Көліктердің доңғалағына кигізілетін қарға қарсы тізбектер
Snow chains
Тірек тізбектері – қысқы жолдарда көліктердің бақылауын жақсартатын, мұз және қарда жүруге арналған құрал. Түрлері, орнату, жылдамдық шектеулері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көлік құралдарының дөңгелектеріне қар мен мұз үстінде жақсырақ сүйреу үшін орнатылатын құрылғылар.
Devices fitted to the tires of vehicles to improve traction on snow and ice
Қар тізбектері немесе дөңгелек тізбектері – бұл көлік құралдарының дөңгелектеріне орнатылып, қар мен мұз үстінде жүргенде сүйреуді арттыратын құрылғылар. Қар тізбектері көліктің жетек дөңгелектеріне бекітіледі немесе арнайы жүйелер тізбектерді автоматты түрде дөңгелектің астына түсіреді. Атауы темір тізбекке байланысты болғанымен, олар басқа материалдардан да, әртүрлі пішіндерде және беріктікте жасалуы мүмкін. Тізбектер көбінесе жұптап сатылады және көбінесе нақты дөңгелек өлшеміне (дөңгелек диаметрі мен протектор еніне) сай келуі керек, бірақ кейбір конструкцияларды әртүрлі дөңгелек өлшемдеріне бейімдеуге болады. Тізбектермен жүру отынның үнемділігін төмендетіп, автомобильдің рұқсат етілген жылдамдығын шамамен дейін азайтуы мүмкін, бірақ қарлы немесе мұзды беттерде сүйреу мен тежеуді жақсартады. Кейбір аймақтарда белгілі бір ауа райы жағдайында тізбектерді қолдану міндетті, ал басқа аймақтарда жол жабынын нашарлататындықтан тізбектерді пайдалануға тыйым салынады.
Snow chains, or tire chains, are devices fitted to the tires of vehicles to provide increased traction when driving through snow and ice. Snow chains attach to the drive wheels of a vehicle or special systems deploy chains which swing under the tires automatically. Although named after steel chain, snow chains may be made of other materials and in a variety of patterns and strengths. Chains are usually sold in pairs and often must be purchased to match a particular tire size (tire diameter and tread width), although some designs can be adjusted to fit various sizes of tire. Driving with chains reduces fuel efficiency, and can reduce the allowable speed of the automobile to approximately , but increase traction and braking on snowy or icy surfaces. Some regions require chains to be used under some weather conditions, but other areas prohibit the use of chains, as they can deteriorate road surfaces.
Тарих
Қар тізбектерін 1904 жылы Нью-Йорк штатының Канастота қаласында Гарри Д. Уид ойлап тапты. Уидтің "Пневматикалық дөңгелектерге ұстау" үшін алған патенты 1904 жылғы 23 тамызда тіркелді. Уидтің шөбересі Джеймс Уидтің айтуынша, Гарридің дөңгелектерге тізбек жасау идеясы, жүргізушілердің лайлы немесе қарлы жолдарда жақсырақ ұстау үшін дөңгелектеріне арқан немесе тіпті жүзімді орап жүргенін көргенде туды. Сол кезде, Солтүстік ауылдық аймақтардағы көптеген адамдар қыс мезгілінде автомобильдерді пайдаланбайтын, себебі жолдар көбінесе жылқымен тартылған шаналарға арналған етіп тегістелген, қардан тазартылмаған. Автомобильдер әдетте түрлі себептермен 1930 немесе 1940 жылдарға дейін кейбір аймақтарда қысқы көліктер емес еді. Тек қалаларда ғана көшелерден қарды тазарту мүмкін болды. Ол қар мен лайда да жұмыс істейтін, берік тарту құрылғысын жасауды көздеді. 1923 жылдың қаңтар айында америкалық өнертапқыш Оскар Э. Браун өзінің "Көлік дөңгелектеріне сырғуға қарсы қосымша" үшін патент алды. 1935 жылдың шілдесінде канадалық Огюст Трюдо өзінің протекторлік және сырғуға қарсы тізбегіне патент алды.
