Кіріспе
Статистикалық әдіс. Көпөлшемді талдауда ординация немесе градиенттік талдау – деректерді кластерлеуге толықтыратын әдіс және көбінесе зерттеу деректерді талдау үшін (гипотезаны тексеру емес) қолданылады. Кластерлік талдаудан өзгеше, ординация сандық шамаларды (әдетте төмен өлшемді) жасырын кеңістікте реттейді. Ординация кеңістігінде бір-біріне жақын шамалар белгілі бір қасиеттермен ортақ (яғни, белгілі бір дәрежеде ұқсас), ал ұқсамайтын объектілер бір-бірінен алыс орналасады. Мұндай объектілер арасындағы қатынастар бірнеше осьтерде немесе жасырын айнымалыларда сандық және/немесе графикалық түрде биплот арқылы көрсетіледі. Негізгі компоненттер талдауы – ординацияның алғашқы әдісі, оны Карл Пирсон 1901 жылы ұсынған.
Ordination or gradient analysis, in multivariate analysis, is a method complementary to data clustering, and used mainly in exploratory data analysis (rather than in hypothesis testing). In contrast to cluster analysis, ordination orders quantities in a (usually lower dimensional) latent space. In the ordination space, quantities that are near each other share attributes (i. e., are similar to some degree), and dissimilar objects are farther from each other. Such relationships between the objects, on each of several axes or latent variables, are then characterized numerically and/or graphically in a biplot. The first ordination method, principal components analysis, was suggested by Karl Pearson in 1901.
Әдістер
Ординация әдістерін кеңінен өздік векторлық, алгоритмдік немесе модельдік әдістерге жіктеуге болады. Көптеген классикалық ординациялық әдістер, соның ішінде негізгі компоненттер талдауы, сәйкестік талдауы (CA) және оның туындылары (айырылған сәйкестік талдауы, каноникалық сәйкестік талдауы және артық талдау) бірінші топқа жатады. Екінші топқа метрикалық емес көпөлшемді масштабтау және машиналық оқыту әдістері сияқты кейбір қашықтыққа негізделген әдістер кіреді, мысалы, T-таралымды стохастикалық көршілес енгізу және сызықты емес өлшемділік азайту. Үшінші топқа жалпыланған сызықтық модельдердің көпвариантты кеңейтулері ретінде қарастырылатын модельге негізделген ординациялық әдістер кіреді. Модельге негізделген ординация әдістері классикалық ординация әдістеріне қарағанда қолдануда икемдірек, сондықтан мысалы, кездейсоқ әсерлерді қосу мүмкіндігі бар. Аталған екі топтан айырмашылығы, ординацияда қашықтық өлшемі (жасырын немесе ашық) болмайды. Оның орнына, статистикалық модельдерге тәндей, жауаптар үшін таралымды көрсету қажет. Бұл және басқа да болжамдар, мысалы, күтілетін орташа дисперсиялық байланыс, қалдық диагностикасын қолдану арқылы басқа ординация әдістерінен өзгеше, тексерілуі мүмкін.
Қолданбалар
Ординацияны көпөлшемді объектілердің кез келген жиынтығын талдау үшін пайдалануға болады. Ол көбінесе түрлі экологиялық және экологиялық ғылымдарда, әсіресе өсімдік қауымдастықтарының экологиясында қолданылады. Сонымен қатар, ол генетикада және жүйелік биологияда микроаррей деректерін талдау үшін, ал психометрияда да қолданылады.