Кіріспе
Америкалық интерьер дизайнер (1827–1923)
Кэндис Уилер (туған аты Тёрбер; 24 наурыз 1827 – 5 тамыз 1923), дәстүрлі түрде интерьер дизайнының анасы деп есептеледі, Американың алғашқы әйел интерьер және тоқыма дизайнерлерінің бірі болды. Ол әйелдерге интерьер дизайны саласын ашуға көмектесті, қолөнермен айналысатын әйелдерді қолдады және американдық дизайн реформасын ілгерілетуге атсалысты. Өзінің феминистік көзқарастарымен, ол әйелдерді жұмысқа тартатын және олардың білім алуына, әсіресе бейнелеу және қолданбалы өнер салаларында, ынталандырды, сондай-ақ ауылдық әйелдер үшін үй шаруашылығын дамытуға көмектесті. Ол редакциялық жұмыстармен айналысып, бірнеше кітаптар мен көптеген мақалалар жазды, онда көркем, жартылай көркем және ғылыми-танымдық жанрларды, ересектерге және балаларға арналған туындыларды қамтыды. Ол өзінің ұйымдастырушылық қабілетін пайдаланып, Нью-Йорктегі Декоративтік өнер қоғамын (1877) және Нью-Йорк әйелдер жұмысының биржасын (1878) құруға бірлесіп қатысты; сонымен қатар Луис Комфорт Тиффани және басқалармен бірге интерьер дизайнымен айналысып, тоқыма өнімдеріне маманданды (1879–1883), кейіннен өзінің «Associated Artists» фирмасын құрды (1883–1907). Ұзақ мансабында Уилер отарлық стильдің қайта жандануына, эстетикалық және қолөнер қозғалыстарына үлес қосты. Ол үйді безендіру саласындағы ұлттық саяхатшы ретінде танылды және 1893 жылы Чикагода өткен Колумбияның дүниежүзілік көрмесіндегі Әйелдер ғимаратының интерьерін жасағаны үшін кеңінен даңқ алды.
Өмірбаян
Кандис Уилер 1827 жылғы 24 наурызда Нью-Йорк штатының Дели қаласында, Кэтскилл тауларының батысында Кандис Тёрбер болып дүниеге келді, бірақ алғашқы жеті жылын Нью-Йорктің Освего қаласында, Онтарио көлінде өткізді. Оның ата-анасы Абнер Гилман Тюрбер (1797–1860) және Люси (туған есімі Данэм) Тюрбер (1800–1892) болды. Кандис сегіз баланың үшіншісі еді: Лидия Энн Тёрбер (1824 ? ), Чарльз Стюарт Тюрбер (1826–1888), Хорас Тюрбер (1828–1899), Люси Тюрбер (1834–1893), Милисент Тюрбер (1837–1838), Абнер Дунхам Тюрбер (1839–1899) және Фрэнсис Бити Тюрбер (1842–1907). Уилердің балалық шағы бақытты болды, бірақ ол әкесі оларды "өз уақытынан жүз жыл артта" қалай тәрбиелегеніне ренжіді. Кандис Освегодағы "балалар мектебінде" оқыды, онда ол алты жасында өзінің алғашқы тігісін тігіп алды. Делиге оралғаннан кейін ол Делавэр академиясына оқуға түсіп, бітірді. 1843 жылы Нью-Йоркке саяхаттағанда Кандис Томас Мейсон Уилермен (1818–1895) кездесті. Салыстырмалы түрде жақсы білімді және өнерге қызығушылық танытқан ол дамушы Орта Батыс аймағында геодезияшы болған. Ол Тёрберлердің пастор әйелінің ағасы болды, Кандис оны өзінің алғашқы "салт-дәстүрлі" адамы ретінде бағалады. Бір жыл ішінде Том мен Кандис үйленді: ол 26 жаста, ал Кандис 17 жаста еді. Жұптың төрт баласы болды: Кандис Тёрбер Уилер (1845–1876), анасының кейбір жазбаларына әсер еткен сүйікті тұңғышы. Канни Льюис Аттербери Стимсонға (1844–1917) үйленді, ол алғашқы хирург болды, және Генри Л. Стимсонның анасы болды, ол АҚШ-тың құрметті мемлекет қайраткері болды. Канни мен Кандис арасындағы сүйіспеншілік 1876 жылы Канни 31 жасында қайтыс болғанда кенеттен аяқталды. Өлім салдарынан болған күйзеліске байланысты Кандис қалған өмірін әйелдерге көмектесуге арнады. Джеймс Купер Уилер (1849–1912) қиын бала болған, ол өмір бойы анасының алаңдаушылығы мен өкінішін туғызған. Ол 1878 жылы 4 қазанда Энни Моррис Робинсонға үйленді, содан кейін оны және олардың жалғыз баласы Кандисті тастап, 1887 жылы Австралияға көшіп барды. Олардың некелері 1892 жылы бұзылды. Теңізші болып қызмет еткеннен кейін, тәртіптік жаза ретінде, содан кейін отбасылық сауда журналы "Американдық базаршы" үшін жазғаннан кейін, Джим Вашингтон штатында журналист және баспагер болды. 