Мұхиттардың адам қызметінен ластануы

Кіріспе

Мұхиттардың адамдар тастаған заттардан ластануы

Теңіз ластануы – адамдар қолданған немесе таратып жатқан заттардың, мысалы, өнеркәсіптік, ауыл шаруашылығы және тұрғын үй қалдықтарының, бөлшектердің, шудың, артық көмірқышқыл газының немесе инвазивті организмдердің мұхитқа еніп, зиянды әсер тигізуімен байланысты. Бұл қалдықтардың басым бөлігі (80%) құрлықтағы қызметтен пайда болады, бірақ теңіз көлігі де маңызды үлес қосады. Бұл – химиялық заттар мен қоқыстардың жиынтығы, олардың көпшілігі құрлықтан шығып, мұхитқа шашылып немесе желмен соғылып түседі. Бұл ластану қоршаған ортаға, барлық тірі организмдердің денсаулығына және әлемдік экономикалық жүйелерге зиян келтіреді. Көбінесе кіріктірілетін заттар өзендер, кәріздер немесе атмосфера арқылы құрлықтан келгендіктен, континенттік шельфтер ластануға көбірек бейім. Ауаның ластануы да темір, көмір қышқылы, азот, кремний, күкірт, пестицидтер немесе шаң бөлшектерін мұхитқа жеткізу арқылы әсер етеді. Ластанудың көбінесе себептері – ауыл шаруашылығынан ағып келетін сулар, желмен соғылатын қоқыстар мен шаң. Бұл нүктелік емес көздер көбінесе өзендер арқылы мұхитқа кіретін суларға байланысты, бірақ желмен соғылатын қоқыстар мен шаң да рөл атқара алады, себебі бұл ластаушылар су жолдары мен мұхиттарға түседі. Ластану жолдары: тікелей шығару, құрлықтан ағып кету, кемелердің ластануы, балласт суларының ластануы, атмосфераның ластануы және, мүмкін, терең теңіздегі кен өндіру. Теңіз ластануының түрлерін теңіз қоқыстарынан туындаған ластану, пластикалық ластану (соның ішінде микропластика), мұхиттардың қышқылдануы, қоректік заттардан туындаған ластану, токсиндер және су астындағы шу деп жіктеуге болады. Пластикалық ластану – пластик материалдардың бөлшектенуінен пайда болған микропластиктерден бастап, бөтелкелер мен қаптар сияқты үлкен бастапқы материалдардың көлеміне дейін қамтиды. Теңіз қоқыстары – мұхитта жүзетін немесе суға ілінген адамдар тастаған қоқыстар. Пластикалық ластану теңіз жануарларына зиянды. Басқа бір алаңдаушылық – интенсивті ауыл шаруашылығынан азот пен фосфор сияқты қоректік заттардың ағып кетуі және тазартылмаған немесе толыққанды тазартылмаған ағынды суларды өзендерге, содан кейін мұхиттарға құю. Бұл азот пен фосфор (тыңайтқыштарда да бар) фитопланктон мен макробалдырлардың өсуін күшейтеді, бұл зиянды балдырлардың гүлдеуіне (эвтрофикацияға) әкелуі мүмкін, бұл адамдарға да, теңіз жануарларына да зиянды. Алғалардың шамадан тыс өсуі сезімтал коралл рифтерін жауып, биологиялық әртүрліліктің және кораллдардың денсаулығының жоғалуына әкелуі мүмкін. Екінші маңызды мәселе – балдырлардың гүлдеуінің ыдырауы жағалау суларындағы оттегінің азаюына әкелуі мүмкін, бұл жағдай климаттың өзгеруімен нашарлауы мүмкін, себебі судың жылынуы тік араласуын азайтады. Көптеген уытты химиялық заттар ұсақ бөлшектерге жабысады, содан кейін планктон мен бентос жануарлары оларды қабылдайды, олардың көпшілігі шөгінділермен қоректенеді немесе суды сүзіп алады. Осылайша, токсиндер мұхиттың азық тізбегінде жоғары қарай жинақталады. Пестицидтер теңіз экожүйесіне енген кезде теңіздің азық желісіне тез сіңіріледі. Азық желісіне енген соң бұл пестицидтер мутацияларды, сондай-ақ ауруларды туғызуы мүмкін, бұл адамдарға да, бүкіл азық желісіне де зиянды. Улы металдар да теңіздің азық желісіне енуі мүмкін. Бұл заттар тіндердің, биохимияның, мінез-құлықтың, көбеюдің өзгеруіне және теңіз жануарларының өсуін тежеуге әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, көптеген мал азықтарында балық ұны немесе балық гидролизатының үлесі жоғары. Осылайша, теңіздегі улар құрлықтағы жануарларға да, кейіннен ет пен сүт өнімдеріне де көшуі мүмкін.

