Кіріспе

Құс түрі

Қызыл тұмсықты лейотрикс (Leiothrix lutea) – лейотрихидтер тұқымдасының мүшесі, Оңтүстік Қытай мен Гималай тауларында табиғи түрде қоныстанды. Ересектердің тұмсығы қызыл, көздерінің айналасында көңілді сары шеңбер болады. Арқалары күлгін жасыл, ал тамақтары ашық сары-қызыл, иегі сары; аналықтары аталықтарынан сәл әлсіз түсті, ал жас құстардың тұмсығы қара болады. Бұл түр әлемнің әртүрлі аймақтарына әкелінген, 1980 жылдан бері Жапонияда қашып кеткендердің шағын популяциялары кездеседі. Ол кең таралған клеткалық құсқа айналған және құс шаруалары арасында түрлі аттармен белгілі: Пекин торғайы, Пекин бұлбұл, Жапон бұлбұл және Жапон (тау) торғайы, соңғы екеуі қате атаулар, себебі ол Жапонияда табиғи түрде өспейді (бірақ ол осы елге әкелініп, бейімделген).

Таксономия

Қызыл тұмсықты лейотрикс 1786 жылы австриялық натуралист Джованни Антонио Скополи Sylvia lutea деген екі атаумен ресми түрде сипатталды. Қазіргі кезде бұл түр 1832 жылы ағылшын натуралисі Уильям Джон Суэйнсон енгізген Лейотрикс туысына күміс құлақты месиямен бірге жатқызылады. Туыс атауы ежелгі грек тіліндегі "тегіс" мағынасын беретін лейос және "шаш" мағынасын беретін трикс сөздерінің қосындысынан тұрады. Лүтея деген сөз латын тілінен алынған, "сафран сары" дегенді білдіреді. Скополи түрінің бастапқы орнын Қытай деп көрсеткен, бірақ кейіннен ол Қытайдың Анхуэй провинциясының таулы аймақтарымен шектелді. Бес түршесі бар: аналықтары еркектерге қарағанда әлдеқайда ақшыл болып келеді және қанаттарында қызыл дақтары жоқ.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Лейотрикс көбінесе Үндістан, Бутан, Непал, Мьянма және Тибеттің кейбір аймақтарында кездеседі. Бұл түр тау ормандарының құсы, ол әртүрлі орман түрлерінде таралған, бірақ бұталы қарағай ормандарын жақсы көреді. Ол теңіз деңгейінен шамамен 7500 футқа (2286 метрге) дейінгі биіктікте де кездеседі. Жапонияда, ол бамбукпен тығыз өсімдік жамылғысы бар Абиес және Цуга ормандарын ұнатады. Лейотрикс Батыс Австралияға таралды, бірақ бекініп қалмады. Бұл түр Ұлыбританияда да енгізілді, бірақ тұрақты орналасуы сәтсіз деп есептелді, алайда 2020–2022 жылдары Оңтүстік Англиядағы бірнеше байқаулар, кейбір колониялар құрылған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ол Францияға әкелінді, онда қазір бірнеше аймақта бекініп қалды, ал Испанияда көбейіп, Колсерола паркінен таралуда. Жапонияда 1980 жылдардан бері осы түрдің, мүмкін, номинативті подвидінің табиғи популяциялары тіркелді және ол Жапонияның орталық және оңтүстік-батыс бөліктерінде бекінді. Сондай-ақ, Маскарен аралдарының Реюньон аралында да орналасқан. Бұл түр Италияға да таралды, онда үш негізгі популяция анықталды (Тоскана және Лигурия, Лацио, Колли Эугеани) және инвазия қаупі жоғары бірнеше аймақ бар.

Мінез-құлық және экология

Осы түрдің қанында құс безгегі паразиті табылды. Қызыл таңбалы лейотрикс құстарының ұялары құрғақ жапырақтардан, мүктерден және лишайлардан жасалған; алайда, олар тым жақсы жасырылмаған, себебі ұя орнын таңдауда жасыру басты рөл атқара қоймайды. Сәуір мен маусым аралығында бірнеше ұя табылса, олар жерден он фут (шамамен үш метр) биіктікте орналасқан. Тығыз өсімдіктер бұталарда ұялайтын түрлерді жыртқыштардан қорғайды. Лейотрикс құсының жұмыртқалары әдетте екіден төртке дейін болады, орташа есеппен үш жұмыртқадан тұрады. Олар кең және дөңгелек пішіндес, беті жылтыр, ашық көк түсті және жұмыртқаның кең бөлігін айналдыра қоңыр қызыл дақтармен өрнектелген. Жаңадан туған құстардың терісі ақырғы қызыл түсті, ал аузы қызыл-сары түсті.