1894 жылы ол Зои Сегерге үйленді, олардың үш баласы болды. Джим "Онда ол үрлейді!" (There She Blows!) кітабын жазды. A Whaling Yarn (1909), содан кейін Тынық мұхитының солтүстік-батысында орналасқан ұлдарға арналған кітаптар сериясы және бірнеше әңгімелер мен мақалалар жариялады. Джим мен оның қызы Кандис 1912 жылы Денверде күмәнді жағдайда қайтыс болды. Дора Уилер (1856–1940), суретші болған, Парижде және Нью-Йоркте Уильям Чейспен оқыған. Ол көптеген портреттер түсірді және анасымен бірге Associated Artists, Чикагодағы Колумбия көрмесінде, кітап дизайны және иллюстрация саласында жұмыс істеді. 1890 жылы ол адвокаты Будино Китке (1859–1925) үйленді, екеуі екі балаға ие болды. Дунэм Уилер (1861–1938) сәулетші және дизайнер болды. Дунхам сонымен қатар Associated Artists-те жұмыс істеді және 1900 жылдан бастап 1907 жылы сәтсіздікке ұшырағанға дейін фирманың президенті болды. Ол Associated Artists-те жұмыс істейтін Энн Квартлиге үйленді. Олардың бір баласы болды. Уилер 1923 жылғы 5 тамызда 96 жасында қайтыс болды.
Candace Thurber Wheeler (1845–1876), the adored firstborn who inspired some of her mothers' writing. Cannie married Lewis Atterbury Stimson (1844–1917), who became a pioneering surgeon, and was the mother of Henry L. Stimson, who became an esteemed US statesman. Cannie's and Candace's intensely loving relationship ended abruptly in 1876 when Cannie died at the age of 31. In response to the trauma of her loss, Candace dedicated the rest of her life to helping women. James Cooper Wheeler (1849–1912), was a difficult child who caused his mother anxiety and regret throughout his life. He married Annie Morris Robinson on October 4, 1878, then abandoned her and their one child, Candace, when he moved to Australia in 1887. Their marriage was annulled in 1892. After a stint as seaman, prescribed for discipline, followed by writing for his family's trade journal, The American Grocer, Jim became a journalist and publisher in Washington State. In 1894 he married Zoe Seger, with whom he had three children. Jim wrote There She Blows! A Whaling Yarn (1909), followed by a series of books for boys set in the Pacific Northwest, and several stories and articles. Jim and his daughter Candace died in suspicious circumstances in Denver in 1912. Dora Wheeler (1856–1940), who became an artist, trained in Paris and by William Chase in New York. She painted many portraits, and collaborated with her mother at the Associated Artists, at the Chicago World's Columbian Exposition, and as book designer and illustrator. She married a lawyer, Boudinot Keith (1859–1925) in 1890, with whom she had two children. Dunham Wheeler (1861–1938) became an architect and designer. Dunham also worked at the Associated Artists, and assumed the firm's presidency from 1900 until it failed in 1907. He married Anne Quartley, who was employed at the Associated Artists. They had one child. Wheeler died on August 5, 1923, at the age of 96.
