Кіріспе
Студенттік сот – студенттік үкіметтерде кездесетін сот жүйесінің бір түрі. Студенттік соттардың көлемі мен атқаратын қызметтері әртүрлі болуы мүмкін, бірақ көбінесе олар студенттік жарғылар мен конституцияларды түсіндірумен және дауларды шешумен айналысады. Студенттік соттардың атаулары да әртүрлі: "Студенттік сот", "Сот кеңесі", "Сот алқасы", "Жоғарғы сот" сияқты түрлі атаулар қолданылуы мүмкін. Дегенмен, көбінесе студенттік үкіметтерде заң шығару және атқару биліктері ғана болады. Студенттік соттар студенттік үкіметтерде сирек кездесетін құрылым. Студенттік соттарды іріктеу әдістері де әртүрлі: кейбір оқу орындарында сайланған студенттік президент студенттік сот мүшелерін сайлайды және студенттік өкілдер жиналысының келісімімен тағайындайды; ал басқаларында іздеу комиссиясы үміткерлермен сұхбаттасып, кейін оларды ұсынады және ресми түрде тағайындайды; тағы да басқа оқу орындарында студенттік соттың қазіргі мүшелері жаңа сот мүшелерін ұсыну және іріктеу процесіне тікелей қатысады.
A student court is a type of judicial system occasionally seen in student governments. Student courts vary in size and functions, but they are most often engaged in conflict resolution and interpretation of student bylaws and constitutions. Names of student courts vary, with the body variously referred to as the "Student Court," "Judicial Council", the "Judicial Board", the "Supreme Court," or others. Typically, however, student governments only possess legislative and executive branches. Student courts are a less common feature of student governments. The methods of selection for student courts also vary: at some institutions, the elected student body president nominates and appoints student court members with the consent of the elected student representative assembly; at others, a search committee interviews potential members who are subsequently nominated and officially appointed; at still other institutions, the sitting members of the student court actually participate in the process of nominating and selecting new court members.
Талқылау
Студенттік соттарды құрудың пайдасы туралы пікірлер көбінесе билік бөлінісінің қағидасына негізделеді, яғни студенттік үкіметтердің заң шығару органдары өздерін-өздері тексеруге құқықсыз болуы керек. Басқа да қолдаушылық аргументтерге сот жүйесін партиялық саясаттан тәуелсіз ету, сайлау нәтижелеріне қатысты шағымдар сияқты мәселелерді қарау үшін бейтарап органның болуы және үдерістің ашықтығын арттыру жатады. Студенттік соттарға қарсы пікірлер көбінесе іс жүзіндегі қиындықтармен байланысты, сыншылар студенттердің сот шешімдерін қабылдауға жеткілікті білімі мен тәжірибесі жоқ екенін немесе университет омбудсмендері осы функцияны орындауға көбірек мүмкіндіктерге ие екенін айтады. Басқа да қарсылықтар студенттік соттардың жауапкершілігінің болмауы, сондай-ақ қосымша бюрократияның құрылуы және оған байланысты шығындарды қамтиды. Кейбір сыншылар сайланбаған адамдарға билік берудің демократиялық емес екенін де атап көрсетеді.
Британдық Колумбия университетінің Альма-Матер қоғамы
Британ Колумбия университетінің Альма Матер қоғамының сот органы Студенттік сот болып табылады. Студенттік сотқа "қоғамның ұйымдары мен мүшелеріне тәртіптік билік жүргізу" құқығы берілген. Оның құрамына 5 судья және екі орынбасар судья кіреді, олардың барлығы АМС кеңесі тарапынан тағайындалады, ал Бас судья да АМС кеңесімен тағайындалады. Бас судья міндетті түрде заң факультетінің студенті болуы керек. Сот шешімдері АМС кеңесі ратификациялағаннан кейін ғана күшіне енеді. Студенттік сот 1970-ші жылдары құрылған, бірақ 2009 жылдан 2015 жылға дейін АМС кеңесі лауазымдарды қайта толтырғанға дейін қызметін тоқтатқан болатын.
