Кіріспе
Американдық суретші Уильям Джеймс Глэкенс (13 наурыз 1870 - 22 мамыр 1938) – американдық реалист суретші және консервативті Ұлттық дизайн академиясы белгілеген көркемдік сұлулықтың формалды шекараларын қабылдамаған «Ашкан мектебінің» негізін қалаушылардың бірі. Ол сонымен қатар Альберт К. Барнске Филадельфиядағы танымал Барнс қорының негізін құрайтын еуропалық картиналарды сатып алуға көмектескенімен де белгілі. Оның қараңғы түсті, көрікті боялған көше суреттері мен Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі Нью-Йорк және Париж қалаларындағы күнделікті өмірдің бейнелері оның ірі суретші ретіндегі беделін алғаш қалыптастырды. Оның кейінгі туындылары жарық түстермен ерекшеленді және Ренуардың күшті ықпалын көрсетті. Суретшілік мансабының көп бөлігінде Глэкенс Филадельфия мен Нью-Йорктегі газеттер мен журналдарда иллюстратор болып жұмыс істеді.
William James Glackens (March 13, 1870 – May 22, 1938) was an American realist painter and one of the founders of the Ashcan School, which rejected the formal boundaries of artistic beauty laid down by the conservative National Academy of Design. He is also known for his work in helping Albert C. Barnes to acquire the European paintings that form the nucleus of the famed Barnes Foundation in Philadelphia. His dark hued, vibrantly painted street scenes and depictions of daily life in pre WW I New York and Paris first established his reputation as a major artist. His later work was brighter in tone and showed the strong influence of Renoir. During much of his career as a painter, Glackens also worked as an illustrator for newspapers and magazines in Philadelphia and New York City.
Ерте өмір
Глэкенс Пенсильвания штатының Филадельфия қаласында дүниеге келді, оның отбасы ондаған жылдар бойы тұрған. Уильямның екі бауыры болды: үлкен әпкесі Ада және үлкен ағасы, карикатурист және иллюстратор Луис Глэкенс. 1890 жылы ол беделді Орталық орта мектепті бітірді. Оқу жылдарында сурет салуға және жобалауға (сызуға) үлкен қызығушылық танытты және қабілетті болды. 1891 жылдың қараша айында Пенсильванияның Көркемсурет академиясына қабылданды.
Газеттегі суреттер мен суретке көшу
Мектепті бітіргеннен кейін Глэкенс «The Philadelphia Record» газетінің суретші-репортері болды. 1892 жылы ол бұл газеттен кетіп, «Philadelphia Press» үшін иллюстрация жасауды бастады. Пенсильвания Көркемсурет академиясының кешкі сыныптарына қатысып, танымал реалист Томас Аншуцтан сабақ алды. Глэкенс тұрақты оқушы болған жоқ, өйткені өнер сыншысы Форбс Уотсон 1923 жылы былай деп атап өткен: «Оған түрлі оқытушылар соншалықты әсер еткен, ол оқушы болып оқыған кезде кімнің оқытқанын шамалы ғана есіне алады». Джон Слоан да академияға қатысты, ол Глэкенсті Филадельфия өнер ортасының талантты суретшісі және харизматикалық тұлғасы Роберт Анримен таныстырды. Анри