Marine pollution occurs when substances used or spread by humans, such as industrial, agricultural and residential waste, particles, noise, excess carbon dioxide or invasive organisms enter the ocean and cause harmful effects there. The majority of this waste (80%) comes from land based activity, although marine transportation significantly contributes as well. It is a combination of chemicals and trash, most of which comes from land sources and is washed or blown into the ocean. This pollution results in damage to the environment, to the health of all organisms, and to economic structures worldwide. Since most inputs come from land, either via the rivers, sewage or the atmosphere, it means that continental shelves are more vulnerable to pollution. Air pollution is also a contributing factor by carrying off iron, carbonic acid, nitrogen, silicon, sulfur, pesticides or dust particles into the ocean. The pollution often comes from nonpoint sources such as agricultural runoff, wind blown debris, and dust. These nonpoint sources are largely due to runoff that enters the ocean through rivers, but wind blown debris and dust can also play a role, as these pollutants can settle into waterways and oceans. Pathways of pollution include direct discharge, land runoff, ship pollution, bilge pollution, atmospheric pollution and, potentially, deep sea mining. The types of marine pollution can be grouped as pollution from marine debris, plastic pollution, including microplastics, ocean acidification, nutrient pollution, toxins and underwater noise. Plastic pollution in the ocean is a type of marine pollution by plastics, ranging in size from large original material such as bottles and bags, down to microplastics formed from the fragmentation of plastic material. Marine debris is mainly discarded human rubbish which floats on, or is suspended in the ocean. Plastic pollution is harmful to marine life. Another concern is the runoff of nutrients (nitrogen and phosphorus) from intensive agriculture, and the disposal of untreated or partially treated sewage to rivers and subsequently oceans. These nitrogen and phosphorus nutrients (which are also contained in fertilizers) stimulate phytoplankton and macroalgal growth, which can lead to harmful algal blooms (eutrophication) which can be harmful to humans as well as marine creatures. Excessive algal growth can also smother sensitive coral reefs and lead to loss of biodiversity and coral health. A second major concern is that the degradation of algal blooms can lead to consumption of oxygen in coastal waters, a situation that may worsen with climate change as warming reduces vertical mixing of the water column. Many potentially toxic chemicals adhere to tiny particles which are then taken up by plankton and benthic animals, most of which are either deposit feeders or filter feeders. In this way, the toxins are concentrated upward within ocean food chains. When pesticides are incorporated into the marine ecosystem, they quickly become absorbed into marine food webs. Once in the food webs, these pesticides can cause mutations, as well as diseases, which can be harmful to humans as well as the entire food web. Toxic metals can also be introduced into marine food webs. These can cause a change to tissue matter, biochemistry, behavior, reproduction, and suppress growth in marine life. Also, many animal feeds have a high fish meal or fish hydrolysate content. In this way, marine toxins can be transferred to land animals, and appear later in meat and dairy products.

Ластану жолдары

Теңіз экожүйелеріне ластанудың түсуін жіктеудің және зерттеудің көптеген жолдары бар. Мұхитқа ластанудың үш негізгі түрі бар: қалдықтарды мұхитқа тікелей төгу, жаңбыр арқылы суға ағып кету және атмосферадан шығарылатын ластаушы заттар. Ластану заттарының теңізге енуінің бір жолы – өзендер. Мұхит суының булануы жауын-шашыннан асып түседі. Теңгерім континенттерде жауыннан өзендерге ағып, содан кейін теңізге қайта оралу арқылы қалпына келтіріледі. Нью-Йорк штатындағы Гудзон өзені және Нью-Джерси штатындағы Раритан өзені, Стейтен аралының солтүстік және оңтүстік жағаларына құятын, ашық мұхиттағы зоопланктонды (копеподтарды) сынаппен ластаудың көзі болып табылады. Фильтрмен қоректенетін копеподтардағы ең жоғары концентрация осы өзендердің сағасында емес, 70 миль (113 км) оңтүстікке қарай, Атлантик-Ситиге жақын жерде байқалады, себебі су жағалау бойымен ағады. Токсиндердің планктонға сіңуіне бірнеше күн уақыт керек. Ішкі құрлықта мыс, алтын сияқты кендерді өндіру де теңізді ластаудың тағы бір көзі болып табылады. Ластанудың көп бөлігі – топырақ, ол теңізге құятын өзендерге түседі. Дегенмен, кен өндіру кезінде шығарылатын кейбір минералдар, мыс сияқты, кең таралған өнеркәсіптік ластаушы заттар, мәселе тудыруы мүмкін және коралл полиптерінің өмірлік циклі мен дамуына кедергі келтіруі мүмкін. Кен өндірудің экологиялық көрсеткіштері нашар. Мысалы, АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің мәліметінше, кен өндіру АҚШ-тың батыс бөлігіндегі су алаптарының 40%-дан астамын ластаған. Бұл ластанудың көп бөлігі теңізге жетеді.

