Кіріспе

Мисамис-Оксиденталь, Филиппин Тудела, ресми түрде Тудела муниципалитеті, (Себуано: Lungsod sa Tudela; Тагалог: Bayan ng Tudela), Филиппиннің Мисамис-Оксиденталь провинциясындағы 4-ші сыныптағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 28 599 адамды құрайды. Тудела өзінің әйбатты және қызықты Биналбал фестивалімен кеңінен танымал, онда көптеген тойлаушылар үлкен Хэллоуин кешіндей қанды костюмдер киеді. Фестиваль әрбір Жаңа жыл күні (1 қаңтар) өткізіледі. Туделаның шекарасына жақын орналасқан Мисамис-Оксиденталь Аквамарин паркі (MOAP) – экологиялық туризм орталығы, ол солтүстікке орналасқан көршілес Синакабан қаласымен шекарасында жатыр.

Испанияның отаршылдық дәуірі

Padre Antonio Olleta Туделаның визитасын құрған, ал 1884 жылға қарай ол төрт ауданы бар қалашыққа айналды. Бұл атау Испанияның Наварра провинциясындағы Тудела қаласының құрметіне берілген, себебі Padre Olleta сол жерде дүниеге келген.

Америка отаршылдық дәуірі

Қазіргі Тудела аумағы бұрын Локулан муниципалитетінің бір бөлігі болған. Американдық оккупация кезінде Локулан тұрғындары Мисамис провинциясынан бөлініп, екі тәуелсіз муниципалитет құру туралы петиция берді. Осылайша, генерал-губернатор Фрэнсис Бартон Харрисон (сенатор Хосе Ф. Клариннің күш-жігері арқылы) 1920 жылдың 28 желтоқсанында №61 жарлыққа қол қойып, Кларинмен бірге Тудела муниципалитетін құрды; Тудела бариосы үкімет ордасы болды. Ұйым 1921 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді. Алғашқы тағайындалған муниципалитет президенті – Примитиво Нинанг, ал вице-президенті – Пиригрин Сенгидас болды. Келесі кеңесшілер тағайындалды: Пио Адесир, Симеон Фуэнтес, Грегорио Мадула, Казимео Рубио, Хулио Малияо, Флорентино Оларте, Феликс Кодилья және Исидро Сол. Алғашқы тағайындалған муниципалитет хатшысы – Хосе М. Кастанос, ол «Уақытша муниципалитет хатшысы» деп танылды. Оны провинциялық прокурор ұсынды және 1923 жылғы №123 қаулысымен муниципалитет кеңесі бекітті. 1921 жылдан 1928 жылға дейін, сондай-ақ 1929 жылдың соңында Ульпиано Балазо муниципалитет президентінің өкілі кезінде хаттамалар, қаулылар және жарлықтарды дайындау үшін испан тілі қолданылды.

Аумақтық өзгерістер

Оның аумақтық юрисдикциясы қысқартылды. 1924 жылдың сәуір айында №20 ЕО арқылы Баликаокао ауылы Кларинге берілді. 1982 жылы Batas Pambansa Blg. 171 заңымен Туно, Лалуд және Лампасан ауылдары жаңа құрылған Дон Мариано Маркос (қазір Дон Викториано Чонгбиан) аймағына қосылды.

Әскери жағдай

Маркос диктатурасы кезінде Туделада 1981 жылғы 24 тамызда ерекше оқиға болды. Онда, жалған діни әскери секта мүшелері Лампасан ауылындағы Ситио Гитасондағы Гумапсон отбасының үйін автоматтан оққа тостырды. Үйде болған он екі адамның он бірі, оның ішінде нәресте де қаза тапты.

География

Тудела солтүстігінде Синакабан муниципалитетімен, оңтүстігінде Кларин муниципалитетімен, шығысында Илиган шығанағымен, батысында Дон Викториано Чонгбиан муниципалитетімен және Малинданг тауымен шектеседі. Оңтүстікке қарай Озамиз қаласына дейін 20 минуттық, ал солтүстікке қарай Орокиета қаласына дейін 45 минуттық сапар қажет.

Демография

2020 жылғы санақта Мисамис-Окседентал облысының Тудела қаласының халқы 28 599 адамды құрады.

Экономика

Көпшілігі ауыл шаруашылығы мен балық аулауға шамалы ғана тәуелді. Бұл муниципалитетте сауда да қарқынды дамып жатыр. Көптеген Туделанхон кәсіпкерлері бар. Муниципалитет тұрғындары және көршілес Кларрин және Синакабан қалаларының халқы провинцияның экономикалық орталығы Озамиз қаласына барудың орнына жергілікті нарыққа тәуелді. Егістер: Палай, жүгері, банан, кассава (камотенг кахой), тәтті картоп, кокос, жемістер (манго, дуриан, ланзон), және көкөністер. Өнімдер: аквакультура өнімдері: креветка, шағалақай, краб, тилапия, бангус (сүт балығы); жиһаз; құс шаруашылығы өнімдері; нан және кондитерлік бұйымдар; балық және моллюскалар.

Туризм

Мисамис Оксидентал аквамариндік паркі: Тигдок пен Либертад Бажо мангровының бойында орналасқан, Тудела мен Синакабанның барангайы, тиісінше, маймыл жейтін бүркіт және тарсиер сияқты құрып бара жатқан жануарларға пана болып табылатын жабайы табиғат паркі. Бұл жануарлар жақын маңдағы Малинданг тауының ұлттық паркі ормандарында да кездеседі. Биналбал фестивалі – жыл сайынғы 1 қаңтарда өткізілетін, 1920 жылдардың басына дейін тарихы жететін елдегі ең көне және ұзаққа созылған фестивальдердің бірі. Dito Telecommunity және басқа да операторлар муниципалитет аумағында кеңінен қызмет көрсетеді. PhilPost кеңсесі муниципалитет ғимаратында орналасқан. Муниципалитеттің көп бөлігінде коммерциялық курьерлік қызметтер (мысалы, LBC, JRS Express, Air21, 2GO және т.б.) Озамиз қаласынан жұмыс істейді. Электр қуаты Барлық 33 барангайға Misamis Occidenta II Electric Cooperative, Inc. (MOELCI II) арқылы жеткізіледі. Су Poblacion аймағын Мисамис Оксидентал су тасқарылы (MOWD) қамтамасыз етеді. Ауылдық барангайларда үкімет қаржыландыратын жеке су жүйелері бар.

Екіншілік

Тудела ұлттық толық орта мектебі. Сан Исидро академиясы, Тудела Инк. Солтүстік-Батыс Минданао христиан колледждері, Инк. 1946 жылы Солтүстік Минданао академиясы ретінде негізі салынған. Коламботан Бажо ұлттық орта мектебі. Муниципалитеттегі алғашқы мемлекеттік орта мектеп.