Дүшьянта және Шакунтала әңгімесі

Кіріспе

Дүйшянта () – индуизмдегі аңыз патша. Ол индуизм әдебиетіндегі Чандравамша (Ай) әулетінің патшасы. Дүйшянта Шәкүнталаның күйеуі және Бхаратаның әкесі болып табылады. Ол "Махабхарата" эпосында және Калидасаның "Абхиджнанашкунталам" пьесасында (шамамен 300 ж.б.э.) кездеседі.

Аңыз

Махабхарата бойынша, Душиянта – Илин мен Ратантидің ұлы, сонымен қатар олар тиісінше Илиной және Ратантара деп те аталады. Тұңғыш балаға мүлік құқығы бойынша, Душиянта әкесінен кейін Хастинапураның патшасы болды, себебі ол Сура, Бхима, Правашу және Васу сияқты бауырларының арасында ең үлкені еді.

Маһабхарата

Махабхаратада Дүйшянта патша бірде орманға аң аулап бара жатқанда, бір жабдықты жебесімен шапты. Жабдық Қаңба ғалымының ашрамына қашып, патша оның соңынан ерді. Ашрамаға жеткенде патша Анасуя мен Приямвада есімді достарымен бірге гүлдерді суарап тұрған Шәкүнталаны көрді. Дүйшянта мен Шәкүнтала бір-біріне ғашық болды. Қаңба ғалымы ашрамада болмағандықтан, олар гандхарва рәсімдері бойынша үйленді, ал Шәкүнтала көп ұзамай жүкті болды. Патша оған өзінің мөрлі сақинасын сыйлап, сарайына қайтып кетті. Дүйшянта Шәкүнталадан кеткенде, ол ойға батып, Дурваса ғалымының ашрамаға келгенін байқамады. Ашуға бейім Дурваса оның өзін танымауын құрметсіздік деп есептеп, сол сәтте ойлап отырған адамына оны ұмыттырып жіберсін деп қарғыс айтты. Шәкүнтала бұл қарғысты естімеді. Канва осы оқиғалардан хабар алып, Шәкүнталаны Дүйшянтаның сарайына жіберді. Бірақ қарғыс салдарынан Дүйшянта оны танымады. Көп ренжіген Шәкүнтала ашрамаға қайтып бара жатқанда, анасы Менака оны Кашьяпа ғалымының ашрамына алып кетті. Шәкүнтала ұл табады. Бала батыл және қайсар болып өсті, тіпті аймақтағы ең қауісті жануарларды да жеңе алатын болды. Сондықтан Кашьяпа оған "Сарвадамана" (барлығын бағындырушы) деген есім қойды. Біраз уақыттан кейін, Дүйшянта Индраны аралап үйіне қайтып келгенде, Шәкүнталаға кездесіп, оны таныды және ұлымен бірге сарайына алып барды. Бұл бала Бхарата болып өсті. Бхарата әлемді жаулап алып, үш әйелге үйленді, бірақ осы әйелдерінен туған ұлдары өте қатыгез болғандықтан, олар өлтірілді. Бхарата девалардан ұл тіледі, олар оған Витатта деп аталатын ұл сыйлады, оны Бхарадважа деп те атайды. Тағы бір дерек бойынша, Бхараджа Бхаратаға Бхуманью есімді ұл сыйлады. Бхарата 27000 жыл патшалық құрды, сондықтан ол мұраға алған және кеңейткен мемлекеті оның атымен аталып, Бхарата мемлекеті болды.

The Mahabharata narrates that King Dushyanta was once hunting in the forests, when he struck a fawn with his arrow. The fawn fled to the ashrama of Sage Kanva, and the king followed it. Upon reaching the ashrama, the king saw Shakuntala watering the plants, accompanied by her friends, named Anasuya and Priyamvada. Dushyanta and Shakuntala fell in love with each other. Since the sage Kanva was absent from the ashrama, they married according to the gandharva rites, and Shakuntala soon became pregnant. The king presented her with his signet ring, and left for his palace. When Dushyanta left Shakuntala, she grew pensive, and did not realise the arrival of Durvasa to the ashrama. Reputed for his anger, Durvasa took her ignorance of him as a sign of disrespect, and cursed her to be forgotten by the man she was contemplating at that very moment. Shakuntala did not hear this curse being placed upon her. When Kanva returned and learnt of these events, he sent Shakuntala to the palace of Dushyanta. Owing to the curse, Dushyanta did not recognised her. Greatly aggrieved, while Shakuntala was returning to the ashrama, her mother, Menaka, took her to the ashrama of Kashyapa. Shakuntala delivered a son. The boy grew brave and fearless, and was able to subdue even the wildest of beasts in the region. Kashyapa, therefore, named him Sarvadamana (all subduing). After a period of time, when Dushyanta was returning home after visiting Indra, he came across Shakuntala, recognised her, and took her and his son to his palace. This boy grew up to become Bharata. Bharata conquered the world, and acquired three wives, though the sons born of these wives were so cruel that they were slain. Bharata propitiated the devas for a son, and they gave him a boy, whom he named Vitatha, also called Bharadvaja. According to another account, Bharadvaja blessed Bharata with a son named Bhumanyu. Bharata ruled for 27,000 years, and therefore, the kingdom that he inherited and expanded came to be known as Bhārata, named after him.