Жердің ағынды ағыны

Жер бетіндегі су ағыны егістік жерлерден, сондай-ақ қалалық ағын және жолдар, ғимараттар, порттар, каналдар мен жағажайлар салудан туындаған ағын топырақ пен көміртек, азот, фосфор және минералдармен қатар бөлшектерді алып жүруі мүмкін. Бұл қоректік заттарға толы су жағалау аймақтарында шатырлы балдырлар мен фитопланктонның гүлдеуіне жағдай жасайды; бұл құбылыс балдырлардың өрбуі деп аталады және ол қол жетімді барлық оттегіні пайдаланып, гипоксиялық жағдайлар тудыруы мүмкін. Флориданың оңтүстік-батыс жағалауында зиянды балдырлардың өрбуі 100 жылдан бері байқалып келеді. Бұл балдырлар балық, теңіз тасбақалары, дельфиндер және шаян түрлерінің өліміне себеп болды, сондай-ақ суда жүзуші адамдарға зиян келтіруде. Калифорнияда мұхитқа құйылатын көптеген жаңбырлы дауылдар болады. Бұл дауылдар қазаннан наурызға дейін соғады және осы ағын суларында мұнай, ауыр металдар, шығарындыстардан туындаған ластаушы заттар және т.б. бар. Қытайда жағалауда тұратын көптеген адамдар жер бетінен ағып келетін су арқылы мұхитты ластайды. Бұған кәріздік ағындылар және қалалық жерлерді пайдалану мен жерді пайдаланудан туындаған ластану кіреді. 2001 жылы Қытайдың жағалауындағы мұхит суларының 66 795 км² Қытайдың теңіз су сапасы стандартының I класынан төмен деңгейде бағаланды. Бұл ластанудың көп бөлігі Ag, Cu, Cd, Pb, As, DDT, PCB және т.б. құрамында болды, олар жер бетінен ағып келу арқылы ластанудың нәтижесінде пайда болды. Сонымен қатар, кеме білдесуінен туындаған ластану кеме білдесінен су шығарылғанда қоршаған ортаға зиянды болуы мүмкін. Мұнай төгілуі теңіз ластануының ең қоздыратын оқиғаларының бірі болып табылады. Алайда, танкердің апатқа ұшырауы кеңінен жарияланса, әлемдік мұхиттардағы мұнайдың көп бөлігі басқа да кішірек көздерден келеді, мысалы, танкерлер қайтып келе жатқан кемелерде пайдаланылатын мұнай резервуарларынан балласт суын төгу, ағып жатқан құбырлар немесе кәріздерге тасталған қозғалтқыш майы. Көліктік кемелерден шығарылатын жүк қалдықтары порттарды, су жолдарын және мұхиттарды ластауы мүмкін. Көптеген жағдайларда кемелер шетелдік және отандық регламенттерге қарамастан, заңсыз қалдықтарды әдейі төгеді. Ұлттық стандарттардың болмауы кейбір круиздік лайнерлерді жазалардың жеткіліксіз болған жерлерде қалдықтарды тастауға итермелейді. Контейнерлік кемелердің теңізде жылына 10 000-нан астам контейнерді жоғалтатыны (әдетте дауыл кезінде) есептелді. Кемелерден шығатын шу да табиғи жануарлар мен өсімдіктер әлеміне зиян келтіреді, ал балласттан алынған су зиянды балдырлар мен басқа да инвазивті түрлерді таратуы мүмкін. Теңізден алынып, портта шығарылатын балласт суы - жағымсыз экзотикалық теңіз жануарларының негізгі көзі. Қара, Каспий және Азов теңіздерінде мекендейтін инвазивті тұщы су зебра шаяны, ең болмаса, Трансокеандық кемеден балласт су арқылы Ұлы көлдерге жеткізілген болуы мүмкін. Майнездің пікірінше, бір ғана инвазивті түрдің экожүйеге зиян келтіруінің ең нашар жағдайларының бірі - сырттай зиянсыз көрінетін медузаға байланысты. Mnemiopsis leidyi, тарақ медузалардың таралып, қазір әлемнің көптеген бөліктеріндегі су сағаларын мекендейтін түрі, алғаш рет 1982 жылы таныстырылды және Қара теңізге кеме балласт суымен жеткізілген деп есептелді. Медузалардың саны экспоненциалды түрде өсті және 1988 жылға қарай жергілікті балық аулау салатына зор зиян келтірді. "Анчоустың аулау көлемі 1984 жылы 204 мың тоннадан 1993 жылы 200 тоннаға дейін төмендеді; шпрот 1984 жылы 24 600 тоннадан 1993 жылы 12 000 тоннаға дейін төмендеді; конькаверл 1984 жылы 4000 тоннадан 1993 жылы нөлге дейін төмендеді".

