Су құбырлары және су бөтелкелері

Кіріспе

Сұйықтарға арналған контейнерлер, су бөтелкелерде сатылады.

Су бөтелкесі – суды, негізінен суды тасымалдау мақсатында, саяхат кезінде немесе ішуге жарамды су көзінен алыс болғанда, ішетін суды сақтауға арналған контейнер. Су бөтелкелері әдетте пластиктен, шыныдан, металдан немесе осы материалдардың қоспасынан жасалады. Бұрын су бөтелкелері кейде ағаштан, қабықтан немесе тері, жануар терілерінен, мысалы, қой терісінен жасалған. Су бөтелкелері бір реттік немесе қайта пайдалануға болатын болады. Бір реттік су бөтелкелері көбінесе ішуге жарамды сумен толтырылып сатылады, ал қайта пайдалануға болатын бөтелкелер көбінесе бос сатылады. Қайта пайдалануға болатын су бөтелкелері тұтынушылардың пластикалық қалдықтарын және көміртегі шығарындыларын азайтуға көмектеседі. Сыртқы шараларға арналған қайта пайдалануға болатын су бөтелкесіне "қантала" деп те айтылады.

Бір рет пайдаланылатын пластик

Бір рет қолданылатын, алдын ала толтырылған пластикалық су бөтелкелерінің сатылымы он жылдан астам уақыттан бері дерлік әр жыл сайын артып келеді. 2011 жылы АҚШ-та бөтелкеленген су өнімдеріне 11 миллиардтан астам АҚШ доллары жұмсалды. Халықаралық бөтелкеленген су қауымдастығы (IBWA) адамдардың ыңғайлылық және тасымалдау оңайдығы үшін су бөтелкелеріне көбірек сенгенін мәлімдейді. Кейбір елдерде сапасы нашар болғандықтан, азаматтар денсаулық сақтау мақсатында бөтелкеленген суды (оның ішінде үйде сақталатын, отбасылық көлемдегі ыдыстарда) пайдаланады. Мысалы, 2010 жылы Мексикада бөтелкеленген су сатып алу жылдық орташа өсім 8 пайызды құрады және әлемдегі бөтелкеленген судың шамамен 13 пайызы осы елде тұтынылды. Мексика азаматтары басқа елдерге қарағанда көбірек бөтелкеленген су ішеді, орташа есеппен жылына бір адамға 61,8 галлон, бұл АҚШ-тағы жан басына шаққандағы тұтыну деңгейінен екі есе көп. Көптеген қаптамаларда BPA болмаса да, ескі және арзан үлгілерде BPA болуы мүмкін. Қышқыл сұйықтықтарды (мысалы, апельсин шырынын) алюминий бөтелкелерге құю ұсынылмайды, себебі бұл алюминийдің бөтелке мазмұнына өтуіне әкелуі мүмкін. Тұнбасыз болаттан жасалған бөтелкелердегі бастапқы материалдың түріне және өндіріс процесіне байланысты, минералдардың шамалы мөлшері осы бөтелке түрінің ішкі мазмұнына да өтуі мүмкін. Тұнбасыз болаттан жасалған бөтелкелер ішкі мазмұнына тотты дәм мен иіс беруі мүмкін. Тағамдық сападағы тұнбасыз болаттан (304 маркасы, сондай-ақ 18/8 деп те аталады) жасалған бөтелкелер дәм мен иіс бермейді. Металл (әсіресе болат) су бөтелкелері пластик бөтелкелерге қарағанда ауыр болуы мүмкін. Бір қабырғалы металл бөтелкелер ішкі температураны сыртқы беттерге оңай жеткізеді, бұл оларды тым ыстық немесе суық сұйықтықтармен пайдалануға қолайсыз етеді. Екі қабырғалы металл бөтелкелер сыртқы беті тым ыстық немесе тым суық болмай, суық сұйықтықты суық, ал ыстық сұйықтықты ыстық ұстау үшін оқшауланған. Екі қабырғалы бөтелкелерде металл көбірек болғандықтан, олар қымбатқа түседі. Олар әдетте вакуумдық оқшаулаумен жабдықталған, бірақ кейбіреулерінде металл қабырғалар арасында қатты немесе гель тәрізді оқшаулау болуы мүмкін.