Абиджнана-шакунталам

Жаз бойы патша Душянта орманға антилопаны қуып бара жатып, аскетпен кездеседі. Аскет оған бұл аңның Канва ашрамасына тиесілі екенін және оны өлтіру арқылы жердің қасиеттілігін бұзбау керектігін айтты. Душянта антилопаны өлтірмеуге келісіп, ашрамаға баруға шақырады. Ол ақылды адамның жоқтығынан, оны Канваның асырап алған қызы Шакунтала қарсы алады. Ашрамаға кірген соң, ол өсімдіктерді суаратын үш сұлу қызды кездестіреді және үштіктің бірі болған Шакунталаға ғашық болады. Ол Шәкүнталаның шынайы ата-анасы Вишвамитра мен Менака екенін біледі. Алайда Душиянта өзінің кім екенін айтқысы келмеді. Компания бір филдің ашуланып жүргенін естігеннен кейін бұзылып кетті. Патша өзінің қолбасшысына бұзылған тәртіпсіздікті тоқтатып, өз адамдарына ашрамадан қашық болуға нұсқау берді. Ол өзінің сезімдерін жолдасы және шуар Видукасаға айтып, оны күдік туғызбай, ашрамада қалудың сылтауын ойлауға шақырды. Бақытымызға орай, аз уақыттан кейін бірнеше аскет оған барып, өздерінің яджналарын қорғауын сұрады. Ол Видукасаны астанасына жіберіп, досының өтірікші болатынына қауіптеніп, Шәкүнталаға деген сезімі тек әзіл екенін айтып өтірік айтады. Бір кездері ол аскет-яджнаның бақылауында болды. Көп ұзамай Шанкунтала Дюшянтаға деген сезімдерін мойындады, екеуі гандхарвалық рәсімдер бойынша үйленді. Патша астанаға жолға шығып, әйеліне оны сарайға алып бару үшін лайықты күзетші жіберемін деп уәде берді. Жалғыздықта жүрген Шакунтала күйеуінің ойларына батып, оның кесірінен ол тез ашулы Дурвасаға меймандостық таныта алмады. Дурваса оны қарғап, оны ұмытып кеткен жігіт оны ешқашан есіне алмайтынын айтады. Шакунталаның достарынан Анасуя досының ақыл-ойының бұзылуы туралы түсіндіріп, данадан кешірім сұрады. Дураваса қарғысты алып тастауға келісті, ол оны танып-білу белгісі ретінде көрсеткен кезде оны еске алады. Шакунталаның серіктері бұл қарғысты оған айтпады, өйткені бұл маңызды емес деп ойлады; Шкунтала, ең соңында, осындай танылу белгісі болды, сондықтан күйеуі оны есіне түсіретіні сөзсіз. Канва өзінің ашрамасына оралып, некеге келісімін берді. Ақыры, Дүшянта Шәкүнтала туралы есінен тайды. Шакунтала жүктіліктің белгілерін көрсете бастағанда, Канва оны заңды күйеуіне жіберуге шешім қабылдады. Патша сарайына жеткен соң, Душиянта Шакунталаны танымай, оны патшайым деп қабылдауға шақырған даналар туралы ойлағанда, ол өзінің сенбеушілігін білдірді. Шакунтала патшаның оған қоштасу кезінде сыйлаған сақинасын іздеді, бірақ ол сапар барысында жоғалғандығын түсінді. Залдан шығып бара жатқанда, Шәкүнталаны апсара алып кетеді. Бірнеше уақыттан кейін Шакунталаның суға тастаған сақинасын балықшы тауып алады. Дурвасаның қарғысы патшаның сақинаны көруінен кейін бұзылып, әйелі туралы есіне оралды. Дүйшянта баласыздығы туралы ойланып, ешбір көмексіз, өкінішпен жүріп, әлсіреп қалды. Матали, Индраның күймешігі, Дүшянтаның сарайына келіп, оның көмегін сұрады. Душянта бұл ойын-сауық үшін қатысуға келісті. Дүйшянта соғыста табысты болды және жеңіске жеткеннен кейін Индра оны құрметке бөледі. Матали патшаны өзінің виманына мініп, жерге алып келді, екеуі ақсақал Кашьяпаның ашрамасына (басқа деректерде Марича) барып, құрмет көрсетті. Арба жүргізушісі ақылды адамға барғанда, патша өзінің бейнесі болған бір баланы көріп, ол арыстанның баласымен ойнап отырды. Көп ұзамай ол бала Баратаның Пура нәсіліне жататын, Шәкүнталаның ұлы екенін біледі. Шакунтала пайда болды, және ерлі-зайыптылар көп ұзамай татуласты. Кашьяпа Душянтаға қарғыстың мәнін түсіндіріп, әйелі туралы естелігін жоғалту оның кінәсі емес екенін айтты. Ол жұпқа батасын берді. Содан кейін олар ұлымен бірге Хастинапураға оралып, бақытты өмір сүрді.