студиясында суретшілердің кездесулерін жиі ұйымдастырды, онда олар әңгімелесіп, сусын ішіп, сурет салып, өнер туралы пікір алмасып, бір-бірінің туындыларын сынға түсетін. Анри өзімен бірге жиналған жас суретшілерді Уитмен мен Эмерсонды, Уильям Моррис Ханттың «Өнер туралы сөздері» мен Джордж Мурдың «Заманауи сурет салу» еңбектерін оқуға шақырып, өз заманы мен тәжірибесіне сай жаңа, күшті американдық өнерді жасау қажеттігі туралы ойлануға ынталандырды. Осы кездесулер 19 ғасыр академиялық өнерінің формалдылығы мен әдептілігінен бас тартып, өнер үшін жұмысшы және орта таптың қалалық өмірінен материал іздеген американдық өнердің «Ашкан мектебі» деп белгілі болған қозғалысының бастауы болды. 1895 жылы Глэкенс Анри сияқты бірнеше суретші әріптестерімен бірге Еуропаға саяхаттап, сурет салумен шұғылданды және еуропалық өнерге толыққанды енді. Алдымен Голландияға барып, голланд шеберлерін зерттеді. Содан кейін Парижге көшіп, Анримен бірге бір жылға студия жалдап, импрессионистер мен постимпрессионистер өнерімен алғаш рет танысты. (Екеуі үшін де Мане – құдай болды.) Осындай саяхат сол кездегі американдық өнер әлемінде өзін бекітуге ұмтылған суретшілер үшін қалыпты жағдай еді, өйткені бұл әлем Ескі шеберлер мен жаңа өнер бағыттарын жақсы білетін суретшілер мен өнерді жақсы түсінетін адамдар тарапынан провинциалды деп қарастырылатын. Парижде Глэкенс жеке сурет салды, бірақ ешқандай сабаққа қатыспады. Өмірінің кейінгі жылдарында Францияға ғашық болған Глэкенс Парижге және Францияның оңтүстігіне сурет салу үшін мезгіл-мезгіл оралып тұрды. 1896 жылы Нью-Йоркке қоныстанғаннан кейін Глэкенс «New York World» газеті үшін суретші болып жұмыс істеді, бұл лауазымға ол достасы және әріптесі, Филадельфиядағы Анри студиясының сессияларына қатысқан суретші Джордж Люкс арқылы қол жеткізді. Кейін Глэкенс «New York Herald» газетінің эскиз суретшісі болды. Ол сондай-ақ «McClure's Magazine» сияқты түрлі журналдарда иллюстратор болып жұмыс істеді, ол оны испан-американ соғысын жариялау үшін Кубаға жіберді. Осы кезде Глэкенс журналдарға сурет салу арқылы күнкөріс жасады, бірақ оның нағыз құмарлығы – сурет салу еді. 1901 жылы ол Анри және Слоанмен бірге Аллен галереясында көрме ұйымдастырды, содан кейін болашақ суретші ретінде жағымды пікірлер алды. 1904 жылы Глэкенс Коннектикут штатының бай отбасының қызы Эдит Димокқа үйленді. Ол да суретші болды, олар Гринвич Виллидждегі таунхауста бірге тұрып, Ленна және Айра есімді екі баланы өсірді. Олардың көптеген суретші достары сол кездегі стандарттар бойынша богемиялық өмір салған болса, Уильям мен Эдит Глэкенстерге бұл тән емес еді. 1957 жылы Айра Глэкенс әкесі және өнердегі жаңашыл реалистік қозғалыстағы рөлі туралы анекдоттар жинағын жариялады. 1906 жылы ол Ұлттық дизайн академиясына қауымдасқан мүше болып сайланды, ал 1933 жылы толық академик атанды.