Карлтон университетінің студенттер қауымдастығы
Карлтон университеті студенттер қауымдастығының сот органы Конституциялық кеңес болып табылады. CUSA конституциясы Конституциялық кеңеске «Студенттер кеңесінің, оның мүшелерінің, лауазымды тұлғаларының немесе өкілдерінің кез келген әрекеті Конституцияны, қауымдастықтың кез келген ережесін немесе саясатын бұзады деп шешім шығаруға» құқық береді. Конституциялық кеңес студенттер кеңесі тағайындайтын 5 мүшеден тұрады, олардың 4-і студент болуы тиіс, ал бесіншісі – университет омбудсмені, ол кеңестің төрағасы болып табылады. Сонымен қатар, екі қосалқы мүше де бар. Конституциялық кеңес мүшелерінің қызмет мерзімі бір жылды құрайды және олар Студенттер кеңесінің мүшесі бола алмайды. Кеңестің отырыстары ашық түрде өтеді, ал кеңес қабылдаған шешімдерге шағымдануға болмайды.
Оттава университетінің студенттер федерациясы
Оттава университетінің студенттік федерациясының конституциясы федерацияның сот органы ретінде ешқандай құрылымды ресми түрде мойындамады, бірақ Конституциялық комитеттің функциялары студенттік соттың функцияларына ұқсас болды. Комитетке міндетті күшін тудыратын шешімдер қабылдау құқығы берілген, алайда бұл шешімдерді Әкімшілік кеңесі қарапайым көпшілік дауыспен жоюға құқылы болды. Конституциялық комитеттің құрамына Әкімшілік кеңесінің 5 мүшесі, сондай-ақ мүдделер қақтығысы туған жағдайда, Әкімшілік кеңесінің тағы екі мүшесі кірді. Конституциялық комитеттің мүшелері өздерінен біреуін төрағалық етуші етіп сайлады. Комитет отырыстары жасырын өткізілді. SFUO-ның бұрын тәуелсіз сот жүйесі болған (алғашқыда Студенттік сот, кейін Студенттік төрелік комитеті), бірақ ол орган 2011 жылы таратылып, оның функциялары жаңадан құрылған Конституциялық комитетке берілді.
Альберта университеті студенттер одағы
Альберта университеті студенттер одағының сот органы – Тәртіп, Түсіндіру және Орындау кеңесі (DIE кеңесі деп те аталады). DIE кеңесі одақтың 1500-ші қағидасымен реттеледі, ол кеңесті «студенттер одағының заңнамасын түсіндіруге және орындауға жауапты органы» деп анықтайды және кеңеске конституциялық бұзушылықтарға, одақ заңнамасын түсіндіруге және сайлау кеңсесінің шешімдеріне қатысты шағымдарды қарау құқығын береді. DIE кеңесі бір бас трибуналдан, екі орынбасар бас трибуналдан және 5-тен 11-ге дейін қосымша трибуналдан тұрады. Трибуналдар Трибуналдарды іріктеу комитетінің ұсынымы бойынша және студенттер кеңесінің 2/3 дауысымен бекітіледі. Трибуналдар кеңес мүшелері, кеңес комитеттерінің мүшелері немесе одақтың қызметкерлері бола алмайды және олар бітіруге дейін, отставкаға шығуға дейін немесе студенттер кеңесінің 2/3 дауысымен қызметтен алынғанға дейін өкілеттіктерді атқарады.
