Кіріспе

Мұз хоккейінің дене қуатымен және қорқынышты бейнесімен танымал ойыншысы. Enforcer – мұз хоккейіндегі ресми емес роль. Бұл термин кейде "жауынгер", "қатал жігіт" немесе "қасапшы" деген сөздермен синоним ретінде қолданылады. Enforcer-дің міндеті – қарсыластардың қатыгездікпен немесе зорлық-зомбылықпен ойнауына тоқтау салу және оған жауап беру. Мұндай жағдай туғанда, Enforcer күресу немесе бұзушылық жасаған ойыншыны тоқтату арқылы агрессивті жауап қайыруы керек. Enforcer-лер, әсіресе, жұлдыз ойыншылар мен қақпашыларға жасалған зорлық-зомбылыққа қатал реакция көрсетуі тиіс. Enforcer-лер, қарсыластарын ашуға тырысып, оларды ойыннан алаңдататын, бірақ міндетті түрде олармен төбелес жасамайтын "жәндіктерден" (pest) ерекшеленеді. "Жәндіктің" басты міндеті – қарсыластар ойыншыларынан пенальти алу, осылайша "оларды ойыннан шығарып тастау", бірақ қарсыластың ойыншысымен төбелес жасауға ниеттенбеу (дегенмен, мұндай ерекше жағдайлар да болады). "Жәндіктер" мен Enforcer-лер көбінесе бір топта, әдетте төртінші топта ойнайды.

Ұлттық хоккей лигасы

Қазіргі уақытта Ұлттық хоккей лигасында (NHL) командалар көбінесе құрамында күш қолданушыларды ұстамайды, себебі олардың хоккейлік дағдыларының жетіспеуі оларды жауапкершілікке айналдырады, ал күрестің маңыздылығы төмендеуі олардың қажеттілігін азайтады. Күш қолданушылар шабуылшы немесе қорғаушы рөлінде ойнай алады, бірақ көбінесе төртінші шабуыл тобында қанат ойыншысы ретінде қолданылады. Агрессиясы, дене бітімі, күш көрсету қабілеті және төзімділігі үшін бағаланатын күш қолданушылар, командаластарымен салыстырғанда, ойынның техникалық аспектілерінде кем дарынды болады. Олар көбінесе командадағы ең аз гол соққан ойыншылардың қатарында болады және ойын уақытына аз мүмкіндік алады. Басқа ойыншыларға қарағанда олардың жалақысы төмен болады және командадан командаға ауысуға бейім. Дегенмен, олар өз командаларында жиі танымал. Джон Бранч The New York Times газетінде былай деп жазды: "Кейде "басбұзар" деп мазақталатын немесе "мықты жігіт" деп атайтын күш қолданушы хоккейдің сүйікті типі болуы мүмкін. Олар жұмысшы табының супербатырлары – қарапайым мінезді, бірақ спорттың ең қауіпті жұмысын жасауға дайын, өзгелерді қорғауға белсенді адамдар. Олар – әлсіздер, ойында өз орнын табуға қиналатын адамдар". Джон Скотттың күш қолданушы және жанкүйерлердің сүйіктісі ретіндегі беделі оған 61-ші Ұлттық хоккей лигасының Жұлдыздар ойынына қатысуға жеткілікті дауыс жинауға көмектесті, тіпті сол кезде ол лигадан шеттетілген болатын. Ол күтпеген жерден екі гол соғып, өзінің дивизионының жеңісіне үлкен үлес қосты, ал жанкүйерлердің ықыласы оны турнирдің ең құнды ойыншысы деп тануына әкелді. Жекпе-жек дағдылары жеткілікті талант немесе дене бітімі жоқ ойыншыларға, хоккейлік дағдылары болмаған жағдайда, лигаларда ойнауға мүмкіндік береді. Күш қолданушылар кейде жекпе-жегін жақсарту үшін бокс сабақтарын алады. Кейбір ойыншылар күш қолданушы рөлінің ерекшеліктерін ойынның басқа салаларындағы күшті ойынмен үйлестіреді. Тайгер Уильямс, Боб Проберт, Крис Саймон және Том Уилсон – гол соғу қабілетін де көрсеткен күш қолданушылардың мысалдары, ал Уильямс пен Проберт маусым ортасындағы Жұлдыздар ойынында ойнады. Терри О'Райли бір маусымда 90 ұпай жинады, ол кем дегенде 200 айыппұл минуты жинағанда тұрақты маусымдағы ең көп ұпай жинаған он ойыншының қатарында тұңғыш рет болды, кейіннен Бостон Брюинс командасының капитаны болды. Күш қолданушылар кейде өздерінің беделінің арқасында жұмыстарын атқара алады. Кларк Гиллис өзінің қарыштама кезінде НХЛ-дегі ең жақсы жекпе-жектердің бірі болды, бірақ уақыт өте келе оған сирек күресуге тура келді, өйткені қарсыластары оны құрметтеді және қорқып, оның командаластарына шабуылдаудан тартынды. Горди Хау және НХЛ жұлдызы Яроме Игинла сияқты білікті ойыншылар да қабілетті жекпе-жектер және өздерінің күшін тиімді пайдалана алады. "Горди Хаудың хет-тригі" – ойыншының бір ойында гол соғуы, голға ассистент болуы және жекпе-жекке қатысуы.

Рөлді өзгерту

1970 жылдары Бостон Бруинз және Филадельфия Флайерз командалары тиісінше "Ұлы жаман Бруинз" және "Брод-стрит Буллиз" деп белгілі болды, себебі олар өздерін күшті және төбелесшіл ойыншылармен толықтырды. 2004-2005 жылдарғы НХЛ локаутынан кейін ойын қарқынын және голдар санын арттыру мақсатында ережелер өзгергеннен бері төбелесшінің рөлі азайды. Төбелес азайғандықтан, командалар бір жақты төбелесшіге орын бөлуге құлшынбайды, өйткені ол гол соғу және қорғануда нашар нәтиже көрсетеді. Бұл негізінен төбелесші рөліндегі ойыншылардың санының азаюына алып келді. Оқиғалардың жиілігі уақыт өте келе төмендеді, 1980 жылдардың соңында бір ойында 1,3 төбелес болса, 2012 жылы бұл көрсеткіш 0,5-ке дейін түсті. 2011-2012 маусымының бірінші жартысында төбелес үшін берілетін ірі жазалар жыл сайын 25%-ға азайды.

2011 жылғы жазғы жаза орындаушыларының өлімі

Жарыс-жарыс пен күш қолданушы рөлінің азаюының тағы бір себебі – бас жарақаттарының қаупі мен оның салдарынан туындайтын созылмалы травматикалық энцефалопатия (СТЭ) және осы аурумен байланысты көңіл-күйдің өзгеруі туралы хабардарлықтың артуы. 2011 жылдың жазында NHL-де үш күш қолданушы қаза тапты. Дерек Бугард 28 жасында ауыртпалықты басатын дәрілер мен спирттің кездейсоқ араласуынан көз жұмды. Рик Райпиен 27 жасында қайтыс болды, кейін бұл өз-өлімі екені анықталды. Уэйд Белак Торонтодағы қонақүйінде 35 жасында өлі күйде табылған, газеттің полиция көзі оның өлімін өз-өлімі деп сипаттады. New York Times газетінің спорт жазушысы Джон Бранч Бугардтың өлімі мен хоккейшілердің бас жарақаттарынан туындаған созылмалы травматикалық энцефалопатияның "эпидемиясы" туралы жазды.