Глэкенс және Сегіз
Нью-Йоркте Глэкенс қазіргі кезде «Сегіздік» деп танылатын суретшілер тобымен байланысқа түсті, олардың бесеуі (Роберт Анри, Джон Слоан, Джордж Люкс және Эверетт Шинн, сондай-ақ Глэкенс) Ашкан реалистері саналады. Осы бірлестіктің басқа мүшелері Артур Б. Дэвис, Эрнест Лоусон және Морис Прендергаст болды. «Сегіздік» атауы топтың өзі таңдаған есім емес еді, бірақ 1908 жылы өткен алғашқы көрмеден кейін баспасөзde олардың ресми емес атауына айналды, бұл атау суретшілердің мақсаты стильдік ұқсастықтарға емес, өнер саясатына байланысты екенін көрсетеді. Осы сегіз суретші күшті, консервативті Ұлттық дизайн академиясының «ресми» көрмелерінен жиі бас тартуларынан кейін жеке көрме өткізуге шешім қабылдады. Олардың бұл әрекеті, бір жағынан, осы бақылаушы органның өнердегі сұлулық туралы қатаң анықтамасына наразылық білдірудің тәсілі болды. Макбет галереясында өткен көрмесі шағын масштабтағы «сенсациялық табысқа» ие болды және Слоанның ұйымдастыруымен Ньюарктан Чикагоға дейін бірнеше қалаға көшпелі көрме ретінде таралды. Суретшілер кеңінен танылып, көптеген мекемелерге көрмеге шақырылды. Одан да маңыздысы, олар өнердегі қабылданған тақырыптар туралы ұлттық дебатты бастады және американдық мәдениеттегі «әдепті дәстүрдің» шектеулерін жою қажеттілігін көтерді. «Сегіздік» мүшелерінің көпшілігі 1910 жылы «Тәуелсіз суретшілер көрмесіне» қатысты, бұл академияның жабық есік саясатын бұзуға жасалған тағы бір әрекет болды. Глэкенс, Анри, Слоан, Люкс және Шинн бейнелеу өнеріндегі реалистік қозғалыстың негізгі тұлғалары болды. Осы жылдары (шамамен 1895–1920 жж.) Стивен Крейн, Теодор Дрейзер және Франк Норрис сияқты реалистік көркем әдебиеттің өкілдері кең аудиторияға ие болып, американдық әдебиеттегі «әдепті дәстүрді» ұмытуға тырысты. Суретшілер қаладағы жанды, кейде әдепсіз көріністерді бейнеледі және өнердегі еркіндікті құптады. Олар модернистік техникаларға ден қоймады, олардың назары энергияға толы сурет салуға және жаңа, түсінікті тақырыптарға аударды. Глэкенс топтың ажырамас бөлігі болды. Оның сол кездегі туындыларында, әсіресе «Хаммерштейннің шатырша бағы» (1901), «Бруклиндегі Пасхалық өзен» (1902), «Буксир және баржа» (1904) және «Қыс. Орталық парк» (1905) сияқты суреттерінде Ашкан өнерінің жанрлық ерекшеліктері айқын көрінеді.
Глаккендер үйде
Глэкенстің досы, суретші Джером Майерс, өзінің "Манхэттендегі суретші" атты автобиографиясында Глэкенске жасаған сапарларын еске алады: "Вильям Глэкенстің Бесінші авенюден жақын орналасқан Тоғызыншы көшедегі студиясы осы керемет, мақтан тұтатын дәуірдің сүйкімділігін шағылыстырды. Менің әйелім мен мен үшін Глэкенстердің маусымдық үй қабылдауларына қатысу үлкен қуаныш болды. Вильям Глэкенстің шедеврлерімен қоршалған достары, жағымды естеліктермен кездесіп отыратын: Эдит Глэкенс, әрқашан көңілді қонақжай иесі; Вильям Глэкенс, сергек түрде жолдастарымен өткен шақтарды еске алатын. Жас Глэкенстер, Ленна мен Айра, отбасылық суретті аяқтады, олар жас суретші достарымен де, бала кезінен танысқан үлкен достарымен де бақытты болды. Олардың арасында Эверетт Шинн мен Гай Пен ду Боис болды – барлық оқиға қазір өтіп бара жатқан Нью-Йорк рухымен сіңген еді."