Snow chains were invented in 1904 by Harry D. Weed in Canastota, New York. Weed received for his "Grip Tread for Pneumatic Tires" on August 23, 1904. Weed's great grandson, James Weed, said that Harry got the idea of creating chains for tires when he saw drivers wrap rope, or even vines, around their tires to increase traction on muddy or snowy roads. At this time, most people in rural Northern regions wouldn't bother driving automobiles in the winter at all, since roads were usually rolled for use with horse drawn sleighs, rather than plowed. Automobiles were generally not winter vehicles, for a variety of reasons until the 1930s or 1940s in some areas. Only in urban areas was it possible to remove snow from streets. He sought to make a traction device that was more durable and would work with snow as well as mud. In January 1923, American inventor Oscar E. Brown obtained for his “Nonskid Attachment for Vehicle Tires”. In July 1935, the Canadian Auguste Trudeau obtained a patent for his tread and anti skidding chain.
Қатысу
Қарлы жағдайда көлік органдары көлік құралдарына қар тізбектері немесе басқа да жақсы ұстау құралдарын орнатуды немесе кем дегенде оларды алып жүруді талап ете алады. Бұл талап барлық көліктерге немесе төрт дөңгелекті жетегі немесе арнайы шиналар сияқты басқа ұстау құралдары жоқ көліктерге ғана қатысты болуы мүмкін. Жергілікті талаптар бақылау-өткізу пункттерінде немесе басқа да тексерулер арқылы сақталуы мүмкін. Қар тізбектері көліктің бірі немесе бірнеше жетегіне орнатылуы керек, ал талаптар екі шиналы немесе көп шиналы жетегі бар көліктер үшін "бір жетегіндегі шиналар жұбынан" бастап "барлық жетегіндегі барлық шиналарға" дейін өзгеруі мүмкін, сондай-ақ белгілерде немесе жағдайлар талап еткен жағдайда рульдік (алдыңғы) дөңгелектерге де орнатылуы мүмкін. Жұмыс істеп тұрған дөңгелекті тиегіштерде шиналарға түсетін жоғары қысымды ескере отырып, арнайы қорғаныш тізбектерін пайдалану ұсынылады.
In snowy conditions, transportation authorities may require that snow chains or other traction aids be installed on vehicles, or at least supplied for them. This can apply to all vehicles, or only those without other traction aids, such as four wheel drive or special tires. Local requirements may be enforced at checkpoints or by other type of inspection. Snow chains should be installed on one or more drive axles of the vehicle, with requirements varying for dual tire or multi driven axle vehicles that range from "one pair of tires on a driven axle" to "all tires on all driven axles", possibly also one or both steering (front) wheels, requiring snow chains whenever required by signage or conditions. In case of running wheel loaders, it is recommended to use special protection chains due to intense pressure on tires during work.
Түрлері мен баламалары
Шина тізбектері әртүрлі типтерде келеді, олардың әртүрлі артықшылықтары бар: құны, жүрудің тегіс болуы, ұстау қабілеті, беріктігі, орнатудың оңайлығы және ұсынылатын жылдамдық. Материалдарына болат (тізбектер немесе кабельдер түрінде), полиуретан, резеңке және мата жатады. Алғашқы үлгідегі болат тізбектер көміртекті болаттың және болат қорытпаларының әртүрлі түрлерінен, сондай-ақ әртүрлі пішіндегі тізбектерден жасалуы мүмкін. Тізбек пішіндеріне стандартты, бұрылған, шаршы және күшейтілген түрлері жатады. Тізбек пішіні тізбектің икемділігін, ұстауын және күшін өзгертеді. Тізбектерге тіпті күшті ұстау үшін қосымша шүкірлер немесе V-тәрізді брустар да орнатылуы мүмкін. Қорытпа болатты және қатайтылған болатты пайдалану беріктікті арттырады. Тракция кабельдері (кабельді тізбектер, қар кабельдері) тізбектер сияқты бекітіледі, бірақ тізбектерден емес, кабельдерден жасалады. Тізбектердің пішіндеріне баспалдақ, диагональ және белгілі бір үлгілер жатады. Баспалдақ тізбектерінде көлденең тізбектер жолға перпендикуляр болып орналасады және жерге мұқият жатқанда баспалдаққа ұқсайды. Диагональ тізбектерінде көлденең тізбектер жолға диагональ бойынша орналасады. Белгілі бір үлгілер шинаның үстінде «тор» құрайды, мысалы, ромб немесе бірнеше ромб пішіні. Кейбір өнеркәсіптік үлгілерге тізбектерді бекітуге арналған металл сақиналар кіреді, сондықтан олар сақиналы тізбектер деп аталады. Көптеген шина