Кіріспе
1=Иодтың оксоқышқылы (H5IO6 немесе HIO4)
Период қышқылы (,/p//ɜːr//aɪ/'/ɒ//d//ᵻ//k/ per eyeODik) – иодтың ең жоғары оксоқышқылы, онда иод +7 тотығу күйінде болады. Ол екі түрде кездеседі: химиялық формуласы H5IO6 болатын ортопериод қышқылы және формуласы HIO4 болатын метапериод қышқылы. Период қышқылын Генрих Густав Магнус пен К. Ф. Аммермюллер 1833 жылы ашқан.
Қасиеттері
Ортопериодикалық қышқылдың бірнеше қышқылдық диссоциация константалары бар. Метапериодикалық қышқылдың pKa-сы анықталмаған.
|H4IO6− ⇌ H3IO6(2−) + H+, pKa = 8.31
|H3IO6(2−) ⇌ H2IO6(3−) + H+, pKa = 11.60
There being two forms of periodic acid, it follows that two types of periodate salts are formed. For example, sodium metaperiodate, NaIO4, can be synthesised from HIO4 while sodium orthoperiodate, Na5IO6 can be synthesised from H5IO6.
H5IO6 ⇌ H4IO6− + H+, pKa = 3,29
|H4IO6− ⇌ H3IO6(2−) + H+, pKa = 8.31
|H3IO6(2−) ⇌ H2IO6(3−) + H+, pKa = 11.60
There being two forms of periodic acid, it follows that two types of periodate salts are formed. For example, sodium metaperiodate, NaIO4, can be synthesised from HIO4 while sodium orthoperiodate, Na5IO6 can be synthesised from H5IO6.
H4IO6− ⇌ H3IO6(2−) + H+, pKa = 8,31
|H4IO6− ⇌ H3IO6(2−) + H+, pKa = 8.31
|H3IO6(2−) ⇌ H2IO6(3−) + H+, pKa = 11.60
There being two forms of periodic acid, it follows that two types of periodate salts are formed. For example, sodium metaperiodate, NaIO4, can be synthesised from HIO4 while sodium orthoperiodate, Na5IO6 can be synthesised from H5IO6.
H3IO6(2−) ⇌ H2IO6(3−) + H+, pKa = 11,60
|H4IO6− ⇌ H3IO6(2−) + H+, pKa = 8.31
|H3IO6(2−) ⇌ H2IO6(3−) + H+, pKa = 11.60
There being two forms of periodic acid, it follows that two types of periodate salts are formed. For example, sodium metaperiodate, NaIO4, can be synthesised from HIO4 while sodium orthoperiodate, Na5IO6 can be synthesised from H5IO6.
Периодикалық қышқылдың екі түрі болғандықтан, екі түрлі периодат тұзы түзіледі. Мысалы, натрий метапериодаты, NaIO4, HIO4-тен синтезделеді, ал натрий ортопериодаты, Na5IO6, H5IO6-дан синтезделеді.
|H4IO6− ⇌ H3IO6(2−) + H+, pKa = 8.31
|H3IO6(2−) ⇌ H2IO6(3−) + H+, pKa = 11.60
There being two forms of periodic acid, it follows that two types of periodate salts are formed. For example, sodium metaperiodate, NaIO4, can be synthesised from HIO4 while sodium orthoperiodate, Na5IO6 can be synthesised from H5IO6.
Құрылымы
Ортопериодикалық қышқыл моноклиникалық кристаллдарды (кеңістік тобы P21/n) құрайды, олардың құрамында сәл деформацияланған |IO6 октаэдрлер болады, олар көпірлік сутектер арқылы байланысқан. Бес I–O байланысының арақашықтығы 1,87–1,91 Å, ал бір I–O байланысы 1,78 Å құрайды. Метапериодикалық қышқылдың құрылымында да |IO6 октаэдрлер бар, бірақ олар цис жиектерімен бөлісіп, көпірлік оттек арқылы байланысып, бірөлшемді шексіз тізбектерді құрайды.
Реакциялар
Барлық периодаттар сияқты, периодтық қышқыл да әртүрлі 1,2-дифункционалды қосылыстарды ыдырату үшін қолданылуы мүмкін. Ең маңыздысы, периодтық қышқыл жақын орналасқан диолдарды екі альдегид немесе кетон фрагментіне бөледі (Малапрад реакциясы). Бұл көмірсулардың құрылымын анықтау үшін пайдалы болуы мүмкін, себебі периодтық қышқыл сахаридтік сақиналарды ашуға қолданылады. Бұл процесте сахаридтерді флуоресцентті молекулалармен немесе биотин сияқты басқа таңбалармен белгілеу жиі қолданылады. Процеске жақын орналасқан диолдар қажет болғандықтан, периодтық тотығу көбінесе ДНК-ның орнына РНК-ның 3′-ұштарын (рибозада жақын орналасқан диолдар бар) таңбалау үшін қолданылады, себебі дезоксирибозада жақын орналасқан диолдар жоқ. Периодтық қышқыл сондай-ақ орташа күшті тотықтырғыш ретінде де қолданылады, мысалы, Баблер тотығу реакциясында екіншілік аллил спирттері стехиометриялық мөлшерде ортопериодтық қышқылмен және PCC катализаторының көмегімен энондарға тотықтырылады.