Sales of single use, pre filled plastic water bottles have increased almost every year for more than a decade. In 2011, greater than US$11 billion was spent on bottled water products in the United States alone. The International Bottled Water Association (IBWA) states that people are increasingly relying on water bottles for convenience and portability. In some countries with low quality tap water, citizens also use bottled water (including in family size containers kept in the home) for health reasons. For example, as of 2010, Mexico had an average 8 percent increase per year in bottled water purchases and consumed approximately 13 percent of the world's total of bottled water. Mexican citizens drink more bottled water than people of any other country, at an average of 61.8 gallons per person each year – more than twice the rate of US per capita consumption. Although most liners are now BPA free, older and less expensive models can contain BPA. Glass liners may also be used
It is not recommended to fill aluminium bottles with acidic liquids (e. g. orange juice), as this could cause aluminium to leach into the contents of the bottle. Depending on the type of source material and manufacturing process behind a stainless steel bottle, trace amounts of minerals can leach into contents from this type of bottle as well. Stainless steel bottles that do not contain a liner have been known to transfer a rusty taste and odor to contents. Bottles made with food grade stainless steel (grade 304, also known as 18/8) do not transfer taste or odor. Metal (especially steel) water bottles can be heavier than their plastic counterparts. Single walled metal bottles readily transfer temperature of contents to external surfaces, which makes them unsuitable for use with unusually hot or cold liquids. Double walled metal bottles are insulated to keep cold liquids cold and hot liquids hot, without the external surface being too hot or too cold. Because double walled bottles have more metal in them, they are more expensive. They are typically vacuum insulated, but some may have a solid or gel insulation between the metal walls.

Шыны

Шыны колбалар ежелгі заманнан бері қолданылып келеді, алайда, шыны өнімдерін тұрақты және көптеп өндіру жеңілдеген ерте заманауи кезеңге дейін олар кеңінен таралған жоқ. Толығымен қайта өңдемелі, BPA құрамы жоқ, дәм мен иісті сақтамайтындықтан, шыны су бөтелкелері денсаулығына қызығатын көптеген тұтынушылар үшін танымал таңдауға айналуда. Шыны бөтелкелер пластик, тот баспайтын болат немесе алюминийден ауыр, оларды зақымдау немесе толығымен сындыру оңай. Металл сияқты, олар да температураны жақсы өткізеді, сондықтан өте ыстық немесе суық сұйықтықтар үшін идеалды емес. Кейбір вакуумдық оқшауланған колбалар тазалауға оңай шыныдан жасалған ішкі қабатты және шыныны сынудан қорғайтын металл немесе пластиктен жасалған сыртқы қабатты пайдаланады. Мұндай бөтелкелер құлағанда сындыруы мүмкін, сондықтан кейбір брендтер үш қабатты болып келеді, шыны екі пластик қабаттың арасында орналасқан; бұл кофе немесе басқа да жылуды сақтау қажеттігі бар сұйықтықтарға арналған үлкен колбалар үшін жиі қолданылатын конструкция.

Сүзгілеу

Бұл бөтелке түрі көбінесе BPA-сыз болады және көбінесе көміртекті (активті көмір) сүзгілеуді пайдаланады. Суды тазарту үшін ультракүлгін сәулесін де қолдануға болады. Ультракүлгін сүзгіш бөтелкелер су сапасы нашар аймақтарға саяхаттайтындар үшін немесе құты судың қолжетімді емес жерлерде ыңғайлы және танымал. Ультракүлгін сәулелері су арқылы берілетін барлық зиянды микроорганизмдерге қарсы тиімді. Көміртекті сүзгіш бөтелкелер кейбір органикалық химиялық заттарды жояды және судың дәмін мен иісін жақсартады. Көміртекті сүзгілеу судан зиянды микроорганизмдерді, металдарды немесе нитраттарды жоймайды.

Сымсыз қосылған

Байланысты құрылғылар адамның су ішуіне қатысты деректерді жинақтайды. Деректер смартфонға жіберіледі, ол жеке адамның су ішуін қадағалауға мүмкіндік береді және толыққанды су ішпеген кезде пайдаланушыны ескертеді. Бұл құрылғылар – нәрселер интернеті деп аталатын технологиялық жетістіктердің нәтижесі. Адамның жеке денсаулығына қатысты деректерді бақылап, жинақтайтын құрылғылар да «өлшеу арқылы өзін жетілдіру» қозғалысының бір бөлігі болып табылады. Бірнеше идея ұсынылғанмен, қазіргі таңда ешқайсысы коммерциялық қолжетімділікте жоқ.

Гидратациялық резервуарлар

Гидратациялық резервуарлар, сондай-ақ гидратациялық қаптар деп те аталады, әдетте рюкзак жүйесінде тасымалданатын үлкен көлемді, иілгіш қаптар болып табылады. Пайдаланушылар суды сору түтігі арқылы ішеді. Бұл жүйе пайдаланушыға тоқтап, су бөтелкесін ашпай-жаппай, әрекет етуге мүмкіндік береді. Мұндай резервуарлар үлкен мөлшерде су тасымалдауға (демек, ұзақ серуендеуге) мүмкіндік береді, себебі олардың сыйымдылығы жоғары және рюкзакқа немесе белдікке ілінген сыртқы су бөтелкесіне қарағанда тасымалдау жабдығымен жақсы үйлеседі.

