Кіріспе

Хагоной муниципалитеті, ресми түрде Хагоной муниципалитеті, Филиппиннің Булакан провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы санақ бойынша оның 133 448 тұрғыны бар. Тарих
Хагоной алғаш рет 1571 жылы Филиппин тарихында айтылған. Испанияның Мигель Лопес де Легаспи мен Филиппиннің Дату Сикатуна арасындағы «қанды келісімге» қол қойылмас бұрын, бұл жер Хагоной деп аталған. Жері теңізге қарай ағып жатқан арал-саздықтар мен өзен тармақтарынан тұрады, бұл жерге осы қаланың алғашқы аталары жеткен жол болған болуы мүмкін. Хагоной Филиппин тарихында алғаш рет 1571 жылы испандарға қарсы Лусонгты қорғауда Бангкусай шайқасында Мартин де Гойтимен кездескен Макабебе, Пампанганың Тарик Сулейман флотының бір бөлігі болған кезде көзге түсті. Бастапқыда Хагоной Апалитпен бірге Алькальдия де Калумпит визитасының бір бөлігі болды. Онда 1581 жылдың 22 сәуірінде негізделген үлкен монастырь бар, ал оның бірінші миссионері Фрай Диего Орденес де Вивар болды. Гаспардың «Conquistas delas Islas» кітабының 2-кітабында (Фрай Диего Калумпит, Малолос және Булаканды христиандастыруы айтылған). Бастапқыда ол Испания коронасына қызметі үшін генерал-губернатор Гонсало Ронкильо Саржант Хуан де Моронға берген Энкомиенда де Калумпит аумақтық бөлігіне де кірді. Сержант Хуан Морон жерін августиндік монахтарға сеніп тапсырды, содан кейін ол Фрай Диего Виварға берілді. Сондай-ақ, 1582 жылы жазылған Мигель де Лоарканың «Relacion delas Islas» және 1591 жылғы маусымда Испания короліне Луис Перес де Дасмаринас баяндамасында Хагоной тәуелсіз энкоменда немесе қала ретінде есімдерін таппағаны айтылады. Керісінше, ол Калумпит қаласымен бірге және ол 1671 жылдың мамырында ресми түрде азаматтық қала ретінде құрылды. Жазбалар мен ескі тұрғындардың айтуынша, бұл елді мекеннің кейбір жерлерінде бұрыннан адамдар тұрған. Бұл жерлер Тибагуин және Пугад, Малолос қаласымен және Булакан, Обандо және Манила қалаларымен жағалау бөлісетін жағалау бариолары болды. Магат Саламат, революциялық батыр және Тондо патшалығының соңғы ханзадасы, бір кезде осы қаланың басшысы болды. Ол қазіргі таңда қаладағы түрлі бариоларда тұратын Саламаттар отбасының атасы. Қала атының шығу тегі
Қала өзен жағалауларында және теңіз жағалауларында көптеп өсетін «хагуной» (Chromolaena odorata) дәрілік өсімдігінің атымен аталған. Алғашқы халық оның жапырақтарын әдеттегі ауруларға ем ретінде және тамаққа қолданған. Өсімдіктің емдік қасиеттері туралы хабарлар таралып, адамдар бұл жерді «Хагоной» деп атауға себеп болды. Хагоной қаласының аңызы
XVI ғасырда бірнеше монахтар Маниладан Булакан провинциясына қайықпен келіп, сол кезде «Кинабалуан» деп аталған жерге жетті (Капампан сөзі «таныс болған» немесе тагалог тілінде «пинаг аламан» деген мағынаны білдіреді), ол сол кезде Калумпит қаласының бөлігі болған, ал қазір Санта-Моника мен Сан-Хосе барангайлары. Сол кездегі жастардың арасында өте әдемі қыз өте танымал болды. Оның көптеген жанкүйерлері мен құрметтеушілері болды. Бір күні ол ауырғаннан кейін өзен жағасындағы хагуной өсімдігінің жапырақтарын алуға біреуді іздеді (қазір Сапанг-Пари деп аталады, өйткені монахтар мен діни қызметкерлер осы өзенді пайдаланған). Бір ер адам жапырақтарды тез алып келуге ұсыныс жасады, ал ол оған ризашылық білдіріп, оған үйленуге уәде берді. Ол сүйіктісі үшін хагуной өсімдігінің жапырақтарын жинап жатқанда, өтіп бара жатқан қайықтағы монахтар тоқтап, одан: «Quien vive?» деп сұрады. (Біз қайдамыз?). Ол испан тілін түсінбегендіктен, монахтарды күзетіп жүрген guardia civil (испандық азаматтық күзетші) қатты қорқып, қолында не ұстап тұрғанын сұрап жатыр деп ойлап, «Хагуной по!» деп жауап берді. (Хагуной, мырза!) және қашып кетті. Бұл қалаға алғаш келген августиндік монахтар осы жердің атын «Хагоной» деп жазды. Осылайша атақты қаланың аты пайда болды. География
Жалпы ауданы 103,10 шаршы километр, Хагоной Булакан провинциясының оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан. Солтүстікке қарай Калумпит муниципалитетімен, шығысқа қарай Паомбонг муниципалитетімен, батысқа қарай Масантол, Пампанга муниципалитетімен және оңтүстікке қарай Манила шығанағымен шектеседі. Муниципалитет Метро Маниладан шамамен 54 шақырым қашықтықта немесе машинамен бір жарым сағаттық жерде орналасқан. Оған Солтүстік Лусон автожолы және Макартур тас жолы арқылы кіруге болады. Хагоной Манила шығанағының жанында «Wawa» деп аталатын көл бар ұзын қырат. Қазір бұл Сан-Себастьян және Сан-Николас барангайларының бөлігі. Бұл негізінен балық аулау қаласы, Манила шығанағы жақын балық аулау алабы болып табылады, ол Пампанга, Батан және Кавите провинцияларына дейін созылады. Оның батыл балықшылары Солтүстік Қытай теңізінің толқындарын басып өтіп, Тынық мұхитындағы Филиппин теңізіне өтеді, онда олар желілерін тастап, балық аулау портына жеткізеді. Барангайлар