Surface runoff from farming, as well as urban runoff and runoff from the construction of roads, buildings, ports, channels, and harbours, can carry soil and particles laden with carbon, nitrogen, phosphorus, and minerals. This nutrient rich water can cause fleshy algae and phytoplankton to thrive in coastal areas; known as algal blooms, which have the potential to create hypoxic conditions by using all available oxygen. In the coast of southwest Florida, harmful algal blooms have existed for over 100 years. These algal blooms have been a cause of species of fish, turtles, dolphins, and shrimp to die and cause harmful effects on humans who swim in the water. In California, there are many rainstorms that runoff into the ocean. These rainstorms occur from October to March, and these runoff waters contain petroleum, heavy metals, pollutants from emissions, etc. In China, there is a large coastal population that pollutes the ocean through land runoff. This includes sewage discharge and pollution from urbanization and land use. In 2001, more than 66,795 mi2 of the Chinese coastal ocean waters were rated less than Class I of the Sea Water Quality Standard of China. Much of this pollution came from Ag, Cu, Cd, Pb, As, DDT, PCBs, etc., which occurred from contamination through land runoff. Additionally, bilge pollution can be toxic to the surrounding environment when bilge water is released from a ship's bilge. Oil spills are one of the most emotive of marine pollution events. However, while a tanker wreck may result in extensive newspaper headlines, much of the oil in the world's seas comes from other smaller sources, such as tankers discharging ballast water from oil tanks used on return ships, leaking pipelines or engine oil disposed of down sewers. Discharge of cargo residues from bulk carriers can pollute ports, waterways, and oceans. In many instances vessels intentionally discharge illegal wastes despite foreign and domestic regulation prohibiting such actions. An absence of national standards provides an incentive for some cruise liners to dump waste in places where the penalties are inadequate. It has been estimated that container ships lose over 10,000 containers at sea each year (usually during storms). Ships also create noise pollution that disturbs natural wildlife, and water from ballast tanks can spread harmful algae and other invasive species. Ballast water taken up at sea and released in port is a major source of unwanted exotic marine life. The invasive freshwater zebra mussels, native to the Black, Caspian, and Azov seas, were probably transported to the Great Lakes via ballast water from a transoceanic vessel. Meinesz believes that one of the worst cases of a single invasive species causing harm to an ecosystem can be attributed to a seemingly harmless jellyfish. Mnemiopsis leidyi, a species of comb jellyfish that spread so it now inhabits estuaries in many parts of the world, was first introduced in 1982, and thought to have been transported to the Black Sea in a ship's ballast water. The population of the jellyfish grew exponentially and, by 1988, it was wreaking havoc upon the local fishing industry. "The anchovy catch fell from 204,000 tons in 1984 to 200 tons in 1993; sprat from 24,600 tons in 1984 to 12,000 tons in 1993; horse mackerel from 4,000 tons in 1984 to zero in 1993."

Атмосфераның ластануы

Ластанудың тағы бір жолы атмосфера арқылы жүзеге асырады. Мұхит ұзақ жылдардан бері атмосферадан химиялық заттардың тасымалдануына ұшырауда (мысалы, қоректік заттардың көзі; pH әсері). Желмен ұшырылатын шаң мен қоқыстар, соның ішінде пластик қаптар, қоқыс орындарынан және басқа да аймақтардан теңіз жаққа соғылады. Сахарадан шыққан шаң, субтропикалық жотаның оңтүстік жиегі бойымен қозғалып, жылы мезгілде Кариб теңізі мен Флоридаға жетеді, себебі жота кеңейіп, субтропикалық Атлантика арқылы солтүстікке қарай жылжиды. Шаңның пайда болуына Гоби және Такла-Макан шөлдерінен Корея, Жапония және Солтүстік Тынық мұхиты арқылы Гавай аралдарына дейінгі жаһандық тасымалдау да себеп болуы мүмкін. 1970 жылдан бері Африкадағы құрғақшылықтың салдарынан шаңның таралуы нашарлауда. Кариб теңізі мен Флоридаға шаң тасымалдану мөлшері жылдан жылға өзгереді; алайда, Солтүстік Атлантика осцилляциясының оң фазаларында мөлшері артады. АҚШ Геологиялық қызметі (USGS) шаң құбылыстарын Кариб теңізі мен Флоридадағы коралл рифтерінің денсаулығының нашарлауымен байланыстырады, бұл көбінесе 1970 жылдан бері байқалады. Климаттың өзгеруі мұхит температурасын көтеріп, атмосферадағы көмірқышқыл газының деңгейін арттыруда. Көмірқышқыл газының деңгейінің өсуі мұхиттарды қышқылдандырады. Бұл өз кезегінде су экожүйесін өзгертіп, балықтардың таралуын модификациялайды, балық шаруашылығының тұрақтылығына және оған тәуелді қауымдастықтардың өмір сүруіне әсер етеді. Климаттың өзгеруін жеңілдету үшін теңіз экожүйелерінің сау болуы да маңызды.

Терең теңіздегі тау-кен өндірісі

Терең теңіздегі тау-кен өндірісі#Қоршаған ортаға әсері Кейбір потенциалды уытты металдарға мыс, мырыш, кадмий, қорғасын, сондай-ақ лантан және иттрий сияқты сирек кездесетін элементтер жатады. Улы заттар шығарылғаннан кейін шу, жарық, шөгінді және тұнбалардың таралуы, сондай-ақ экожүйелерге әсер етуі мүмкін элементтердің артуына болады. Терең теңіз минералдары (ТТМ) өте пайдалы болуы мүмкін, олар байлыққа, тұрмыс деңгейін көтеруге және қазіргі және болашақ ұрпақтар үшін экономикалық мүмкіндіктерді ұсынуы мүмкін. Алайда, егер байлық тиімді басқарылмаса, ол ауқымды экономикалық және әлеуметтік зиян келтіруі мүмкін. Минералдардың бағасы мен өндіріс деңгейінің тұрақсыздығы сыртқы экономикалық шок тудырып, отандық экономикаға елеулі кері әсер ете алады.