Танымалдық

Қоршаған ортаға тигізетін зияны мен бір рет қолданылатын пластикалық су бөтелкелерінің құнына байланысты алаңдаушылық артып келе жатқандықтан, көбірек адамдар қайта пайдаланатын су бөтелкелерін толтыруды қалайды. Дегенмен, бір рет қолданылатын пластикалық су бөтелкелерінің танымалдылығы мен қолжетімділігі жоғарылауда. 2007 жылы американдықтар 50 миллиард бір реттік порциядағы су бөтелкесін тұтынды. 2001 жылдан бері бір реттік порциядағы судың сатылымы 70 пайызға өзгерді, және бұл тенденция жалғасуда. 2016 жылы американдықтар арасында "су бөтелкесін лақтыру" деген әдет бұқаралық ақпарат құралдарының назарын аударды.

Денсаулық

Кейбір бөтелкелерді жасауға қолданылатын химиялық заттар адам денсаулығына зиянды екені дәлелденген. Пластмасса өндірісінде қолданылатын химиялық заттарды жұмсау зауытта жұмыс істейтін жұмысшылар үшін қауіпті. Көптеген дамып келе жатқан елдерде пластикалық қалдықтарды қайта өңдеуге немесе полигонға салудың орнына өртеді. Дамып келе жатқан елдердің ауыл тұрғындары пластикті жою үшін өртегенде, осы амалмен байланысты химиялық заттарды тыныспен алу қаупінен қорғалмайды. Ұзақ уақыт бойы жоғары температурада сақталған немесе жарамдылық мерзімі өткен ПЭТ бөтелкелердегі суды қолдану қауіпті, себебі пластиктен зиянды химиялық заттар сіңіп шығуы мүмкін. 2008 жылы Аризона штаты университетінің зерттеушілері пластикалық бөтелкелерді 60°C және одан жоғары температурада сақтағанда, бөтелкедегі суға антимонның өтуіне себеп болатынын анықтады. Сондықтан, жаз айларында көліктерде сақталған бөтелкелерден жиі ішу денсаулыққа кері әсер етеді. Бөтелкелерді өндіру мұнай мен табиғи ресурстарға тәуелді. Кейбір өндіріс процестері ауа мен суға уытты химиялық заттарды бөліп шығарады, бұл жүйке жүйесіне, қан жасушаларына, бүйректерге, иммундық жүйеге зиян келтіріп, қатерлі ісіктерге және туа біткен ақауларға әкелуі мүмкін.

Қоршаған орта

Шыны, алюминий және болаттан жасалған су бөтелкелері ең оңай қайта өңделеді. HDPE және LDPE бөтелкелерін де қайта өңдеуге болады. Бір рет қолданылатын су бөтелкелерін өндіру және тасымалдау үшін мұнай қажет, ол – жаңартылмайтын ресурс. Сондықтан, бір рет қолданылатын бөтелкедегі су өндірісі алаңдаған тұтынушылардың қысымына тап болды. Тынық мұхит институтының есебуынша, 2006 жылы американдықтар ішкен суға арналған бір рет қолданылатын пластикалық бөтелкелерді жасау үшін шамамен 17 миллион баррель мұнай жұмсалды. Пластмасса компоненттерін пайдаланатын өнімдерге деген тұтыну деңгейін және пластикалық су бөтелкелеріне деген өндірістік сұранысты сақтау үшін, соңғы нәтиже – жанармайдың тапшылығына әкеледі. Бұл пластик жасау үшін қажетті шикізаттың ғана емес, сонымен қатар оны өндіруге қажетті энергияның да жетіспеушілігін білдіреді. Бір рет құюға арналған су бөтелкелерін өндірушілер, тұтынушылардың бір рет қолданылатын бөтелкелердің қоршаған ортаға тигізетін әсеріне алаңдауын ескере отырып, бөтелкелердегі пластик мөлшерін айтарлықтай азайтты. Пластик мөлшерінің азаюы салмағы жеңілдеген өнімді де тудырды, оны тасымалдау үшін аз энергия жұмсалады. Басқа бөтелке өндіруші компаниялар жүгері крахмалы сияқты баламалы материалдарды пайдаланып, тез ыдырайтын жаңа бөтелкелер жасауды тәжірибелеп жатыр. Ең аз зиянды су бөтелкелері – шыны немесе металдан жасалғандары. Олар мұнайдан жасалмайды және оңай қайта өңделеді. Кез келген көп рет қолданылатын су бөтелкесін үнемі толтыру арқылы, тұтынушы бір рет қолданылатын бөтелкелерді қоқысқа жібермейді және қоршаған ортаға тигізетін зиянды азайтады.