тізбектері шинаның айналасына оралып, дөңгелек жиегіне тізбек немесе кабель, серіппелі немесе реттелетін тартылғыштармен бекітіледі. Автоматты тізбектер шинаның айналасына оралмайды, керісінше, көлік шассиіне бекітілген құрылғылардан шинаның астына түсіріледі және кабинадағы электрондық соленоид арқылы іске қосылады. Кейбір шина тізбектері тек бір жағынан ғана шинаға бекітіледі. Ал басқалары оңай орнату үшін ракеталық жүйе қолданады. Сонымен қатар, металл шүкірлермен жабдықталған қарға арналған шиналар бар, олар тізбектерге қарағанда жоғары жылдамдықпен жүруге мүмкіндік береді және оператордың оларды орнатуын қажет етпейді, бірақ тізбектер ауыр жағдайларда жақсырақ ұстау қабілетін қамтамасыз етеді. Саз тізбектері қар тізбектеріне ұқсас, бірақ жолдан тыс жүруге және төрт дөңгелекті көліктерге арналған, әдетте қар тізбектерінен үлкен болады. Оларды ағаш тасымалдау машиналарын сияқты, қиын, сазды жерлерде жұмыс істеуге арналған ауыр техникаларда жиі кездестіруге болады. Дөңгелек жолдары – тізбектерге ұқсас, бірақ кейде ағаш кесу техникасында қолданылатын қатты көлденең байланыстармен жабдықталған, ауыр жұмысқа арналған құрылғылар.
Tire chains are available in a variety of types that have different advantages of cost, ride smoothness, traction, durability, ease of installation, and recommended travel speed. Materials include steel (in the form of links or cables), polyurethane, rubber, and fabric. The original style steel link chains are also available in a variety of carbon steel and steel alloys and link shapes. Link shapes include standard, twisted, square, and reinforced. The shape of the links changes the flexibility, grip, and strength of the chain. The links can also have added studs or V bars for an even more aggressive traction. The use of alloy steel and hardened steel adds durability. Traction cables (cable chains, snow cables) attach like chains but are made from cable rather than chain. Chain patterns include the ladder, diagonal, or pattern types. Ladder type chains have cross chains perpendicular to the road and look like a ladder when carefully laid on the ground. With diagonal chains, the cross chains are diagonal to the road. Pattern types form a "net" over the tire such as a diamond or multiple diamond pattern. Some industrial pattern types also include studded, metal rings to which the chains attach and thus are called ring chains. Most tire chains are wrapped around the circumference of the tires and held in place with rim chains, which may be chain or cable, elastic or adjustable tensioners. Automatic chains do not wrap around the tire but swing under the tire from devices permanently mounted under the vehicle which deploy via an electronic solenoid activated in the cab. Some tire chains mount onto the tires from only one side. Others use a ratcheting system for easier installation. Alternatives include studded tires, which are snow tires with metal studs individually mounted into holes in the treads; emergency traction devices which may be similar to tire chains but mount around the tire through openings in the rim; and snow socks, which are fabric rather than chain or cable. These allow higher operating speeds and don't require the operator to install them (studs), but chains generally give the best traction in severe conditions. Mud chains are similar to snow chains but for off road, four wheel drive applications, and generally they are larger than snow chains; they are often seen on heavy off road equipment like log skidders, which have to operate over very rough, muddy terrain. Wheel tracks are heavy duty assemblies similar to chains but with rigid cross links such as sometimes used on logging equipment.
Пайдаланудың заңдылығы
Қар тізбектерін пайдалану заңдылығына қатысты заңдар айтарлықтай өзгеше. Кейбір елдерде белгілі бір қар жағдайларында немесе жылдың нақты айларында оларды қолдану міндетті, ал басқа елдер жол жабынын сақтау мақсатында оларды пайдалануға толығымен тыйым салады.
Laws vary considerably regarding the legality of snow chain use. Some countries require them in certain snowy conditions or during certain months of the year, while other countries prohibit their use altogether to preserve road surfaces.