Хагоной саяси тұрғыдан статистикалық мақсаттар үшін 5 топқа біріктірілген 26 барангайға бөлінген. Барлық барангайлар Филиппин статистикалық бас басқармасы бойынша қалалық болып саналады. Әр барангай пуроктардан тұрады, ал кейбіреулерінде ситолар бар. Барангай аттарының өзгеруі
Кейбір барангайлардың қазіргі аттарынан өзгеше аттары болған. Олардың аттары оқиғалар, аңыздар, нәрселер немесе жердің жағдайынан (жақшада көрсетілген) шыққан:
Sagrada Familia (Malayak)
San Agustin (Bantayan)
San Juan (Burayag)
San Nicolas (Bangos)
San Pascual (Dita)
San Roque (Bagong Baryo)
San Sebastian (Wawa)
Santa Elena (Marulaw)
Santo Rosario (Tangos)

Климат

Демография

2020 жылғы санақ бойынша Хагоной, Булакан халқы 133 448 адамды құрады, тығыздығы ...

Экономика

Хагоной негізінен 7837,65 гектары балық шаруашылығына арналған балық аулау муниципалитеті, бұл оның жалпы жер ауданының үштен екі бөлігін құрайды. Мұнда шамамен 1423 балық шаруашылығы операторлары және 55 тіркелген консигнациялар – аквамәдениет өнімдерін саудалау орталығы бар. Қала креветка, мидия, тилапия, шабақ, моллюска және устрица сияқты түрлі өнімдерді ұсынады. Су ресурстарының көптігі және қаланың жағалау орналасуына байланысты халықтың көп бөлігі балық аулау өнеркәсібіне тәуелді. Тіпті муниципалдық үкіметтің өзі «Пропиус» деп белгілі балық шаруашылығына ие, ол Хагонойдың Тибагуин және Пугад жағалау барангайларында, Манила шығанағының жағалауында орналасқан. Ол 412 гектар муниципалдық сулармен біріктірілген 7 учаскеге бөлінген. Сан-Николас барангайында және Побласионда орналасқан екі жергілікті балық порты қаланың ең жұмбақ коммерциялық аймақтары болып табылады. Лусена және Дагупаннан келген балық саудагерлері және басқа провинциялардан келген саудагерлер жергілікті порттарда немесе ірі тилапия өсірушілердің жеке «консигнацияларында» (брокерлік) үлкен көлемде сатып алады. Жағалау бариолары тәулік бойы жұмыс істейді, балықшылар сағаттар немесе тіпті күндер бойы теңізге шығады, ал олардың жақындары мен туыстары оларды күтеді. Олар қайтып келгеннен кейін ауланған балықтары бірден сұрыпталып, жергілікті нарықтарда және барангайлардың «талипапасында» сатылады. Олардың ауланған балықтары жақын жердегі қалалардың және Метро Маниланың жеке және мемлекеттік нарықтарына тасымалданады. Поблационға жақын Санто-Ниньо барангайы отандық және экспорттық нарықтар үшін креветка брокерлеріне орталық болып табылады. Бұл брокерлерге балық аулап келген қайықтар кейде Капиз провинциясынан келеді. Брокерлерге жақын жердегі өңдеу орны креветканы экспорттық сапаға және жаһандық стандарттарға сәйкес дайындап, қаптамалайды. Хагонойдағы екі «талипапа» (жедел сауда орындары) да шағын бизнес орталықтары болып табылады – Санто-Росарио және Сан-Агустин. Бизнес қызметі қосады...

