Кіріспе

Букиднондағы муниципалитет, Филиппин.

Кабангласан, ресми түрде Кабангласан муниципалитеті (Binukid және Higaonon: Bánuwa ta Kabanglasán), Филиппиннің Букидно провинциясындағы үшінші санаттағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 36 286 адамды құрайды.

Тарих

Қала бір кездері Малайбалай қаласының барангайы болған. Оның аты Банглас ағашынан шыққан, бұл ағаш жоғарғы Пулангидің осы бөлігінде ғана өсетін эндемикалық түр. Банглас – Бобунаван өзенінің тасты жағалауларында өсетін қатты ағаш. Кабангласан сөзбе-сөзбен аударғанда «Банглас ағаштары көп жер» деген мағынаны білдіреді. Кабангласан 1979 жылдың 13 тамызында 6489 нөміріндегі Республика заңына сәйкес Малайбалайдан бөлек муниципалитет ретінде құрылды. Кабангласанды ана муниципалитетінен (Малайбалайдан) бөлу туралы қозғалыс 1960 жылдардың басында Пуланги аймағының халқы бөліну туралы петиция тапсырған кезде басталды. Бұл сол кездегі конгрессмен Цезар М. Фортичтің Конгресте 2789 нөміріндегі заң жобасын ұсынуына себеп болды. Заң жобасы 6489 нөміріндегі Республика заңы бойынша атқарушы биліктің бекітуінсіз заңға айналды, бірақ әскери жағдай жарияланғандықтан оның іске асырылуы кейінгі уақытқа шегерілді. Дату Маливанг (Сатурнино П. Линсаган) бастаған тұрғындардың табандылығының арқасында президент Фердинанд Э. Маркос бұл мәселені ана муниципалитетіне, Малайбалайға жіберді. Содан кейін плебисцит өтті, онда көпшілік 6489-шы Республика заңын іске асыруға дауыс берді. 1979 жылдың 13 тамызында (Batas Pambansa Blg. 17) қала әкімі Сатурнино П. Линсаган бастаған алғашқы қалалық шенеуніктер, өз тайпаларына Дату Маливанг деп танымал болды, ант қабылдады және алғашқы сессиясын өткізді.

География

Кабангласан географиялық тұрғыдан шығыс бойламасы 125 градус 27 минут және солтүстік ендігі 8 градус 3 минут аралығында орналасқан. Ол Букидон провинциясының шығыс бөлігінде орналасқан, солтүстік және батыс жағынан Малайбалай қаласымен, оңтүстік жағынан Сан-Фернандо муниципалитетімен, ал шығыс жағынан Агусан-дель-Сур провинциясымен шектеседі. Оның жалпы ауданы – 38 мың гектар, оның 38%-ы басқаға берілуге және пайдалануға жарамды (А&Д) жерлер, ал 62%-ы ормандық жерлер. Онда 15 ауылдық округ (барангай) бар, олардың 5-і ормандық жерлерде орналасқан: Фридом, Мандахикан, Маусвагон, Жасан және Кананга. Бес ауылдық округ, атап айтқанда: Анлуган, Кабангласан орталығы, Иба, Мандайнг және Далакутан А&Д жерінде орналасқан, ал қалған 5 ауылдық округ: Кабулохан, Капинонан, Имбатуг, Парадайс және Маусвагон ормандық жерлер мен А&Д жерлерінің ішінде орналасқан. Бұл Букидон провинциясының жалпы аумағының 2,52%-ын және аймақтық аумақтың 0,74%-ын (Солтүстік Минданао) құрайды.

Қиғаштық

Муниципалитеттің басым бөлігі 8-15 пайыздық еңіс класына жатады. Мұндай аймақтар тегіс жерлермен іргелес орналасқан, олар суды сақтап тұратын және қарқынды күріш өндірісіне ыңғайлы болуы мүмкін жерлер ретінде анықталған. Солтүстік, шығыс және оңтүстік шекараларында 30% және одан жоғары еңіс класы бар, төбелі және таулы аймақтар орманды деп жарияланған, бірақ олар міндетті түрде жапырақ жамылғысымен жабылған емес. Кабангласанның орташа биіктігі теңіз деңгейінен 465 метрді құрайды.