Кейінгі жұмыстар
1910 жылға қарай Глэкенс «өте жеке колористикалық стильге» ден қоя бастады, бұл Ашканың өнерге қатысты көзқарасынан үзіліс жасады. Оның өмірбаясын жазған Уильям Гердтс, бұл «оның негізгі импрессионизмге бет бұруы» екенін айтты. Оның туындылары көбінесе Ренуардың жұмыстарымен салыстырылып, тіпті «американдық Ренуар» деп аталды. Глэкенс осы сынға әрқашан бір жауап қайырды: «Ренуардан артық жақсы ұстаз таба аласыз ба?» Эстетикалық тұрғыдан алғанда, Глэкенстің Ашка қозғалысының бір бөлігі болған достарымен байланысы әрқашан нашар болды. Нәтижесінде, Глэкенс – өнер формасының сезімталдығын бағалайтын «таза» суретші, әлеуметтік жағдайды бейнелейтін немесе саясат пен жанжалға бейім суретші емес. Осы кезде миллионер-өнертапқыш Альберт К. Барнс, орта мектептегі сыныптасы және досы, заманауи өнерді зерттей бастап, жинақтай бастады. Ол Глэкенске Париж сапарында «жаңашыл» туындыларды сатып алуды тапсырды. Глэкенс Парижден Сезанн, Ренуар, Мане және Матисс сияқты суретшілердің туындыларын қамтитын жиырмаға жуық картина әкелді, олар Барнс қорының негізін құрады. Глэкенс Барнске кейінгі өнер ағымдары мен сатып алулар бойынша да кеңес берді. Нью-Йорк суретшілері арасында Глэкенс өткір көзімен және кең, әлемдік талғамымен танымал болды. Таңқаларлық емес, ол 1913 жылғы Армори шоудағы еуропалық модернизмге Ашкалық әріптестерінен гөрі аз алаңдады, себебі олар бұл көрмені американдық реалистік өнерге қауіп деп қарады. 1916 жылы Глэкенс жаңадан құрылған Тәуелсіз суретшілер қоғамының президенті болды, оның мақсаты белгілі емес суретшілерге көрмеге қатысуға кең мүмкіндік беру болды. 1925-1935 жылдар аралығында ол импрессионистер мен постимпрессионистердің туындыларын зерттеу үшін Францияға сапарлады. Оның картиналары 1933 және 1936 жылдары Пенсильвания көркемсурет академиясының жылдық көрмелерінде алтын медальдарға ие болды. «The Eight» тобындағы достарынан, мысалы, Слоан мен Люкс сияқты, жеке өмірі дүрбелеңді және қаржылық жағдайы тұрақсыз болғандардан айырмашылығы, Глэкенс бақытты некеде, үйлесімді отбасылық өмірде және тұрақты мансапта өмір сүрді. Бірақ 1930 жылдары абстракция, сюрреализм және саяси өнерге қызығушылық танытқан жас буын үшін ол көне стильдегі суретші болып саналды.
Өлім және мұра
Глэкенс 1938 жылғы 22 мамырда Коннектикут штатының Вестпорт қаласында демалыс кезінде күрт қайтыс болды. Ол Коннектикут штатының Хартфорд қаласындағы Седар-Хилл зиратында жерленді. Бірнеше айдан кейін Уитни Америка өнер мұражайында, сондай-ақ Питтсбургтегі Карнеги институтында көрсетілген, оның өлімінен кейінгі ретроспективалық көрмесі жақсы қарсы алынды. Оның мұрасы Ашкан мектебі және «Сегіз» тобымен байланысты. Уильям Глэкенс олардың кейбір идеяларынан шегініп, бірақ американдық өнердегі реализм қозғалысының маңызды бөлігі болып саналды.