Америкалық базаршы
Уилердің алғашқы кәсіби қызметі 1874 жылы күйеуі Том редакциялаған, оның көтерме сауда бакалея бауырларына тиесілі «Американдық бакалеяшы» сауда басылымы үшін жазу болды. Келесі жылы ол сол журналда бакалеяшылардың әйелдері мен балаларына арналған, бөлек шығарылатын «Үй бөлімі» атты бөлімді құрды, оны өзі редакциялады және осы уақытқа дейінгі өмірлік тәжірибесіне негізделген мақалалар мен жартылай көркем туындылар жазуды жалғастырды. Ол болашақ журналист және жазушы ұлы Джимді Оңтүстік Тынық мұхитында теңізші болып қызмет еткен кезінен алынған әңгімелер жазуға, ал әпкесі Луды үй шаруашылығы және үй безендіру туралы мақалалармен қатар, олардың егдеуір туыстарын еске түсіретін және сол кездегі ауылдық және қалалық шиеленістерді бейнелейтін әзіл-сықақ сатиралар жазуға шақырды. Уилердің 1876 жылға дейінгі өмірлік тәжірибесі, соның ішінде шетелге жасаған саяхаттары осы ерте жазбаларынан көрініс табуы мүмкін.
Филадельфияның жүз жылдық мерейтойы
1876 жылы Уилер Филадельфияның жүз жылдық көрмесіне қатысты. Ол Корольдік өнер тігісі мектебінің әсем көрмесіне, оның ішінде өзінің сүйікті дизайнері Уолтер Крейннің жұмыстарына, сондай-ақ ағылшын әйелдері тіккен тұрмыстық заттардың көрмесіне әсерленді. Оны тігістің өнерлік шеберлігі ғана емес, сонымен қатар әйелдерге пайдалы кәсіп ретінде тігіс туралы ағылшын идеясы да қызықтырды. Филадельфияда болғанда Уилер "әйелдер жасаған барлық заттарды" қамтитын Корольдік мектептің американдық үлгісін құру туралы ойлады. Оның пікірінше, бұл үлгі "білімді", бірақ қырқынан қиын жағдайдағы әйелдерге көмектесе алады (әлеуметтік жіктелуді көрсетеді). Бірнеше жыл өткен соң, немересіне жазған хатында Уилер өзін "Нью-Йорктің жұмыс істеуге дайын емес және тілеуге ұялатын, көмексіз әйелдер армиясы үшін жұмыс мүмкіндігіне қуанышпен ден қойдым" деп сипаттады.
Нью-Йорктегі сәндік өнер қоғамы
Уилер 1877 жылы Нью-Йоркте Каролина Е. Лэмсонмен (Дэвид ханым) Лэйнмен бірлесіп Декоративтік өнер қоғамын құрды. Ол жақында күйеуін жоғалтқан Элизабет Бэконды (генерал Джордж Армстронгтың әйелі) Кастерді хатшылыққа тағайындады: екеуі тез арада жақын, өмір бойы сақталатын досқа айналды. Қоғамның мақсаты – әйелдерге тігін және басқа да сәндік өнер сияқты көркем қолөнер арқылы өздерін асырауға көмектесу болды. Ол Азамат соғысынан кейін мұқтаж қалған мыңдаған әйелге қызмет етті. Уилер Нью-Йорк қоғамының белгілі әйелдерін жоғары сапалы, тапсырыс бойынша жасалған тауарларды сату арқылы табыс табуға мүмкіндік беретін дүкенге демекшілік етуге шақырды; үш жылдың ішінде бес жүз адам жазылды. Луис Комфорт Тиффани және Джон ЛаФардж сияқты көрнекті суретшілер Нью-Йорктегі қоғамда оқыту үшін немесе көрмелерді бағалау үшін шақырылды. Уилер Чикаго, Сент-Луис, Хартфорд, Детройт, Трой, Нью-Йорк және Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қалаларында бөлімшелер ашуға көмектесті. 1879 жылы Декоративтік өнер қоғамынан наразылық білдіріп кеткенімді айтсам да, шындығында ол келесі бірнеше жыл бойы оның жұмысына қатысып, қолдау көрсетті.
Нью-Йорк әйелдер жұмысының биржасы
1878 жылы Уилер әйелдер еңбегі үшін Нью-Йорк биржасын құруға көмектесті, онда әйелдер үйде өндіре алатын кез келген тауарды, соның ішінде нан-нан және үй шаруашылығына арналған маталарды сата алатын болды.
