Кіріспе
Букиднондағы муниципалитет, Филиппин.
Дамулог, ресми түрде Дамулог муниципалитеті (; ) – Филиппиннің Букидно провинциясындағы 4-ші санаттағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, оның халқы 39 322 адамды құрайды.
Тарих
Тарихи тұрғыдан алғанда, Дамулогтың алғашқы қоныстанушылары Манобо тайпасы болды. Олар осы жердің түпкілікті халқы. Ескілердің айтуынша, бұл жердің аты бастапқыда "Рамулог" деп аталған, яғни суға шомылуға арналған орын. Қаланың орталық өзенінде Манобо тайпасы шомылатын жер бар еді. Бұл орын сонымен қатар жиын өткізуге арналған орын болды, онда ерлер балық аулап, әйелдер киім жуса, ал балалар жүзіп немесе теңіз қабықшаларын жинап алатын. Уақыт өте келе, Манобо тайпасының және жаңа қоныстанушылардың араласуы нәтижесінде "Рамулог" атауы "Дамулог" деп өзгерді. Қазіргі кезде бұл өзен Дамулог өзені деп аталады. 1953 жылы Саир тас жолының салынуы Дамулогты сыртқы саудаға есік ашты. Манобо тайпасы мен Магуинданаон тайпасынан келгендер жақын орналасқан Котабатодан абака өсімдігін орманнан жинап, саудагерлерге сататын. Саудагерлер абакадан шикі талшық жасап, оны Кагаян-де-Оро қаласында қайта сататын. Содан кейін Висая аймағынан келген жаңа қоныстанушылар егістік жерлерді сатып ала бастады. Бірте-бірте жаңа қоныстанушылар сауда-бизнесте басымдыққа ие болды. Дамулог қаласы тамыздың 16-сы күні "Araw ng Damulog" мерекесін түрлі шаралармен тойлайды, бұл мерекеде әр түрлі өмір салтын ұстанатын адамдар қатысады. Ал қазан айының 7-сі күні қалалық фиеста тойланады, ол Розарийдің Әйелінің құрметіне арналған. Мерекелік шараларға басқа муниципалитеттер мен көршілес қалалардан көптеген адамдар келеді.
Саяси даму
Дамулог бұрын Кибаве ауданының бір бөлігі болған, 1972 жылдың қаңтарында №6369 Республикалық заңға сәйкес, ресми түрде дербес муниципалитет болып құрылды. Заң авторы – конгрессмен Сезар “Титанг” Фортич. Мақұлдау 1971 жылдың 16 тамызында болды, ал Дамулог 1972 жылы муниципалитет ретінде жұмыс бастады. Қазіргі уақытта муниципалитетте он жеті (17) тұрақты барғай бар, атап айтқанда: Алудас, Ангаан, Кинапат, Кираон, Китингтинг, Лаганган, Макапари, Майкан, Мигкавайан, Жаңа Компостела, Ескі Дамулог, Омонай, Побласион, Покопоко, Сампагар, Сан Исидро және Тангкулан. Дамулог ауданы муниципалитетке айналуға дейін биліктің тізгінін ұстаған саяси шежірені анықтау қиын. Сол кездегі барғай капитаны Тито С. Балангьяо болды, ол 1972 жылы муниципалитет құрылғаннан кейін әкім болып тағайындалды. Ол 1980 жылдың наурызына дейін қала әкімі қызметін атқарды, содан кейін қала әкімі сайлауында Эмитерио Д. Луис жеңіске жетті. EDSA Халық төңкерісінің қақпасында Корасон С. Акино президент Фердинанд Э. Маркосты құлатты, содан кейін Луис мырзаны Ерлито Багас ауыстырды, ол әкім кеңсесінің міндетін атқарушысы (OIC) болып тағайындалды. Шамамен екі айдан кейін, пастор Ромео П. Тионко әкім болып тағайындалды. Ол бір жылдан кейін лауазымынан бас тарды, сол кезде вице-әкім Базилио Белтран бас лауазымға өтті. 1992 жылғы сайлауда Эмитерио Д. Луис қайтадан әкімдік лауазымын жеңіп алды. Оның кезеңінде 1991 жылғы Жергілікті Өзін-Өзі Басқару Кодексі деп белгілі 7160-шы Республикалық заң күшіне енді. Осы кезде жергілікті басқару салалық және көп қырлы болды. Ол үш мерзімдік өкілеттігін 1998 жылы аяқтады. 1998 жылдың шілдесінде алғашқы әйел басшы сайланды. Ол сол кезде бір мерзім қызмет атқарған Жозефина Г. Теро болды. Оның орнын 2001 жылдың мамырындағы жергілікті сайлауда жеңіске жеткен зейнеткер әскери барлау офицері Фортунато Э. Гудито иеленді. Ол екі мерзім қызмет етті. 2007 жылғы мамырдағы сайлауда Ромео П. Тионко Гудитоға қарсы шығып, жеңіп алды және қазір Дамулог муниципалитетінің әкімі қызметін атқарып жатыр.