During the summer, King Dushyanta pursued an antelope in the forest, when he was confronted by an ascetic. The ascetic told him that that the creature belonged to the ashrama of Kanva, and he was not to violate the sanctity of the land by slaying it. Dushyanta agreed to not kill the antelope, and was encouraged to visit the ashrama. He was told that he would be welcomed by Shakuntala, Kanva's adopted daughter, due to the sage's absence. Upon entering the ashrama, he came across three exquisite girls watering the plants, and became infatuated with Shakuntala, who was one among the trio. After a conversation with the bevy, he learnt that the true parents of Shakuntala were Vishvamitra and Menaka, which made Shakuntala a suitable bride for him due to her warrior parentage. Dushyanta, however, chose not to reveal his identity. The company broke up due to hearing that an elephant was running amok, and Shakuntala grew enamoured of the visitor. The king directed his general to stop the chaos and instruct his men to stay away from the ashrama. He confessed his feelings to his companion and jester Vidushaka, urging him to think of a pretext to stay in the ashrama without arousing suspicion. Fortunately, a few ascetics approached him soon to request him to safeguard their yajna, which he readily accepted. He sent Vidushaka to his capital, and fearing that his friend would be a tattletale, he lied, stating that his feelings for Shakuntala were but a joke. For a time, he watched over the ascetics' yajna. Shankuntala soon confessed her feelings for Dushyanta, and the two were married according to gandharva rites. The king left for the capital, and promised his wife that he would send a suitable guard to escort her to his palace. In her solitude, Shakuntala was absorbed in thoughts of her husband, due to which she failed to offer the appropriate hospitality to the short tempered sage, Durvasa. Durvasa cursed her, stating that the man she was thinking of to such an extent that he had been neglected would never remember her. One of Shakuntala's friends, Anasuya, offered an explanation of her friend's absent mindedness, and sought forgiveness from the sage. Duravasa agreed to offer a concession of the curse, stating that the man would remember her upon the presentation of a token of recognition. Shakuntala's companions did not reveal this curse to her, reasoning that it did not matter; Shakuntala did, after all, have such a token of recognition, so her husband would no doubt recall her. Kanva returned to his ashrama, and offered his consent for the marriage. The curse took effect, and Dushyanta lost all memory of Shakuntala. When Shakuntala started to show signs of pregnancy, Kanva decided to send her to her lawful husband, explaining to her the duties of a wife and a daughter in law. Upon reaching the king's palace, Dushyanta failed to recognise Shakuntala, and merely expressed his incredulity when the accompanying sages urged him to accept her as his queen. Shakuntala searched for the ring that the king had presented her during their parting, but realised that it had been lost during the journey. While leaving the hall, the anguished Shakuntala is carried off by an apsara. After a while, the ring that Shakuntala had dropped in a pool of water was discovered by a fisherman inside a fish, which was produced before Dushyanta following accusations of theft. Durvasa's curse was broken upon the king seeing the ring, and his memory of his wife was restored. Helpless and repentant of his actions, Dushyanta dwelt on his childlessness, which caused him to faint. Matali, Indra's charioteer, arrived to Dushyanta's court, seeking his assistance in the war of the devas against the asuras. Dushyanta agreed to participate, viewing it as a welcome diversion. Dushyanta was successful in his war, and was honoured by Indra following their triumph. Matali escorted the king back to earth upon his vimana, and the two alighted upon the ashrama of Sage Kashyapa (Maricha in other accounts) to pay their respects. While the charioteer visited the sage, the king came across a boy who was the spitting image of himself, playing with a lion cub. He soon learnt that the boy, Bharata, belonged to the race of Puru, and was the son of Shakuntala. Shakuntala appeared, and the couple soon reconciled. Kashyapa explained the nature of the curse to Dushyanta, and assured him that the loss of his memory of his wife was not his fault. He pronounced his blessings on the couple. Together, the couple and their son returned to Hastinapura, and led a happy life.