Климат

Кабангландар төртінші типке жатады. Бұл жауын-шашынның жыл бойы шамалы тең бөлінетінін білдіреді. Мамырдан желтоқсанға дейін әдетте ұзақ жаңбыр жауады. Ал қаңтардан сәуірге дейінгі айлар ең құрғақ кезең болып табылады. Тау климаты да өз алдына бір климат типін қалыптастырады. Температурадан басқа, кейбір климаттық элементтерге қатысты, жауын-шашын көтерілген сайын көбейе түседі.

Барангай

Кабангласан саяси тұрғыдан 15 барангайға бөлінеді. Әр барангай пуроктардан тұрады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар.

Демография

2020 жылғы санақта Кабангласанның халқы 36 286 адамды құрады. Кабангласан муниципалитеті 1979 жылдың 13 тамызында Республикалық заңның 6489-шы нөмірімен құрылды. Келесі жылы, 1980 жылы, бүкіл ел бойынша халық саны мен тұрғын үйлердің санағы жүргізілді, нәтижесінде Кабангласанның халық саны 16 843 адамды құрады. 1990 жылы тағы да халық саны мен тұрғын үйлердің санағы өткізілді. Т.Х. Вальдеррама және Талакаг Тимбер Инкорпоратед сияқты екі ағаш өңдеу компаниясының болуына байланысты, қаланың халқы 26 351 адамға дейін өсті, бұл шамамен 9 508 адамға немесе 56,45%-ға артық. Осы санақ жылдары Кабулохан, Капинонан және Имбатуг ауылдарында халық саны көп болды, себебі ағаш өңдеу компаниялары өздерінің зауыттары мен тұрғын үй лагерьлерін осы жерлерде орналастырған. 1995 жылы халық саны мен тұрғын үйлердің аралық санағы жүргізілді. Сол жылы Кабангласанның халқы 29 288 адамды құрады, яғни 11,15%-ға өсті. Алайда, 1991 жылы екі ағаш өңдеу компаниясының жабылуына байланысты, жоғарыда аталған үш ауылдың халқы азайды, ал басқа ауылдардың халқы көбейді. Побласион ауылының халқы 68,2116%-ға өсті. 1990 жылы оның халқы 2 287 адамды құраса, 1995 жылы 3 847 адамға жетті. Бұл өсімге ағаш өңдеу компанияларының бұрынғы жұмысшыларының көршілес ауылдарға қоныс аударуы себеп болды. Нәтижесінде, муниципалитеттің жалпы халық саны орташа есеппен 2,50%-ға өсті. Халықтың өсуіне ықпал еткен тағы бір фактор – бұл муниципалитеттің дамуы мен жаңаруы, мысалы, түрлі ауылдар мен шағын ауылдарға жолдың қолжетімділігі, шаруашылықтың жаңғыртылуы, электрлендірілуі және Побласионда өз бизнесін құру үшін шағын және орта инвесторлардың келуі. Осы оң үрдіс саясында халық санының өсуі жалғаса береді деп болжануда, ал инвесторлардың келуі халқымызға жұмыс орындарын ұсынуы мүмкін.

Көлік

Әдетте теңізге шығу мүмкіншілігі болмағандықтан, муниципалитет ішіндегі көлік құралдары – джипнилер мен мотоциклдер, ал муниципалитеттен тыс сапарлар үшін автобустар мен джипнилер қолданылады. Көлік құралдарының көп бөлігі (82%) жеке меншікте. Олардың 16 пайызы – қоғамдық көлік құралдары, ал тек 2 пайызы мемлекеттік меншікте. Ұлттық тас жолдың толық ұзындығы (21,61 км) әлі де қиыршық таспен төселген. Муниципалдық жолдың 15,065 км-інің 4 пайызы бетонмен, 9 пайызы қиыршық таспен, ал қалғаны топырақпен төселген. Муниципалитеттегі барангай жолдарының жалпы ұзындығы 287,409 км деп тіркелді. Оның шамамен 41 пайызы (117,603 км) қиыршық таспен төселген, жалпы ұзындығының жартысынан астам бөлігі (56%) әлі төселмеген, ал бетонмен төселгені бір пайыздан кем (1%). Сонымен қатар, жаңбырлы маусымда, әсіресе ішкі аймақтарға баратын топырақ жолдардың өткізуге қолайсыз екені де атап өту керек. Көпірлер өзендер арасындағы үзілістерді байланыстырады. Құрлық көлігінің тұрақты бағыттарында болмайтын, бірақ өзендермен шектелген аймақтарда аспалы жаяу көпірлер салынған.

