Кіріспе

1913 жылғы американдық өнер көрмесі

жыл сайынғы үздіксіз көрме

1913 жылғы Армори шоу, сондай-ақ Халықаралық қазіргі заманғы өнер көрмесі деп белгілі, Америка суретшілер мен мүсіншілер қауымдастығы ұйымдастырды. Бұл Америкадағы қазіргі заманғы өнердің алғашқы ірі көрмесі болды, сонымен қатар АҚШ Ұлттық гвардиясының қару-жарақ қоймаларының кең аумағында өткен көптеген көрмелердің бірі еді. Үш қалалық көрме 1913 жылдың 17 ақпанынан 15 наурызына дейін Нью-Йорктегі 69-шы полк қару-жарақ қоймасында, Лексингтон даңғылының 25-ші және 26-шы көшелері арасында басталды. Онда, орын жетіспеуіне байланысты, американдық суретшілердің барлық туындылары алынып тасталды. Көрме американдық өнер тарихындағы маңызды оқиғаға айналды, реалистік өнерге дағдыланған американдықтарды еуропалық авангардтың эксперименталдық стильдерімен, соның ішінде фаувизм және кубизммен таныстырды. Көрме американдық суретшілер үшін катализатор болды, олар көбірек тәуелсіздікке ие болып, өздерінің "көркемдік тілін" жасады. "Көрменің бастауы 20-ғасырдың басында прогрессивті топтар мен тәуелсіз көрмелердің пайда болуына байланысты (маңызды француздық үлгілермен), олар Ұлттық дизайн академиясының эстетикалық идеалдарына, шектеуші саясатына және билігіне қарсы шығып, көрмелер мен сату мүмкіндіктерін кеңейтіп, қоғамдық білімді арттырып, қазіргі заманғы өнер үшін аудиторияны ұлғайтты."

Мұра

Алғашқы көрме үлкен табысқа ие болды. ХХ ғасырда оның мұрасын тойлайтын бірнеше көрмелер ұйымдастырылды. 2009 жылдың ақпан айында Америка өнер сатушылар қауымдастығы (ADAA) Нью-Йорктегі 66-шы және 67-ші көшелер, Парк және Лексингтон даңғылдары арасында орналасқан Жетінші полк қару-жарақ қоймасында Генри көшесіндегі қонысқа көмек көрсету мақсатында 21-ші жылдық өнер көрмесін ұсынды. Көрме 1913 жылғы Армори шоуына тарихи құрмет ретінде басталды. 1994 жылы шағын көрмеден басталып, 2001 жылға қарай Армори шоуы, қазір Javits Center-де өтеді, "өте көңілді" (The New York Times) және коммерциялық бағыты күшті жыл сайынғы заманауи өнер фестиваліне айналды.

100 жылдығын атап өту

2013 жылы көптеген көрмелер 1913 жылғы Армори шоудың 100 жылдығын тойлады, сондай-ақ бірқатар жарияланымдар, виртуалды көрмелер мен бағдарламалар ұйымдастырылды. Алғашқы көрме "Жаңа рух: 1913 жылғы Армори шоуындағы американдық өнер" 2013 жылдың 17 ақпанында Монтклэр өнер мұражайында ашылды, бұл күн түпнұсқа шоу ашылған күнмен бірдей болды. Нью-Йорк тарихи қоғамы мен Монтклэрге көрмелерге ондаған тарихи құжаттарды ұсынған Смитсоновтың американдық өнер мұрағаты, шоу ұйымдастырушылары жасаған жазбалар мен құжаттарды көрсету үшін "1913 жылғы Армори шоу: Бірінші көздердегі оқиға" атты онлайн уақыт жолағын құрды. Заманауи туындыларды көрсеткен үшінші көрме – The Fountain Art Fair, 2013 жылдың 8-10 наурызында 69-шы полк қару-жарақ қоймасында 100 жылдық мерекеде өтті. The Fountain Art Fair жәрмеңкесінің идеясы Душанның әйгілі "Фонтанынан" шабыттанды, ол жәрмеңкенің символы болды. 1913 жылғы Армори шоуын өткізген жалғыз мұражай болған Чикаго өнер институты 2013 жылдың 20 ақпанынан 12 мамырына дейін мұражайдың заманауи коллекциясынан алынған, түпнұсқа 1913 жылғы көрмеде көрсетілген туындыларды ұсынды. Чикагодағы DePaul Art Museum 2013 жылдың 4 сәуірінен 16 маусымына дейін "Заманауи өнер үшін және оған қарсы: The Armory Show +100" көрмесін ұсынды. Нью-Йорктегі Халықаралық гравюра орталығы шоудан алынған немесе басқа медиада жұмысы қосылған суретшілердің гравюраларын көрсеткен "1913 Armory Show Revisited: the Artists and their Prints" атты көрме өткізді. Сонымен қатар, Гринвич тарихи қоғамы 2013 жылдың 9 қазанынан 2014 жылдың 12 қаңтарына дейін "Жаңа рух және Кос Коб өнер колониясы: Армори шоуына дейін және кейін" көрмесін ұсынды. Көрме Армори шоуының Кос Коб өнер колониясына тигізген әсеріне назар аударды және Элмер Ливингстон МакРэй және Генри Фитч Тейлор сияқты суретшілердің шоуды ұйымдастыруға қатысқандарын атап өтті. Американдық режиссер Майкл Магларас Армори шоуы туралы "Ұлы шатасу: 1913 жылғы Армори шоуы" атты деректі фильм түсірді. Фильмнің тұсаукесері 2013 жылдың 26 қыркүйегінде Нью-Британиядағы Америка өнері мұражайында өтті.

