Кіріспе

TILLING (Геномдардағы мақсатты жергілікті зақымдануларды анықтау) – молекулалық биологиядағы белгілі бір гендегі мутацияларды бағытталған түрде анықтауға мүмкіндік беретін әдіс. TILLING 2000 жылы Arabidopsis thaliana үлгілі өсімдігін пайдаланып енгізілді және Лука Комаиді қоса алған ғалымдар тобы оны басқа да қолданыстар мен әдістемелерге дамытты. Осы уақыттан бері TILLING зебра балығы, жүгері, бидай, күріш, соя, помидор және салат сияқты басқа да организмдерде кері генетика әдісі ретінде қолданылып келеді.

Шолу

Бұл әдіс стандартты және тиімді мутациялау техникасын, мысалы, этилметансульфонат (EMS) сияқты химиялық мутагенді пайдалануды, мақсатты гендегі бір негіздік мутацияны (осыны нүктелік мутация деп те атайды) анықтайтын сезімтал ДНК скринингімен үйлестіреді. TILLING әдісі ПТР арқылы күшейтілген көптеген аллельдерде пайда болатын және содан кейін қыздырылып, баяу салқындатылатын ДНК гетеродуплекстерінің қалыптасуына негізделген. Екі ДНК тізбегінің сәйкес келмейтін жерінде "көпіршік" пайда болады, ол бір тізбекті нуклеазамен кесіледі. Содан кейін өнімдер әртүрлі платформаларда мөлшері бойынша бөлінеді (төменде қараңыз). Сәйкессіздіктер туындаған мутацияға, жеке организмдегі гетерозиготтыққа немесе жеке организмдер арасындағы табиғи айырмашылықтарға байланысты болуы мүмкін. EcoTILLING – бұл EcoTILLING техникаларын жеке организмдердегі табиғи мутацияларды іздеу үшін, әдетте популяциялық генетикалық талдау үшін қолданатын әдіс. DEcoTILLING – бұл TILLING және EcoTILLING-тің модификациясы, ол фрагменттерді анықтау үшін қолжетімді әдісті пайдаланады. Жаңа буынды секвенирлеу (NGS) технологияларының пайда болуымен, көп өлшемді жинақталған үлгілерден күшейтілген мақсатты гендердің Illumina секвенирлеуіне негізделген секвенирлеу арқылы TILLING әзірленді, бұл мүмкін болатын бір нуклеотидтік өзгерістерді анықтауға мүмкіндік береді.

Бір жіпті бөлінуіш ферменттер

Бір жіпті нуклеазалардың бірнеше көзі бар. Алғаш кеңінен қолданылған фермент – мунг бобы нуклеазасы болды, бірақ бұл нуклеазаның жоғары спецификалық емес активтілігі бар екені және тек төмен pH-та жұмыс істейтіндігі анықталды, бұл ПТР өнімдері мен бояумен белгіленген праймерлерді бұзуы мүмкін. Бір жіпті нуклеазаның бастапқы көзі CEL1 немесе CJE (селерей шырыны экстракты) болды, бірақ нарыққа басқа да өнімдер енді, оның ішінде Frontier Genomics SNiPerase ферменттері, олар белгіленген және белгіленбеген ПТР өнімдерін пайдаланатын платформаларда қолдану үшін оңтайландырылған (келесі бөлімді қараңыз). Transgenomic компания бір жіпті нуклеаза протеинін оқшаулап, оны рекомбинантты түрінде сатады. Рекомбинантты түрдің артықшылығы – фермент қоспаларынан айырмашылығы, ол ПТР праймерлеріндегі бояуларды ыдырататын спецификалық емес нуклеаза активтілігін қамтымайды. Оның кемшілігі – бағасы айтарлықтай жоғары.

Бөлінген өнімдерді бөлу

TILLING-ті сипаттаған алғашқы мақалада мутацияларды анықтау үшін HPLC қолданылды (McCallum және басқалар, 2000a). Бұл әдісті рестрикциялық фермент Cel I-ді LICOR гельді жүйесімен біріктіріп, мутацияларды анықтау үшін қолдану арқылы жоғары өнімділікке жетті (Colbert et al., 2001). Бұл жүйені қолданудың артықшылығы – мутациялық орындарды оңай растап, қате сигналдардан ажыратуға болады. Бұл алдыңғы және артқы праймерлер үшін әртүрлі түсті бояуларды қолдануға мүмкіндік береді. Бөліну өнімдері гельге жүгіргеннен кейін, оларды жеке арналарда қарастыруға болады, және RFLP сияқты, әр арнадағы жолақтың ішіндегі фрагменттердің мөлшері өнімнің толық мөлшеріне тең болуы керек. LICOR жүйесінің артықшылықтары: үлкен фрагменттерді (~ 2kb) бөлу, жоғары үлгі өткізу қабілеті (96 үлгі қағаз тарақтарға жүктеледі) және мутацияларды анықтауға арналған тегін бағдарлама (GelBuddy). LICOR жүйесінің кемшіліктері – плиталық гельдерді құю және ұзақ уақыт (~ 4 сағат) талап етілуі. TILLING және EcoTILLING әдістері қазір Advanced Analytical Technologies, ABI және Beckman компанияларының капиллярлық жүйелерінде қолданылады. Түспен белгіленбеген ПТР өнімдерін бөлу үшін бірнеше жүйелерді пайдалануға болады. Қарапайым агар электрофорезі жүйелері бөлінген өнімдерді арзанға және стандартты зертханалық жабдықпен бөліп алады. Бұл chum salmon-да SNP-лерді табу үшін қолданылды және DEcoTILLING деп аталды. Бұл жүйенің кемшілігі – полиакриламид жүйелерімен салыстырғанда төмен ажыратымдылық. Elchrom Scientific алдын ала құйылған, жоғары өнімді және стандартты полиакриламид гельдерінен гөрі сезімтал Spreadex гельдерін сатады. Advanced Analytical Technologies Inc компаниясы AdvanCE FS96 dsDNA флуоресценттік жүйесін сатады, бұл 96 капиллярлық электрофорез жүйесі, ол дәстүрлі әдістерге қарағанда бірнеше артықшылықтарға ие; оның ішінде үлкен фрагменттерді (40 кб-ға дейін) бөлу мүмкіндігі, тұзсыздандыру немесе тұндыру қадамы қажет емес, қысқа уақыт (~ 30 минут), 5 пг/мкл сезімталдық және флуоресцентті таңбаланған праймерлердің қажеті жоқ.