Қоректік заттардың ластануы

Эутрофикация – экожүйеде азот немесе фосфор қосылыстары сияқты химиялық қоректік заттардың артуы. Бұл экожүйенің бастапқы өнімділігінің жоғарылауына (өсімдіктердің шамадан тыс өсуі мен шіруіне) және одан әрі салдарларға алып келуі мүмкін, соның ішінде оттегінің жетіспеуіне, судың сапасының нашарлауына, балықтар мен басқа жануарлар популяциясының күрт азаюына. Қоректік заттармен ластану, судың ластануының бір түрі, шамадан тыс қоректік заттардың түсуінен туындайды. Бұл жер бетіндегі сулардың эутрофикациясының басты себебі, онда артық қоректік заттар, әдетте нитраттар немесе фосфаттар, балдырлардың өсуін күшейтеді. Мұндай гүлденулер табиғи түрде болады, бірақ антропогендік факторлардың салдарынан күшеюі мүмкін, немесе қазіргі кезде олар мұқият бақыланып, жиі тіркеледі. Ең ірі кінәлілер – мұхитқа құятын өзендер, олармен бірге ауыл шаруашылығында тыңайтқыш ретінде қолданылатын көптеген химиялық заттар, сондай-ақ мал және адамдардың қалдықтары. Судағы оттегін толықтыратын химиялық заттардың артық болуы гипоксияға және «өлген аймақтардың» пайда болуына әкелуі мүмкін. Эстуарлар табиғи түрде эутрофтық болып келеді, себебі құрлықтан келген қоректік заттар теңіз ортасына ағып кіретін жерде шоғырланады. Дүниежүзілік ресурстар институты әлемде 375 гипоксиялық жағалау аймағын анықтады, олар Батыс Еуропаның жағалауларында, АҚШ-тың шығыс және оңтүстік жағалауларында және Шығыс Азияда, әсіресе Жапонияда жиі кездеседі. Мұхитта жиі қызыл жабын балдырлары гүлдейді, олар балықтар мен теңіз сүтқоректілерін өлтіреді және жағаға жақын жерде адамдар мен кейбір үй жануарларында тыныс алу проблемаларын тудырады. Құрлықтан ағып келетін судан басқа, атмосфералық антропогендік бекітілген азот ашық мұхитқа да түсе алады. 2008 жылғы зерттеуде бұл мұхиттың сыртқы (қайта өңделмеген) азот қорының шамамен үштен бірін және жылдық жаңа теңіз биологиялық өнімінің үш пайызына дейін құрауы мүмкін екені анықталды. Қоршаған ортада реактивті азоттың жиналуының салдары атмосфераға көмірқышқыл газын шығарумен бірдей қауіпті болуы мүмкін деген пікірлер бар. Эстуарлардағы эутрофикацияны шешудің бір жолы – моллюскалар, мысалы, устрицалар популяциясын қалпына келтіру. Устрица рифтері судан азотты алып тастайды және судағы қатты бөлшектерді сүзіп, зиянды балдырлардың гүлденуінің немесе оттегісіз жағдайлардың пайда болу мүмкіндігін немесе ауқымын азайтады. Фитопланктонның тығыздығын бақылау және қоректік заттарды оқшаулау арқылы су сапасын жақсартуға септігі тиеді, олар моллюскаларды жинау арқылы жүйеден алынып тасталуы, шөгінділерге көмілуі немесе денитрификация арқылы жоғалуы мүмкін. Теңіз суының сапасын жақсарту үшін моллюскаларды өсіру идеясы бойынша негізгі жұмыстарды Odd Lindahl және әріптестері Швецияда мидияларды пайдалана отырып жүргізді.

Eutrophication is an increase in chemical nutrients, typically compounds containing nitrogen or phosphorus, in an ecosystem. It can result in an increase in the ecosystem's primary productivity (excessive plant growth and decay), and further effects including lack of oxygen and severe reductions in water quality, fish, and other animal populations. Nutrient pollution, a form of water pollution, refers to contamination by excessive inputs of nutrients. It is a primary cause of eutrophication of surface waters, in which excess nutrients, usually nitrates or phosphates, stimulate algae growth. Such blooms are naturally occurring but may be increasing as a result of anthropogenic inputs or alternatively may be something that is now more closely monitored and so more frequently reported. The biggest culprit are rivers that empty into the ocean, and with it the many chemicals used as fertilizers in agriculture as well as waste from livestock and humans. An excess of oxygen depleting chemicals in the water can lead to hypoxia and the creation of a dead zone. Estuaries tend to be naturally eutrophic because land derived nutrients are concentrated where runoff enters the marine environment in a confined channel. The World Resources Institute has identified 375 hypoxic coastal zones around the world, concentrated in coastal areas in Western Europe, the Eastern and Southern coasts of the US, and East Asia, particularly in Japan. In the ocean, there are frequent red tide algae blooms that kill fish and marine mammals and cause respiratory problems in humans and some domestic animals when the blooms reach close to shore. In addition to land runoff, atmospheric anthropogenic fixed nitrogen can enter the open ocean. A study in 2008 found that this could account for around one third of the ocean's external (non recycled) nitrogen supply and up to three per cent of the annual new marine biological production. It has been suggested that accumulating reactive nitrogen in the environment may have consequences as serious as putting carbon dioxide in the atmosphere. One proposed solution to eutrophication in estuaries is to restore shellfish populations, such as oysters. Oyster reefs remove nitrogen from the water column and filter out suspended solids, subsequently reducing the likelihood or extent of harmful algal blooms or anoxic conditions. Filter feeding activity is considered beneficial to water quality by controlling phytoplankton density and sequestering nutrients, which can be removed from the system through shellfish harvest, buried in the sediments, or lost through denitrification. Foundational work toward the idea of improving marine water quality through shellfish cultivation to was conducted by Odd Lindahl et al., using mussels in Sweden.