Байланыс

Қалалық пошта қызметтерін Пошта бюросы қамтамасыз етеді, оны Пошта бастығы басқарады. Штат жеткіліксіз болғандықтан, Пошта бастығы сонымен қатар муниципалитеттегі хат тасушы болып та жұмыс істеді. Телекоммуникация үшін провинциялық үкімет муниципалитетке біржолғы радио орнатты. Бұл – провинциялық радиобайланыс желісінің бір бөлігі. Осы жүйе арқылы муниципалитет провинцияның басқа аймақтарымен тікелей немесе релелік станциялар арқылы байланыса алады. Бұл кейбір ауылдық округтерде қолдағы радиоаппараттармен толықтырылды, муниципалитет оларды осы аймақтарға хабарламалар жіберу үшін пайдаланды. Кабангласан халқы екі телеарна арқылы аймақтық және/немесе ұлттық маңызы бар соңғы ақпараттан хабардар болады. Бұл ABS CBN (2-арна) және GMA (12-арна). Сонымен қатар, Малайбалай, Валенсия, Кагаян және Давао қалаларынан берілетін AM және FM радиостанциялары да муниципалитетке жетеді. Ал баспа басылымдарының арасында тек апта сайын шығатын жергілікті газет (Bukidnon Newswatch) бар.

Су жүйелері

Көздер, өзендер және терең құдықтар - тұрмыстық сумен жабдықтау және суару қажеттіліктері үшін қолданылатын сумен жабдықтау көздері. Терең құдықтар мен көздер әдетте ішуге жарамды сумен жабдықтау үшін пайдаланылады. Жергілікті билік, конгресс бастамалары және аймақтық және сенаторлық қаражаттар осы көздерді дамыту үшін қолданылады. Әкімшіліктің халқына негізгі қызметтер ұсынуға бағытталған күшті ұмтылысы Дүниежүзілік банк қаржысымен ІІІ деңгейлі су жүйесін дамытуға жасалып жатқан қазіргі әрекеттерінде жақсы көрінеді. Әкімшілік банкпен Побласион және Иба ауылдарындағы әрбір үйге жеке құбыр қосылымын қамтамасыз ететін жүйе құру үшін несие шартына қол қойды. Деректер көрсетіп тұрғандай, І және ІІ деңгейлі жүйелер муниципалитеттегі сумен жабдықтаудың ең көп таралған түрі болып табылады. Қазіргі уақытта І деңгейлі су жүйесі барлық үй шаруашылықтарының 7,17%-ын қамтамасыз етеді. Сондай-ақ, ІІ деңгейі барлық үй шаруашылықтарының 47,39%-ын сумен қамтамасыз етеді, ал ІІІ деңгейі барлығының 3,62%-ын ғана қамтамасыз етеді. Қалғаны (41,82%) әлі де сумен жабдықтау жүйесімен қамтамасыз етілмеген.

