Кіріспе

Қар мен мұзда ойналатын спорттық немесе демалыс түрлері. Қысқы спорт немесе қысқы іс-шаралар – қар мен мұзда ойналатын жарыстық немесе жарыссыз демалыс түрлері. Көбінесе олар шаңғы тебу, коньки тебу және шаңғымен сырғанаудың түрлері болып табылады. Дәстүр бойынша, мұндай ойындар тек қыс мезгілінде суық аймақтарда ойналатын, бірақ жасанды қар мен мұз осы мүмкіндіктерді кеңейтеді. Ойналатын алаңдар мен жайлар қардан немесе мұздан тұрады. Жасанды мұз коньки тебу, мұз хокеі, пара-хоккей, рингет, бромбол, банди, ринг-банди, рингбол және жұмсақ климаттағы мұз айдындарын жасау үшін қолданылады. Жылдам коньки тебу спорты мұздалған дөңгелек жолшаманы пайдаланады, бірақ кейбір жағдайларда бұл жолшама мұз айдыны қажетті спорт түрлері үшін жабық алаңшамен біріктіріледі немесе мұз айдынының өзі қолданылады. Мұздан серуендеу (ice cross downhill) әртүрлі биіктіктегі және бұрылыстардан тұратын жолшаманы пайдаланады. Ал ұзақ қашықтыққа коньки тебу ("марафондық коньки тебу"), мысалы, турлы коньки тебу тек сыртқы жағдайда, мұздалған көлдерде, тоғандарда және батпақтардағы табиғи мұзда жүзеге асырылады. Турлы коньки тебуге кейде жылдам конькишілер де қатысады, бірақ турлы конькилер жиірек кездеседі. Жеке спорт түрлеріне мыналар жатады: шаңғымен жүгіру, тау шаңғысы, сноуборд, шаңғымен секіру, жылдам коньки тебу, мәнерлеп коньки тебу, луж, скелет, бобслей, шаңғы бағдарлау және қар көлігімен жүру. Командалық спорт түрлеріне мыналар жатады: мұз хокеі, рингет, бромбол (ішкі мұз айдынында немесе сыртқы мұз айдынында немесе қар алаңында), керлинг, рингбол және банди. Қатысушылар саны бойынша мұз хокеі әлемдегі ең танымал қысқы командалық спорт түрі болып табылады, одан кейін банди келеді. Қысқы спорт түрлері кейде көптеген спорт түрлерін қамтитын іс-шаралармен бірге өткізіледі, мысалы, Қысқы Олимпиада ойындары мен Қысқы Универсиада.

Тарих

Қысқы уақытта қар мен мұз көлік құралы ретінде сырғанауға мүмкіндік берді, сана, шаңғы және конькилер пайдаланылды. Бұл қыс мезгілінде жылдың басқа уақыттарынан өзге ойын-сауық пен спорт түрлерінің дамуына әкелді. Қысқы спорт түрлері қыс мезгілі ұзақ болатын елдерде көбірек танымал. Еуропалық Альп тауларында Сент-Мориц 1864 жылы танымал қысқы курортқа айналды. Олимпиаданың алғашқы жылдарында жазғы және қысқы ойындар арасында көп айырмашылық болған жоқ. Бұл шатасулар 1890 жылдардың соңынан 1900 жылдардың басына дейін жалғасты. Осы кезеңде бүгінде Қысқы Олимпиада ойындарында өткізілетін кейбір қысқы спорт түрлері Жазғы Олимпиада ойындарында да ұйымдастырылды. Бастапқыда барлық олимпиадалық спорт түрлерін бір шара мен бағдарламада біріктіру жоспарланған, бірақ кейбір спорт түрлерінің табиғи талаптарына байланысты оларды бөлуге тура келді. Көптеген қысқы спорт түрлері ашық ауада ойналса, мұз үстіндегі хоккей, жылдам сырғанау және шамалы дәрежеде банди 20-ғасырдың ортасынан бастап жабық ареналарға көшті. Жасанды мұзды жабық мұз айдындары ыстық климатта коньки тебу мен хоккей ойнауға мүмкіндік береді. Климаттың өзгеруі келесі ғасырда ашық ауадағы қысқы спорт түрлеріне елеулі зиян келтіруі мүмкін.

Қысқы спорт түрлері тізімі

Ескерту: спорт түрінің қасындағы Олимпиада сақиналары 2014 жылғы Сочиде өткен Қысқы Олимпиада ойындары бағдарламасына осы спорт түрінің енгенін көрсетеді. Паралимпиада логотипі Олимпиадада емес, Қысқы Паралимпиада ойындарына енген спорт түрлерін білдіреді.