймақтағы көптеген шахталарды бақылау үшін күресіп жатқан алып корпорациялардың жалдамалы салдақтарының, сондай-ақ тәртіпті сақтауға немесе қалпына келтіруге тырысатын армия, полиция және констабулярдың қатысуымен туған өлтірулерге әкелді. Бұдан әрі оқиғалардың алдын алу және аймақтағы реттелмеген кен өндіруді реттеу үшін президент Глория Макапагал Арройо 2002 жылы №297 жарлыққа қол қойып, таудың үлкен бөлігін минералды қорық және экологиялық маңызды аймақ деп жариялады. Президенттік жарлыққа және бұрынғы Республика актілеріне қарамастан, Дивалвал аймағындағы кен өндіру әлі күнге дейін жалғасуда. 2003 жылдың 28 маусымында Давао қаласында әкім Джоэл Брилантес жалғыз Анисето Дехето-младшиймен өлтірілді. Қылмыстық тергеу және анықтау тобының бастығы Эдуардо Матильяноның мәлімдемесіне сәйкес, Дехето өзінің өлтірілгенінен кейін үш белгісіз адаммен атып өлтірілді.

География

Монкайо Минданао аймағының Давао қаласынан, ал кейбіреулері провинциялық орталық Набунтураннан келген.

Туризм

Құмбилан үңгірі (Касун) Құмбилан үңгірінде туннель тәрізді ерекшеліктері мен сарқырама, түйінтас және басқа да құрылымдармен толы кең камералар бар. Үңгірде жыландар мен жеміс шыбықтары байқалады. Үңгір "кабьяу" жеміс-қоректі жарықшандарға мекен. Дивалвал тауы 18 000 адам тұратын барангай, олардың көп бөлігі Суригао, Агусан және Себу қалаларынан келген көшпенділер. Олардың негізгі кәсібі 1980 жылдардағы алтын асыру кезінде пайда болған шағын кеніштерді игеру. Дивалвал салыстырмалы түрде тыныш қала, бірақ жақында 25 қазанда туннель ішінде 25 кеншінің уытты газдан уланып қайтыс болғандығы туралы хабарлар тарады. Аваоның жеті сарқырамасы Жоғарыдан құйылатын судың көлемі көп емес, бірақ суы салқын, бірақ мұздай емес. Сарқырама төңірегіндегі фауна мен тастардың үстінде пайда болған мүктердің қалыңдығы осы сарқыраманы сырттан көп бармайтынын көрсетеді. Октагон шаруашылығы Бұл конгрессмен Мануэль Замора ағаның жасаған керемет шаруашылығы, оны әртүрлі тұлғалар, соның ішінде Джош Хартнетт та бар, қонаққа келген. Үстіңгі Улип ыстық бұлағы Бұл атақты Дивата тауының жанындағы ең жақын бұлақтардың бірі. Сагай және Пасиан сарқырамалары Бұл қазіргі заманның ықпалына ұшырамаған сарқырамалар.

Мәдениет

Испанияның тағы бір ықпалы – бұл "Фиеста" деп аталатын, әрбір қасиетті әулиенің күнін мерекелеуге арналған баррио, яғни ауылдық округтердің тойлануы. Осы мерекелерде әртүрлі мәдениеттердің әндері, билері және өнер түрлері, көңіл көтеру Монкайоның қазіргі көрінісі мен дыбысына айналды. Карияуан фестивалі – 4 қыркүйекте тойланатын, муниципалитеттегі маңызды оқиғалардың бірі. Бұл Монкайо халқын қорғаған және оларға алғашқы алтынды сыйлаған диуата туралы әңгіме. Бинибининг Монкайо – Монкайо муниципалитетіндегі ең әдемі қызды іріктейтін жыл сайынғы қалалық сұлулық сайысын ұйымдастыруға жауапты ұйым. Драм және бугель – қола және соққы аспаптарынан, сондай-ақ түсті маталардан тұратын музыкалық шеру құралы (марш тобына ұқсас). Әдетте, тәуелсіз коммерциялық емес ұйымдар ретінде жұмыс істейді, конкурстарда, шерулерде, фестивальдерде және басқа да қоғамдық іс-шараларда өнер көрсетеді. Қаланың әртүрлі мектептерінен келген қатысушылар атақ үшін жарысады. Монкайо Фиестасы – Монкайоның әр жылғы 31 шілдеде Әулие Игнатий де Лойола мерекесін тойлауы. Арауан Монкайо – мереке қыркүйек айының төртінші күніне түседі.

Көлік

Монкайого жетудің әртүрлі тәсілдері бар. Муниципалитет ішіндегі көлік құралдарының ең көп қолданылатындары – мультикабтар, джипнилер және мотоциклдер. Трициклдер қаланың басты көшелерінен тыс жерлерде қатынайды. Таулы аймақтарда habal habal деп аталатын мотоциклдер жолаушыларды тасымалдаудың басты түрі болып табылады.