Калгари Университетінің студенттер одағы
Калгари университетінің студенттік одағында екі сот органы бар: Төменгі студенттік сот қызметін атқаратын Тексеру кеңесі және жоғары студенттік сот қызметін атқаратын Трибунал. Тексеру кеңесі 9 адамнан тұрады, олар Студенттік заң шығару комитеті Номинация комитеті ұсынған тізімнен тағайындалады. Тексеру кеңесінің 9 мүшесінің кемінде 5-і студент, ал кем дегенде 2-і студент емес болуы керек. Тексеру кеңесінің төрағасы міндетті түрде студенттердің бірі болуы тиіс. Трибунал 5 адамнан тұрады, олар Студенттік заң шығару комитеті Номинация комитеті ұсынған тізімнен тағайындалады. Трибуналдың 5 мүшесінің кемінде біреуі студент, ал кем дегенде біреуі студент емес болуы керек. Трибунал төрағасы студент емес болуы тиіс. Тексеру кеңесі мен Трибунал мүшелері екі жылдық мерзімге қызмет етеді, егер олар мерзімі ішінде талаптардың бірін орындамаса, оларға SLC мүшесі болу, Калгари университетінің басқару кеңесі, Сенат немесе жалпы факультеттер кеңесі, студенттік клубтың басшысы, Одақтың қызметкері болу және студенттік сайлауға қатысу (тек дауыс беруден басқа) кіреді.
Манитоба университеті студенттер одағы
Манитоба студенттер одағының сот органы – Сот алқасы. Сот алқасының шешімдерін ешқандай басқа UMSU органы өзгерте алмайды. Сот алқасы төрағалық ететін бір UMSU мүшесі, үш кеңес мүшесі және тағы бес UMSU мүшесінен құралған. Сот алқасының мүшелерін Іріктеу комитеті тағайындайды, және олар одақтың қызметкерлері немесе басшылары бола алмайды.
Талаптау комитеті
2016 жылдың қаңтарына дейін Сингапур Ұлттық университеті студенттер одағының (NUSSU) сот органы Соттау комитеті (AC) болды. Соттау комитеті 2012 жылдың тамызында Конституцияны қайта қарау комиссиясының ұсынысы бойынша құрылды. Комиссия Одақтың Конституциясын толыққанды қайта жазу үшін шақырылған болатын. Басқа студенттік одақтардың, соның ішінде шетелдік одақтардың басқару құрылымын зерттегеннен кейін, комиссия Гонконг қалалық университеті студенттер одағының Соттау комитетіне ерекше қызығушылық танытты. Сингапур апелляциялық сотының Чанг Суан Цзе v Ішкі істер министрі ісіндегі «барлық биліктің заңдық шектеулері бар» деген қағидасын келтіре отырып, комиссия Соттау комитетін «Одақтың басқару құрылымындағы осындай заңдық шектеулерді сақтау және Құрылтайшы клубтар немесе мүшелер арасындағы дауларды шешуге арналған орган» ретінде қарастырды. Соттау комитетінің функциялары Одақ ішіндегі дауларды соттау, Одақтың Конституциясын түсіндіру және тәртіптік шаралардан туындаған шағымдарды қарау болды. Өмір салған үш жыл ішінде Соттау комитеті екі ресми шешім қабылдады. Re Yale NUS College Students [2014] NUSSU AC 2 ісінде, конституциялық түсіндіру мәселесі бойынша, Yale NUS College студенттері Одақтың мүшелері емес деген шешім 5:2 дауыспен қабылданды. Дауысқа қатысқан мүшелердің бірі «YNC студенттерін студенттік қауымды бөлуге жол бермеу үшін Одаққа интеграциялау керек» деп жазды. 2016 жылдың қаңтар айында Соттау комитеті «оның функциялары мен жауапкершілігі артық болғандықтан» таратылды. 2018 жылдың қазан айында NUSSU Соттау комитетінің құрамына қосылуға ниет білдіргендерден өтініштерді қабылдады.
Кеңес
2016 жылдың қаңтар айынан бастап, Одақтың сот билігі Кеңеске, Одақтың заң шығару және атқару билігімен бірге жүктелді.
Одақ сайлау комитеті
Одақтың сайлау комиссиясы Атқару комитеті сайлауларындағы немесе құрамына клубтар кіретін ұйымдардың сайлау комиссиялары көтерген барлық дауларды қарау және шешуге құқылы.