Су асты шуы

Теңіздегі тіршілік, кемелерден, мұнай іздеу, сейсмикалық зерттеулер және теңіздегі төмен жиілікті белсенді сонар сияқты көздерден келетін шуға немесе дыбыс ластануына осал болуы мүмкін. Дыбыс атмосфераға қарағанда теңізде жылдамырақ және ұзағырақ қашыққа таралады. Теңіз жануарлары, мысалы, киттер, көбінесе нашар көреді және әуежайлық ақпаратпен сипатталатын әлемде өмір сүреді. Бұл қараңғы әлемде өмір сүретін терең теңіз балықтарына да қатысты. 1950-1975 жылдар аралығында Тынық мұхитының бір жеріндегі қоршаған орта шуы шамамен он децибелге артты (яғни қарқындылығы он есе өсті). Шу сонымен қатар түрлердің дауысын күшейтеді, бұл Ломбард дауыстық жауабы деп аталады. Су асты кемелерін анықтаған кезде кит әндері ұзарады. Егер жануарлар жеткілікті қатты "сөйлемесе", олардың дауысы антропогендік дыбыстармен жасырылуы мүмкін. Бұл естілмеген дауыстар ескертулер, жем табу немесе желіні дайындау болуы мүмкін. Бір түр қаттырақ сөйлей бастаса, ол басқа түрлердің дауысын жасырады, нәтижесінде бүкіл экожүйе біртіндеп қаттырақ сөйлей бастайды. Океанограф Сильвия Эрлдің айтуынша, "теңіз астындағы шу ластануы – мың кесіктің өлімі сияқты. Әрбір дыбыс өзіндік маңызға ие болмауы мүмкін, бірақ барлығын бірге ескергенде, кемелердің, сейсмикалық зерттеулердің және әскери қызметтің шуы 50 жыл бұрынғыдан мүлдем өзгеше ортаны құрайды. Бұл жоғары деңгейдегі шу теңіздегі тіршілікке ауыр және кең ауқымды әсер етеді". Кемелер мен адамның қызметінен туындайтын шу Cnidaria және Ctenophora жануарларына зиян келтіруі мүмкін, олар теңіз экожүйесінде өте маңызды организмдер болып табылады. Олар жоғары биоәртүрлілікті қамтамасыз етеді және олардың қарапайым құрылысының арқасында экология мен биологияда үлгі ретінде қолданылады. Су астындағы шу болған кезде судағы дірілдер Coelenterata-дағы кірпікше шаштарға зиян келтіреді. Бір зерттеуде организмдер әртүрлі рет дыбыс толқындарына ұшырады және нәтижелер зақымдалған шаш жасушаларының сыртқа шығарылғанын немесе жоғалғанын, бүгілген, салбыраған немесе жоғалған киноцилиялар мен стереоцилиялардың пайда болғанын көрсетті. Кемелердің белгілі бір шу критерийлеріне сәйкес келетіндігін растайтын сертификаттар беріледі.

Marine life can be susceptible to noise or the sound pollution from sources such as passing ships, oil exploration seismic surveys, and naval low frequency active sonar. Sound travels more rapidly and over larger distances in the sea than in the atmosphere. Marine animals, such as cetaceans, often have weak eyesight, and live in a world largely defined by acoustic information. This applies also to many deeper sea fish, who live in a world of darkness. Between 1950 and 1975, ambient noise at one location in the Pacific Ocean increased by about ten decibels (that is a tenfold increase in intensity). Noise also makes species communicate louder, which is called the Lombard vocal response. Whale songs are longer when submarine detectors are on. If creatures don't "speak" loud enough, their voice can be masked by anthropogenic sounds. These unheard voices might be warnings, finding of prey, or preparations of net bubbling. When one species begins speaking louder, it will mask other species voices, causing the whole ecosystem to eventually speak louder. According to the oceanographer Sylvia Earle, "Undersea noise pollution is like the death of a thousand cuts. Each sound in itself may not be a matter of critical concern, but taken all together, the noise from shipping, seismic surveys, and military activity is creating a totally different environment than existed even 50 years ago. That high level of noise is bound to have a hard, sweeping impact on life in the sea." Noise from ships and human activity can damage Cnidarians and Ctenophora, which are very important organisms in the marine ecosystem. They promote high diversity and they are used as models for ecology and biology because of their simple structures. When there is underwater noise, the vibrations in the water damage the cilia hairs in the Coelenterates. In a study, the organisms were exposed to sound waves for different numbers of times and the results showed that damaged hair cells were extruded or missing or presented bent, flaccid or missed kinocilia and stereocilia. Ships can be certified to meet certain noise criteria.