Қорғау қызметі

Хагоной қауымы көбінесе бейбіт. Филиппин Ұлттық Полициясы – Хагоной станциясы, 29 ПНП қызметкерімен бейбітшілік пен тәртіпті сақтайды. Хагоной ПНП-сы 24 ұзын қару және 17 қысқа қарумен, сондай-ақ 2 патрульдік машина мен 4 мотоциклмен жабдықталған. 2009 жылы муниципалитетте 113 қылмыстық оқиға тіркелді. Қылмысты ашу тиімділігі 97,26% құрады.

Денсаулық сақтау және тамақтану

Хагонайда 3 аурухана жұмыс істейді – 2 жеке аурухана және мемлекеттік бақылаудағы аудандық аурухана. Барангай Санто Нинода орналасқан Эмилио Перес есімді аудандық ауруханасы 50 төсектік аурухана болып табылады және екінші деңгейдегі медициналық көмек көрсетеді. Бұл Булакан провинциялық үкіметіне тиесілі және басқарылатын аудандық ауруханалардың бірі. Оның жанында 2010 жылдың 9 қазанында ашылған Матео Мабборанг бас ауруханасы, жекеменшік аурухана орналасқан. Сан-Педро барангайында орналасқан "Дивайн Ворд" ауруханасы да жекеменшік аурухана болып табылады және екінші деңгейдегі медициналық көмек көрсетеді. Бұл ауруханалар "Амадо Алдаба" есімді мемориалдық денсаулық сақтау орталығымен толықтырылады, ол муниципалитет үкіметі басқаратын негізгі ауылдық денсаулық сақтау бөлімі (АДБ) болып табылады. Ол бастапқы медициналық көмек көрсетеді, сонымен қатар зертханалық және стоматологиялық қызметтерді де ұсынады. Бұдан басқа, Сан-Хуан, Сан-Николас және Санто-Росарио барангайларындағы тағы 3 ауылдық денсаулық сақтау бөлімі де жергілікті үкімет қарауында, оларды АДБ Алдаба муниципалды қызметкері басқарады, ал тағы 3 дәрігер басқа АДБ-лерде қызмет көрсетеді. Муниципалитет сондай-ақ екі (2) физиотерапия және реабилитация орталығын да басқарады. Біріншісі муниципалитет аумағында, ал екіншісі Санта-Моника барангайында орналасқан. Муниципалдық үкіметтің медициналық қызметкерлерінің құрамына 4 ауылдық денсаулық сақтау дәрігері, 4 мемлекеттік медбике, 26 акушер, 2 санитарлық инспектор, 1 медициналық технолог және 2 стоматолог кіреді. Оларға барангай деңгейіндегі 172 барангай денсаулық сақтау жұмыскері көмектеседі. Тамақтану бағдарламасын муниципалитет тамақтану басқармасы іске асырады. Барангайларда оларға 189 ана басшысы қолдаған 29 Lingkod Lingap sa Nayon (LLNs) көмек көрсетеді. 2008 жылғы мәліметтер бойынша, Хагонайда 35 өте нашар және 565 нашар тамақтану деңгейі анықталды.

