Кіріспе

Коннектикут штатының Хамден қаласында орналасқан Эли Уитни мұражайы – студенттер, мұғалімдер және отбасылар үшін тәжірибелік оқыту жұмыстық орталығы. Мұражайдың бас ғимараты Эли Уитнидің 1798 жылы салған қару фабрикасының бір бөлігінде орналасқан. Мұражай дизайн мен өнертабыстың бастаулары болып табылатын тәжірибелерді үйретуге бағытталған, сондай-ақ қолмен дайындалатын жобалар мен Уитни және А. К. Гилберт туралы көрмелер ұсынылады.

Сайт тарихы

Мұражай 17 қыркүйекте 1798 жылы сатып алынған жерде, Илай Уитни мұшкеттер өндіру үшін дамытқан аумақта орналасқан. Зауыт Милл өзенінің суымен жұмыс істеп, АҚШ үкіметі үшін мылтықтар жасады. 1798 жылдың 14 маусымында ол 28 ай ішінде 134 000 долларға 10 000 мылтық жасауға келісім шарт жасады; бірақ, шын мәнінде, он жыл уақыт кетті. Келісімге қол қойған кезде Уитнидің зауыты, жұмысшылары және қару жасау тәжірибесі болмады. Дегенмен, Уитни Йель университетінің түлегі және досы, Қаржы министрі Оливер Уолкоттқа жазған хатында былай деп жазды:

«Мен сумен қозғалатын машиналардың осы бизнеске бейімделуі еңбекті азайтып, осы өнімді жасауды жеңілдететініне сенімдімін. Қалпына келтіру, домалату, жүздіру, тесу, ұнтақтау, жылтырату және т.б. машиналарының барлығы тиімді пайдаланылуы мүмкін» (1798 жылдың 13 мамыры).

Уитнидің зауыты Американың өнеркәсіптік революциясының алдыңғы қатарында болды, сумен жұмыс істейтін машиналарын пайдаланды және стандартталған, алмастырылатын бөлшектерді (кейбір бөліктері үшін, бірақ барлығы үшін емес) алғашқылардың бірі болды. Музейдің маңындағы аймақ бір кезде Уитнивилл деп аталды, Милл өзенінің бойында Уитни қару-жарақ фабрикасының жұмысшыларын орналастыру үшін салынған өндірістік ауыл. Суретші Уильям Джайлс Мунсон 1826 жылы, Уитни қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң, қару-жарақ фабрикасының суретін салды және келесі екі онжылдықта осы суреттерден кем дегенде 3 картина жасады. Фабрика 90 жыл бойы атыс қаруларын өндірді, бірақ 1880-ші жылдардың соңында «Winchester Repeating Arms Company» компаниясына бәсекелестікке ұтыла бастады. 1888 жылы өнертапқыштың қартайған ұлы, Илай Уитни кіші, фабриканы оларға сатты, олар оны дереу жапты. «Winchester» компаниясының қорғаныс патенттерін жинақтауының нәтижесінде, компанияның ешбір дизайны қайтадан өндірілмеді. Уитни даңғылының екі жағына созылып, Милл өзенін кесіп өтетін аумақта әлі де ескі қора, тас көмір қоймасы және Уитнивиллдің және операциялық қару-жарақ фабрикасының кезеңдерінен қалған пансионат, сондай-ақ Итиел Таунның инновациялық торлы фермалық көпірінің реконструкциясы бар. Музей Уитни даңғылы мен Милл өзені арасындағы аумақтың бір бөлігін алып, 1890 жылы осы жерде салынған кірпіш фабрикасының ғимаратында орналасқан. Уитни даңғылының батысында орналасқан қора мен пансионатты басқа да коммерциялық емес ұйымдар пайдаланады.

Музей экспонаттары мен қызметі

Мұражайдың танымал көрмелерінің бірі – жыл сайынғы мерекелік кезеңде ұйымдастырылатын модельдік пойыз көрмесі. Мұражай – дизайнға қатысты тәжірибелік оқыту шеберханасы, ғылым мен өнертабысты үйлестіретін балаларға арналған құрылыс жобаларымен айналысады. Бұл орын алғаш Илай Уитни қару-жарақ фабрикасын қуатпен қамтамасыз ету үшін салған бөгеттің жанында орналасқан, кейін Илай Уитни Блейк оны қуатты арттыру үшін қазіргі биіктігіне дейін көтерген. Мұражайда каналдық құлыптары бар су ойындары, сондай-ақ су қоймасы мен жаяу серуендеу жолдары да бар. Мұражай келушілерге арналған стандартты сағаттардан басқа, жазғы және мерекелік бағдарламалар, сонымен қатар туған күн тойларын ұйымдастырады. Бұдан өзге, мұражай жыл сайынғы «Леонардо шақыруы» атты жарысты өткізеді, ол – импровизациялық шығармашылықты тойлайтын шара. Бұл шараға Нью-Хейвен (Коннектикут штаты) аймағының суретшілері мен дизайнерлері қатысып, кәдімгі заттардан ерекше өнімдер мен дизайнды жасап, одан кейін осы шығармашылық еңбектерінің көрмесін ұйымдастырады. Мұражай түлектерінің арасында Дженнифер Оксли (Эмми сыйлығының иегері, балалар телебағдарламасының авторы), Эмили Остер (экономист) және Джошуа Ревкин (Жұлдыз әлемінің чемпионы, теңізші) бар.