Тиффани және Уилер
1879 жылы Кэндис Уилер мен Луис Комфорт Тиффани «Тиффани & Уилер» интерьерді безендіру фирмасын бірлесіп құрды, ал Уилер тоқыма өнімдеріне жауапкер болды.
Қатысушы суретшілер
1883 жылы Уилер өзінің жеке фирмасын құрды, ол текстильге маманданды және негізінен әйелдерді жұмысқа тартты, «Associated Artists» деген атпен. Олар түрлі тауарлар өндірді, соның ішінде гобелендер мен театр перделері. «Associated Artists» есімді фирмасы ерекше «өзгермелі» жібектерімен танымал болды, олардың иридесценциясы әртүрлі түстегі жіптерді әр түрлі бұрыштар мен жарықтарда көру арқылы қол жеткізілді. 1884 және 1894 жылдар аралығында Коннектикут штатының Манчестер қаласындағы Чейни бауырларының фабрикалары «Associated Artists» компаниясының дизайны бойынша 500-ден астам жібек маталарды шығарды, олар АҚШ бойынша әртүрлі бағада сатылды. Сонымен қатар, Уилер деним және басқа мақта маталарға арналған машинаға дайын үлгілермен көбірек тұтынушыларға арналған, төмен бағалы өнімдерді де жасады. Ол жергілікті өсімдіктердің формаларын негізге алған америкалық дизайндарды әдейілеп жасады. «Associated Artists» фирмасының қолмен тоқылған гобелендері – Уилердің 1881 жылы ойлап тапқан және патент алған тоқыма және қолөнердің біріктірілген әдісі. Бұл техника тігістерді көрінбейтіндей ететін, жылтыр беткейлі гобелен жасауға мүмкіндік берді.
Ондеора
Уилердің мақтан тұтатын ең үлкен жетістіктерінің бірі – Кэтскиллде әлі күнге дейін жалғасып келе жатқан Онтеора демалыс орталығын құру еді. 1883 жылы ол және оның бай ағасы Франк (Франсис Бити Турбер) Таннерсвилл, Нью-Йорк қаласының жанындағы, кең көріністерге ие биік жерді таңдап алды, онда олардың отбасылары үшін екі жазғы үй салды. 1887 жылы Уилер мен оның қайын сіңлісі Жаннет (Франсис Б.) Турбер (өзі де осы кезеңде Америкада музыкалық білім беруді және өнерді дамытқаны үшін танымал болған) олардың меншігін өнерге бейілді адамдардың демалыс қауымдастығы ретінде кеңейтіп, дамытуға шешім қабылдады. Уилер өзінің ұлы Дунхэмге, сол кездегі жаңадан бастаған сәулетшіге, алғашқы ғимараттардың бірнешеуін жобалауды тапсырды (осылайша ол жазғы үйлерді жобалауға маманданған шағын мансабын бастады). Associated Artists компаниясы интерьерді безендірді. Уилер бастапқыда қарапайым болған үйін, Пеннироялды (іс жүзінде Дораға тиесілі) жылдар бойы кеңейтіп, бақ шаруашылығымен айналысты, ол оның «Бақтағы тыныс» (1901) деген керемет кітабының бастауы болды. Онтеора соңында екі мың акр жерді құрады.
Колумбия көрмесінің дүниежүзілік көрмесі
1893 жылы 66 жасында Уилер Чикагодағы Дүниежүзілік көрменің Әйелдер ғимаратының ішкі жабдығын басқаруға және онда Нью-Йорк штатының қолданбалы өнер көрмесін ұйымдастыруға келісті. Ғимарат әйелдердің көркем өнері, қолөнері, өнеркәсіптік өнімдері және әлемнің түкпір-түкпірінен келген аймақтық және этникалық ерекшеліктерін көрсететін көрмелерге толы болды, олар Уилердің кейінгі жазбаларында талқыланды. Оның Колумбиялық көрмені мадақтаған, "Арман қаласы" атты кеңінен танымал мақаласы Харпер журналында (1893) жарияланды. Әйелдер ғимаратының үлкен ротондасын айнала қоршаған фризде "өткен және қазіргі ғасырларда адамзатты құрметтеген әйелдердің алтын есімдері" тізілген. Бұл тізім 1979 жылы Джуди Чикаго жасаған "Кештегі той" атты туындысының еденіндегі есімдерде де көрініс тапқан. Ол соңғы кітабын 1921 жылы жариялады.