Электр және сумен жабдықтау

Бүкіл муниципалитеттің электр қуатына деген қажеттілігі Манила электр компаниясы (Meralco) арқылы, Пугад және Тибагуиннің жағалау аудандарының ішінде, қамтамасыз етіледі. Ал Хагоной су каналы Хагонойдың сумен қамтамасыз етілуін жүзеге асырады. Ол 24 барангайлық сорғы стансаларын пайдалана отырып, барлық 26 барангайдың күнделікті су тұтынымын жабады.

Білім

Хагонойдағы білім беру мекемелерінің құрамына: 29 мемлекеттік бастауыш мектеп, 10 жеке бастауыш мектеп, 4 мемлекеттік орта мектеп, 4 жеке орта мектеп, 26 күндізгі күтім орталығы, 1 техникалық/кәсіптік мектеп және 1 мемлекеттік университеттің филиалы кіреді. 2008–2009 оқу жылында бастауыш мектептердегі оқушылардың жалпы саны 17 934 адамды құрады, олардың 9-ы 10 оқушының ішінде мемлекеттік бастауыш мектепке қабылданады. Ал орта мектептерде 10 477 оқушы білім алып жатыр, олардың 78,45%-ы мемлекеттік орта мектепте оқиды. Әрбір ауылда күндізгі күтім орталығы және тағайындалған күтімші бар. 2008–2009 оқу жылындағы жалпы балалар саны 1315, оның ішінде 629 ұл және 686 қыз.

Жоғары оқу орындары/техникалық мектептер

Булакан мемлекеттік университетінің Хагоной кампусы – Булакан мемлекеттік университетінің Іба-Ібайо ауылында орналасқан филиалы. Ол 2011 жылдың 7 маусымында ресми түрде ашылды. Булакан мемлекеттік университетінің төртінші филиалы криминология, білім беру, инженерия, ақпараттық технологиялар, өнеркәсіптік технологиялар, қонақ үй шаруашылығы және туризмді басқару мамандықтары бойынша курстар ұсынады.

Белгілі тұлғалар

Педро Бантиг и Нативидад – Манила архиепископтығының көмекші епискобы және Лагуна провинциясының Сан-Пабло епархиясының алғашқы епискобы. Блас Ф. Опле – Филиппин үкіметінің атқарушы және заңнамалық тармақтарында, Сенат төрағасы, Сыртқы істер министрі және Еңбек министрі сияқты жоғары лауазымдарда қызмет еткен журналист және саясаткер. Пабло С. Трильяна III – 1999 жылдан 2002 жылдың сәуір айына дейін Ұлттық тарихи институттың төрағасы болған тарихшы және Ризальдің Ұлы кресінің рыцары.