Басқа

Бастапқы ластаушыдан емес, туынды жағдайдан туындайтын түрлі екіншілік әсерлер бар. Мысалы, су бетінен ағып келіп жиналатын лай, су қабаты арқылы күн сәулесінің өтуіне кедергі келтіріп, су өсімдіктерінде фотосинтез процесін қиындатуы мүмкін.

Жеңілдіктер

Антропогендік ластанудың көп бөлігі мұхитқа жетеді. Біріккен Ұлттар Ұйымының 2011 жылғы "Жылдық кітабы", қоршаған ортаны қорғау бағдарламасы бойынша, негізгі жаңа проблемалар ретінде мұхиттардағы фосфордың көп мөлшерде жоғалуын – "өсіп келе жатқан әлемдік халықты қоректендіруге қажетті құнды тыңайтқыш" және миллиардтаған пластикалық қалдықтардың теңіз ортасының денсаулығына тигізетін әсерін атап көрсетеді. Бьорн Дженнсен (2003) мақаласында: "Антропогендік ластану теңіз экожүйелерінің биоәртүрлілігі мен өнімділігін төмендетуі мүмкін, нәтижесінде теңіздегі адамдарға қажетті азық-түлік ресурстарының азаюы мен тоқырауына әкелуі мүмкін" деп жазады. Бұл ластану деңгейін азайтудың екі жолы бар: адам санының төмендеуі немесе орташа адамның қалдырған экологиялық іздерін азайтудың жолын табу. Егер екінші жол қабылданбаса, әлемдік экожүйелердің күйреуіне байланысты бірінші жол қолдануға түсуі мүмкін. Екінші жол – әрбір адамның жеке-жеке ластануын азайту. Бұл үшін әлеуметтік және саяси бітімділік, сондай-ақ адамдардың қоршаған ортаны құрметтеуіне және оны жойлауға бейім болмауына сезімталдық таныту қажет. Оперативтік деңгейде ережелер мен халықаралық үкіметтердің қатысуы қажет. Теңіз ластануын реттеу қиын, себебі ластану халықаралық шекаралардан өтеді, сондықтан ережелерді жасау және оларды орындау қиынға соғады. Теңіз ластануы туралы тиісті хабардарлық болмаса, мәселелерді тиімді шешу үшін қажетті жаһандық бітімділік жеткіліксіз болуы мүмкін. Теңіз ластануының көздері мен зиянды әсерлері туралы толымды ақпарат жалпы халықтың білуіне енуі керек, ал мәселенің ауқымын толық анықтау және жаңарту үшін үздіксіз зерттеулер қажет. Даочи мен Дагтың зерттеулерінде көрсетілгендей, қытайлықтардың қоршаған ортаға алаңдамауының себебі – халықтың хабардарлығының төмендігі, сондықтан оларға назар аудару қажет. Теңіз ластануы туралы хабардарлық деңгейі, қоқыстың су жолдарына және мұхиттарымызға түсуін болдырмау үшін маңызды. EPA мәліметінше, 2014 жылы американдықтар 258 миллион тонна қалдық шығарды, оның үштен бірі ғана қайта өңделді немесе компостталды. 2015 жылы мұхитқа 8 миллион тоннадан астам пластик түсті. "Океанды қорғау" ұйымының хабарлауынша, Қытай, Индонезия, Филиппин, Таиланд және Вьетнам елдері басқа барлық елдерден жиынтығында көбірек пластик қалдықтарын теңізге тастайды. Көбірек тұрақты қаптама арқылы токсикалық құрамдастарды жоюға, материалдарды азайтуға және қайта өңделетін пластикті қолжетімді етуге болады. Дегенмен, хабардарлық осы бастамаларды белгілі бір деңгейге дейін ғана жеткізе алады. Ең көп таралған пластик – ПЭТ (полиэтилентерефталат) және ол биодеградацияға ең төзімді. Зерттеушілер бұл мәселені шешуде үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Олардың бірі – тетраблоктық сополимер деп аталатын арнайы полимерді қосу арқылы. Тетраблоктық сополимер PE мен iPP арасында ламинат ретінде әрекет етеді, бұл оңай ыдырауға, бірақ беріктікті сақтауға мүмкіндік береді. Хабардарлық арту нәтижесінде адамдар көміртегі ізіне көбірек мән беретін болады. Сонымен қатар, зерттеулер мен технология пластикалық ластану мәселесін шешуге көмектесетін жаңа қадамдар жасауға мүмкіндік береді. Медузалар ластануды азайтуға қабілетті организмдер ретінде қарастырылып жатыр.