Денсаулық сақтау қызметі

Кабангласан муниципалитетінде денсаулық сақтау қызметтерін Муниципалды Денсаулық Сақтау Офисі (МДСО) және бір жеке медициналық пункт қамтамасыз етеді. МДСО халық денсаулығы және кейбір клиникалық қызметтермен айналысса, жеке пункт көбінесе клиникалық жағдайларды қабылдайды. МДСО Побласионда орналасқан, ал тоғыз Барангай Денсаулық Сақтау станциясы әртүрлі барангайларда орналасқан. Бұл станциялар халыққа негізгі денсаулық сақтау қызметтерін ұсыну арналары болып табылады. Офисте бір дәрігер, бір стоматолог, бір Денсаулық сақтау министрлігінің медбикесі, төрт тұрақты Ауылдық Денсаулық Сақтау акушері (АДСА), бес жұмыспен қамтылған АДСА, бір Ауылдық санитарлық инспектор (АСИ) және бір стоматолог көмекшісі жұмыс істейді. Денсаулық сақтау қызметкерлерінің қатарына 175 Барангай Денсаулық Сақтау жұмыскері, 38 "хилот" және BIDANI, MAP сияқты денсаулыққа бағытталған басқа да коммерциялық емес ұйымдар, сондай-ақ неміс тілді "қозғалатын клиника" кіреді. Денсаулық сақтау статистикасы бойынша, аурудың төрт негізгі себебі жұқпалы аурулар санатына жатады, олардың алдын алуға болады, бірақ соңғы жылдары осындай жағдайлардың саны бірте-бірте артып келеді. Бұл өсім алыс және стратегиялық маңызға ие барангайлардағы тұрақты қызметкерлердің жетіспеушілігіне байланысты болуы мүмкін. Сондай-ақ, денсаулық сақтау қызметтерін және бағдарламаларын іске асыру үшін қажетті дәрі-дәрмектер мен медициналық жабдықтаманың жеткіліксіздігі де себепші. Муниципалитеттегі тамақтану бағдарламасынан алынған мәліметтер бойынша, нашар тамақтанудың таралу деңгейі біртіндеп төмендегені анықталды. Бұл жетістік Жергілікті Өкіметтік Бірлік пен Денсаулық сақтау министрлігінің толық қолдауымен, сондай-ақ халықтың дұрыс тамақтану туралы білімінің артуымен байланысты.

Қауіпсіздік

1995 жылы жалпы халық саны 29 288 адамды құрады, бұл көрсеткіш 1 220 тұрғынға 1 полиция қызметкерінің шарасымен келеді. Ұлттық стандарт бойынша бір мың тұрғынға бір полиция қызметкері тиесілі. Сондықтан, Кабангласан полициясына стандартты шараны сақтау үшін 15 полиция қызметкері қажет. Филиппин армиясының Арнайы күштері (SF) Барангай Побласион, Фридом, Кананга және Жасаньда орналасқан төрт стратегиялық бекет құрды. Әрбір бекетте екі штаттық Арнайы күш сарбазы және оларға тиісті CAFGU (Citizen Armed Forces Geographical Units) көмек көрсетеді. Кабангласан полиция күшін полиция бастығы (COP) лауазымындағы бір полиция комиссары (PCO) және бес полиция бөлімшесі бар жиырма үш полиция комиссиясы жоқ офицер (PCNO) басқарады. Әрбір бөлімшені бір полиция қызметкері басқарады, оған тиісті Bantay Bayan/CVO (Азаматтық еріктілер ұйымы) көмектеседі. Жауапкершілік аймағында әр үш Барангайға бір бөлімшеден қарастырылған.

Бастауыш

Қазіргі мектептер мен оқу орындары туралы мәліметтер толық, бұл Кабангласан ауданының жалпы суретін көрсетеді. Муниципалитетте 26 бастауыш мектеп бар, олардың 3-еуі қалалық орталықта, ал қалған 23-еуі ауылдық жерлерге таралып орналасқан. Әрбір барангайдың кем дегенде бір бастауыш мектебі бар, ал Иба мен Побласион ең көп гектар жерді алып жатыр. Барлық мектептерде ойын алаңдары бар, кейбіреулерінде медициналық пункттер бар, бірақ ешқайсысында зертхана, шеберхана немесе кітапхана жоқ.

Екіншілік

Кабангласан муниципалитетінде бес орта мектеп бар, олардың ішінде үш мемлекеттік және екі жеке мектеп: Кабулохан Парадайс ұлттық орта мектебі, Кабангласан ұлттық орта мектебі, Капинонан ұлттық орта мектебі, Фр. Леони есімді мектеп және Промис Маунтин Христиан академиясы.

Үшінші деңгейлі

Муниципалитетте Барангай Ибада орналасқан Букиднон мемлекеттік университетінің қашық кампусы бар.