Барангай
Дамулог саяси тұрғыдан 17 барангайға бөлінген. Әр барангай пуроктардан тұрады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар.
Демография
2020 жылғы санақта Дамулогтың (Букиднон) халқы 39 322 адамды құрады, халық тығыздығы .
Көлік
Дамулоғқа құрлық көлігімен жетуге болады. Қаладағы құрлық көлігінің қазіргі жағдайы – жақын жердегі қалалардан келетін мультикабтар, жеке мотоциклдер, Кагаян-де-Оро және Генерал-Сантос қалаларынан келетін автобустар, трициклдер және жеке көліктер. Бұл көліктер қаланың барлық аудандарына адамдар мен тауарларды тасымалдауға мүмкіндік береді. Побласионнан негізінен барлық түрдегі құрлық көлігімен саяхаттауға болады. Дамулоғ арқылы Сайре тас жолы өтеді. Бұл тас жол солтүстіктегі Сампагар барангайынан басталып, оңтүстіктегі Ескі Дамулоғ, Побласион, Покопоко, Макапари және Омонайға дейін созылады. Побласионнан Кинапатқа дейін бетонды жол салынған, содан кейін Кинапаттан Кираонға дейін кез келген ауа райына төтеп бере алатын жол, ал Кираоннан Ескі Дамулоғқа дейін тағы да бетонды жол салынған. Бұл жолдар Сайре тас жолымен толық айналым жасап, байланыстырады. Тағы бір айналым – Покопокодағы Сайре тас жолы, Кинапат және Побласион арасындағы жол. Үшінші айналым – Побласионнан Донцилионға, содан кейін Ескі Дамулоғқа дейін. Бұл жолдардың көпшілігі Азия Даму Банкінің АӨК бағдарламасы бойынша берілген гранттар есебінен салынды. Побласион мен Кинапат арасындағы бетонды жол да осы бағдарламаның бір бөлігі болып табылады. Ескі Дамулоғ және Макапари барангайларында жабық спорт залдары бар. Барлығы 17 барангайда кеңсе ғимараты, денсаулық сақтау орталығы, "Танод" бекеті және толыққанды мектеп ғимараты бар.
Су
Басқа даму мәселелеріне назар аудару мақсатында, жергілікті билік су қызметін бөліп шығарып, «Дамулог» су жүйесін құрды. Бұл бөліп шығару 2013 жылы Денсаулық сақтау министрлігінің SALINTUBIG бағдарламасы бойынша берілген гранттың бір бөлігі болды. 2013 жылға дейін су жүйесі әр екі күнде 2 сағатқа ғана ағын сумен қамтамасыз ететін. Су соншалықты тапшы еді, су желісінен алыс тұрған үйлерге жеткізілмейтін. Жаңа жүйе енді су ауданы басқаратын 24 сағаттық қызмет көрсетеді.
Коммуналдық қызметтер
17 Барангайдың тұрғындары Бірінші Букиднон электр кооперативі арқылы қамтамасыз етілген электр қуатын пайдаланады, бұл кооператив қалада FIBECO деп белгілі. Барлық барангайларда 2- немесе 3-деңгейлі су жүйесі бар.
Байланыс
Мобильді байланыс қызметтерін негізінен Smart Communications, Globe Telecom және Sun Cellular ұсынады. Интернет қызметтерін де Sun Cellular, Smart Communications және Globe Telecom 3G және LTE немесе 4G технологияларын қолдана отырып ұсынады.
Білім
Барлық барангайларда толыққанды бастауыш мектептер бар. Балаларға күтім жасау орталықтары балалардың саны көп барангайларда және киелі орындарда (ситоларда) да ұйымдастырылған. Орта мектептер қатарында "Олд Дамулог" ұлттық мектебі, жаңадан салынған "Макапари" ұлттық мектебі, "Ксавьер де Дамулог" жекеменшік мектебі және Китингтинг барангайындағы "Китингтинг Лагуна академиясы" бар. Дамулог және оның айналасында Кореядағы "Бірге тұрайық" қоғамы әрқайсысы 2 сыныптан тұратын 34 мектеп ғимаратын салған. Бұл орталықтар өте шалқары жерлерде орналасқан, онда балаларға бағалы білім беріледі. Бұл сондай-ақ, жергілікті биліктің лумад, мұсылман және христиандар арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға бағытталған бейбітшілік орнату жұмысының бір бөлігі болып табылады.