Much anthropogenic pollution ends up in the ocean. The 2011 edition of the United Nations Environment Programme Year Book identifies as the main emerging environmental issues the loss to the oceans of massive amounts of phosphorus, "a valuable fertilizer needed to feed a growing global population", and the impact billions of pieces of plastic waste are having globally on the health of marine environments. Bjorn Jennssen (2003) notes in his article, "Anthropogenic pollution may reduce biodiversity and productivity of marine ecosystems, resulting in reduction and depletion of human marine food resources". There are two ways the overall level of this pollution can be mitigated: either the human population is reduced, or a way is found to reduce the ecological footprint left behind by the average human. If the second way is not adopted, then the first way may be imposed as the world ecosystems falter. The second way is for humans, individually, to pollute less. That requires social and political will, together with a shift in awareness so more people respect the environment and are less disposed to abuse it. At an operational level, regulations, and international government participation is needed. It is often very difficult to regulate marine pollution because pollution spreads over international barriers, thus making regulations hard to create as well as enforce. Without appropriate awareness of marine pollution, the necessary global will to effectively address the issues may prove inadequate. Balanced information on the sources and harmful effects of marine pollution need to become part of general public awareness, and ongoing research is required to fully establish, and keep current, the scope of the issues. As expressed in Daoji and Dag's research, one of the reasons why environmental concern is lacking among the Chinese is because the public awareness is low and therefore should be targeted. The amount of awareness on marine pollution is vital to the support of keeping the prevention of trash from entering waterways and ending up in our oceans. The EPA reports that in 2014 Americans generated about 258 million tons of waste, and only a third was recycled or composted. In 2015, there was over 8 million tons of plastic that made it into the ocean. The Ocean Conservancy reported that China, Indonesia, Philippines, Thailand, and Vietnam dump more plastic in the sea than all other countries combined. Through more sustainable packing this could lead to; eliminating toxic constituents, using fewer materials, making more readily available recyclable plastic. However, awareness can only take these initiatives so far. The most abundant plastic is PET (Polyethylene terephthalate) and is the most resistant to biodegradables. Researchers have been making great strides in combating this problem. In one way has been by adding a special polymer called a tetrablock copolymer. The tetrablock copolymer acts as a laminate between the PE and iPP which enables for an easier breakdown but still be tough. Through more awareness, individuals will become more cognizant of their carbon footprints. Also, from research and technology, more strides can be made to aid in the plastic pollution problem. Jellyfish have been considered a potential mitigating organism for pollution.

Жалпы мақсаттар

2017 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы тұрақты даму мақсаттарын белгілейтін резолюцияны қабылдады, оның ішінде 14-мақсат бойынша теңіз ластануын азайту нақты өлшенетін мақсат ретінде қойылды. Халықаралық қауымдастық мұхиттардағы ластануды азайтуды басымдыққа ие деп келісті, және бұл тұрақты даму мақсатының 14-ының аясында қадағаланады, ол адамның мұхиттарға тигізген зиянын жоюға бағытталған. 14.1 мақсаттың атауы: "2025 жылға дейін барлық түрдегі теңіз ластануын, әсіресе құрлықтағы қызметтерден, соның ішінде теңіз қоқысы мен қоректік заттардың ластануын алдын алу және күрт азайту".

Заңдар мен саясат

Мұхиттың ластануының әр түрлі жолдары бар, сондықтан тарих бойында көптеген заңдар, саясаттар мен келісімдер қабылданды. Теңіздің ластануынан мұхитты қорғау мақсатында халықаралық деңгейде саясаттар әзірленді. 1948 жылы Гарри Трумэн бұрынғы Федералды су ластануын бақылау туралы заңға қол қойды, ол АҚШ-та теңіз ластануын бақылауға федералды үкіметке мүмкіндік берді. 1972 жылы АҚШ Конгресі 1972 жылғы Теңізді қорғау, зерттеу және қасиетті орындар туралы заңды (MPRSA) қабылдады, ол АҚШ суларында қалдықтарды теңізге төгуді реттейді. 1954 жылғы Мұнаймен теңізді ластануды болдырмау жөніндегі конвенция және 1973 жылғы Кемелердің ластануын болдырмау жөніндегі халықаралық конвенция ту тіккен мемлекеттердің заңдарға құрметсіздігіне байланысты тиімсіз орындалды. 1973 және 1978 жылдары MARPOL 73/78 кемелердің, әсіресе мұнаймен ластануын бақылауға арналған келісім ретінде қабылданды. 1983 жылы Кемелерден ластануды болдырмау жөніндегі халықаралық конвенция MARPOL 73/78 келісімін халықаралық деңгейде күшіне енгізді. 1982 жылғы БҰҰ-ның Теңіз құқығы жөніндегі конвенциясы (UNCLOS) теңіз ортасын қорғау үшін мемлекеттердің мұхитты ластауын бақылауын регламенттеді. Ол барлық кемелерден шығатын уытты заттар мен ластаушылардың мөлшеріне шектеулер қойды. 2006 жылы Теңіз қоқысын зерттеу, алдын алу және азайту туралы заң қабылданды. Ол Ұлттық мұхит және атмосфера басқармасы (NOAA) тарапынан теңіз қоқысын анықтауға, оның көзін анықтауға, азайтуға және алдын алуға көмектесу үшін құрылды. 2017 жылдың желтоқсанында БҰҰ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (UNEA) теңіздегі пластикалық ластануды зерттеу және мәселені шешу жолдарын бағалау мақсатында Теңіздегі қоқыс және микропластик жөніндегі арнайы ашық сарапшылар тобын құрды.