Суретші әйелдер тізімі

Армори көрмесінде АҚШ-тан және Еуропадан келген әйел суретшілер де болды. Көрмеге қатысқан суретшілердің шамамен бесіден бірі – әйелдер еді, олардың көпшілігі кейін назардан тыс қалды.

Кубистік үй (La Maison Cubiste)

1912 жылы өткен «Күзгі салон» көрмесінде «Maison Cubiste» (Кубистік үй) деп аталған архитектуралық инсталляция қойылды, оған Рэймонд Дюшан Вильон мен Андре Маре және бірнеше серіктестер қол қойды. Мецингер мен Глейз «Кубизм» еңбегінде «Кубистік үй» құрастырылып жатқан кезде өнердің автономды табиғаты туралы жазды, декоративтік мәселелер өнер рухын анықтамауы керек екенін баса көрсетті. Олардың пікірінше, сәндік жұмыс – «суреттің антоними». «Нағыз сурет, – деп жазды Мецингер мен Глейз, – өзінің болу себебін өзінде сақтайды. Оны шіркеуден қонақ бөлмесіне, мұражайдан кабинетке көшіруге болады. Өздігінен тұрған, толыққанды, ол бірден ойды қанағаттандыруға тиіс емес: керісінше, ол оны біртіндеп координативтік жарық орналасқан, қиял желісіндегі тереңдіктерге жетелеуі керек. Ол осы немесе сол жиынтықпен үйлеспейді, ол жалпы алғанда заттармен, ғаламмен үйлеседі: ол – организм». Кристофер Грин: «Маренің ансамбльдері кубистік туындылар үшін жақтау ретінде қабылданды, себебі олар суреттер мен мүсіндерге тәуелсіздік берді, – деп жазады Кристофер Грин, – қарама-қайшылықтардың ойынын жасады, сондықтан Глейз бен Мецингердің өзінен бөлек Мари Лоренсен, Дюшан ағайындылары (фасадын Рэймонд Дюшан Вильон жасаған) және Маренің ескі достары Лежер мен Роджер Ла Фресне де қатысты». «La Maison Cubiste» – баспалдақ, жалпақ темір қоршаулары, Марсель Дюшан, Мецингер («Желпуішті әйел»), Глейз, Лоренсен және Лежердің суреттері ілінген «Salon Bourgeois» қонақ бөлмесі және жатын бөлмесі бар толық жабдықталған үй болды. Бұл үй – кубистік өнерді заманауи, буржуазиялық өмірдің ыңғайлылығы мен стилінде көрсетуге мүмкіндік беретін «L'art décoratif» үлгісі еді. «Күзгі салон» көрермендері Дюшан Вильон жасаған, 10x3 метрлік фасадтың бірінші қабатының гипстен жасалған толық масштабтағы моделін аралап көрді. Бұл архитектуралық инсталляция кейіннен 1913 жылы Нью-Йорктегі «Армори Шоуда», Чикаго мен Бостонда көрсетілді және Нью-Йорк көрмесінің каталогында Рэймонд Дюшан Виллонның 609-шы нөмірі ретінде тіркелді, атауы – «Фасад архитектуралық, гипс» (Façade architecturale).