Стилі мен тақырыбы
Глаккенс өмір бойында тақырыптары мен стилі өзгеріп отырды. Еуропада болған кезінде көрген туындылардың ықпалымен, Хальс пен Манеден бастап Фрэнк Дувенек пен Импрессионистерге дейін, Глаккенс алғашқы жұмыстарында қараңғы, драматизмге толы түстерді және кескіш, бірін-бірі жабатын соққыларды қолданды. Ол Париж бен оның маңындағы қалалық өмірді бейнеледі, Манхэттендегі театрлар мен саябақтарды суреттеді. Ол осы стиль мен тақырыпты біраз уақыт сақтап, «Сегіздік» тобынан бөліне бастағанға дейін жалғастырды. Сол кезде оның ең көп таралған тақырыбы – пейзаждар, әсіресе жағажай көріністері болды. Кейін Глаккенс портреттерімен танымал атанды, ал өмірінің соңында натюрморттарға көшті. Тақырыптарының өзгеруіне қарамастан, Глаккенс туындылары май бояудың кенептегі ағылшын, шексіздік сапасын ұнататын суретшінің өнімі екені анық көрінеді. Форбс Уотсон Глаккенс ең бастысы күшті түс әсерлеріне назар аударғанын, себебі «дүниенің түстері оны толық бақытқа бөлейді және сол бақытты түс арқылы жеткізу – оның бірінші және ең табиғи сезімі» деп мәлімдеді. Оның суреттері парадоксалды түрде «бақыттың көлеңкесімен мазаланып, қуаныш туралы ойларға толы». Көп жағынан ол әрқашан «Ашкан» тобының ең жұмсақ, ең радикалды емес суретшісі болды. Глаккенс кейде Ренуарға ұқсас болғаны үшін сынға ұшырайды. Оны еліктеуші деп айыптады. 1920-1930 жылдары «оның бұрынғы күшті көркемдік бейнесі Ренуардың соңғы стилін тым жақын еліктеуден шаршаған» деген айыптаулар таралды. Глаккенс өзінің мақсаты мен түпнұсқалығына қатысты күмәндарға ұшырамаған сияқты. Оның туындылары сол кездегі әлеуметтік дағдарыстарды, мысалы, Ұлы депрессияны көрсетпейді; керісінше, ол сол қараңғылықтан пана болатын орынды ұсынды.
Өнер туындыларын талдау
Бруклин мұражайының қорындағы «Жарлы алмамен» – Глэкенстің Ашканнан кейінгі карьерасының ең танымал туындысы. Ол оның стиліндегі өзгеріс пен «Сегіздік» тобынан алшақтауының белгісі саналады. Суретте қолдарында алма ұстап, диванға жайғасқан модель бейнеленген. «Модельдің сәл шаршаған, бірақ әрі айқын мінезі, тіпті мойнына байланған лентасы да Маненің «Олимпиадасын» заманауи Ева ретінде еске түсіреді». Оның киімсіз денесінің жанына диванға қойылған шляпасы, ол жаңа ғана келгендей немесе жақын арада кететіндей көрінеді. Суреттегі жайлы поза, үйдің ыңғайлы атмосферасы және ашық, жарқын түстерге жасалған ерекше назар, оны Ашкан суретшілерінің туындыларынан ерекшелендіреді. Аталған жұмысты пастельмен жасалған алдыңғы эскизбен салыстыру қызықты. Глэкенстің жұмыс әдісіне композицияның жекелеген элементтеріне назар аударатын көптеген эскиздер жасау кіреді. Чикаго өнер институтының қорындағы «Шез Мукин» картинасы Глэкенстің ең танымал туындысы саналады. Ол Глэкенс пен оның көптеген достары жиі баратын белгілі Алтыншы авенюдегі мейрамханадағы оқиғаны бейнелейді. Суретте қызыл галстук тағынған, мықты денелі Джеймс Б. Мур, мейрамхана иесі және орта жастағы бон-виван, қала бойынша серуендеген көптеген жас әйелдердің бірімен бірге дастарқан басында отыр. Ол ішімдік ішіп отыр, ал әйел кері бұрылып, айналасындағы көңілді оқиғаға қызығушылық танытпайды. Олардың арт жағы айнада көрінеді, сондай-ақ Эдит Глэкенс пен оның өнер сыншысы Чарльз Фицджеральдтың бейнелері де сол жерде бейнеленген. Бұл картина көбінесе Деганың туындыларымен салыстырылады, бірақ «Деганың [кафедегі] суреттеріндегі үмітсіздік сезімі Глэкенстің картиналарында қуанышқа толы «joie de vivre» сезімімен ауыстырылған». Вадсворт Атенеймуының қорындағы «Суретшінің әйелінің портреті» Эдит Глэкенстің жеміс-жидектермен безенілген натюрморттың жанында отырғанын көрсетеді. Бұл Глэкенстің көптеген отбасылық портреттерінің бірі, ол сонымен қатар «Сегіздік» тобының бірнеше мүшелерінің портреттерін салған, олар оның ең танымал туындыларының қатарында. Әйелі Эдиттің портреті оны идеализацияламайды. Керісінше, Глэкенс оның кішкентай мұрынын және сүйікті жағын ашық мойындайды, бірақ оны әлі де әсерлі, бірақ тартымды тұлға ретінде бейнелейді. Нью-Йорк суретшілері мен суретшілердің әйелдері арасында Эдит формалды, бірақ мейірімді және көңілжарық әйел ретінде танымал болды, бұл оның күйеуінің портреті растайды.
Негізгі коллекционерлер
Коллекционер Альберт С. Барнс Глэкенстің көптеген үздік суреттерін сатып алды, олардың кейбіреулері Филадельфиядағы Барнс қорында көрсетіледі. Гертруда Вандербильт Уитни және Джулиана Форс оның жанкүйерлері болды және Уитни американдық өнер мұражайының коллекциясына туындыларын сатып алды. Дункан Филлипс Вашингтондағы Филлипс коллекциясы үшін Глэкенстің майлы суретін сатып алды.
Глэкенстің өнерінің ең ірі коллекциясы 2001 жылдан бері NSU Art Museum Fort Lauderdale мұражайында орналасқан, онда оның туындыларына арналған жеке қанат бар; мұражайдың тұрақты коллекциясында 500-ге жуық Глэкенс картинасы сақталған.
Таңдалған шығармалар
Күзгі пейзаж, шамамен 1895 жыл. Майда сурет, кенепке маймен салынған.
Суретшінің әйелінің портреті, 1904 жыл. Майда сурет, кенепке маймен салынған.
Chez Mouquin, 1905 жыл. Майда сурет, кенепке маймен салынған.
Майпол, Орталық парк, 1905 жыл. Майда сурет, кенепке маймен салынған.
Орталық парк қысында, 1905 жыл. Майда сурет, кенепке маймен салынған.
Алмасы бар жалаңаш әйел, 1910 жыл. Майда сурет, кенепке маймен салынған.
Наурыз күні, Вашингтон алаңы, 1912 жыл. Майда сурет, кенепке маймен салынған.
Мұз сырғанау, Орталық парк, 1912 жыл. Майда сурет, кенепке маймен салынған.
Беллпортта шомылу, Лонг-Айленд, 1912 жыл. Майда сурет, кенепке маймен салынған.
Жағажай көрінісі, Жаңа Лондон, 1918 жыл. Майда сурет, кенепке маймен салынған.
Көк шляпадағы әйел, шамамен 1918 жыл. Майда сурет, кенепке маймен салынған.
Quimper Pitcher-дегі гүлдер, шамамен 1930 жыл. Майда сурет, кенепке маймен салынған.
Сода фонтаны, 1935 жыл. Майда сурет, кенепке маймен салынған.
Portrait of the Artist’s Wife, 1904. Oil on canvas
Chez Mouquin, 1905. Oil on canvas
Maypole, Central Park, 1905. Oil on canvas
Central Park in Winter, 1905. Oil on canvas
Nude with Apple, 1910. Oil on canvas
March Day, Washington Square, 1912. Oil on canvas
Sledding, Central Park, 1912. Oil on canvas
Bathing at Bellport, Long Island, 1912. Oil on canvas
Beach Scene, New London, 1918. Oil on canvas
Woman in Blue Hat, ca. 1918. Oil on canvas
Flowers in a Quimper Pitcher, ca. 1930. Oil on canvas
The Soda Fountain, 1935. Oil on canvas