Корнуоллдық саудагердің және содырдың тағдыры: «Сэр Уильям Кортенай» және соңғы шайқас

Кіріспе

Корнуолл шарап саудагері және малта сатушысы Джон Николс Том (кейде Том деп те жазылады; 1799 – 31 мамыр 1838) – Корнуолл саудагері және малта сатушысы, ол өзін сэр Уильям Куртеней деп қайта жаңартып, Кентербериде парламентке сайлануға түсті, контрабанда ісінде жалған куәлік бергені үшін сотталды, үш жыл Кент округінің психиатриялық ауруханасында өтті, босатылғаннан кейін шағын ізбасарлар тобын жинап, Кент аймағында шеру жасады. Ол және оның бірнеше ізбасарлары Боссенден Вуд орманында үкімет әскерлерімен болған қақтығыста қаза тапты, бұл оқиға кейде Англия топырағында болған соңғы шайқас деп аталады.

Ерте өмір

Джон Николс Том (немесе Том) 1799 жылы Корнуоллдағы Сент-Клумб-Мейджор қаласында мейманханашылардың ұлы болып дүниеге келді. 1799 жылдың 10 қарашасында шіркеуде крещениеден өтті. Оның ата-анасы Уильям мен Чэрити Том болды, олар "Joiners' Arms" мейманханасын ұстады. Том Пенриндегі мектепке барды, "Классикалық және коммерциялық академия" аталған Беллвью академиясына қатысты. Шамамен он төрт жасында ол Лаунсестон қаласындағы жеке мектепке ауысты, оны жергілікті конгрегациялық шіркеудің пасторы Ричард Коуп басқарды. Том он сегіз жасқа дейін мектепте оқыды, содан кейін Сент-Клумбтағы адвокат мистер Пейнтердің кеңсесінде оқуға түсті. Бірақ ол заңгерлік мансапты таңдамай, үш жылдан кейін қызметтен кетіп қалды. Уэдбриджде қысқа уақыт мейманханашы болып жұмыс істегеннен кейін, ол Труродағы Lubbock and Co шарап сату фирмасында кеңсе кызметкері болып орналасты, ал серіктестер зейнеткерлікке шыққанда бизнеске ие болып, оны сыра қайнатумен де кеңейтті. 1821 жылы ол Труродағы базар бағбанының қызы Кэтрин Фишер Фулпиттке үйленді. Том бойы ұзын, денелі және сұлу жігіт болды, ол крикеттегі шеберлігімен Трурода кеңінен танымал болды. Лондонға сапар барысында ол Spencean Society қоғамына қосылды. Том жиырмасыншы жасқа келгенде, жеке өмірінде бірқатар қайғылы оқиғалар орын алды. Оның анасы Чэрити 1827 жылы Корнуолл психиатриялық ауруханасына жатқызылды және сол жерде қайтыс болды. Содан кейін, 1828 жылы, оның Пайдар көшесіндегі кеңсесі өртеніп кетті. Том сақтандыру төлемін алды және ғимаратты қайта жасай алды. 1828 жылдың 15 шілдесінде Бодминде өткен төрт айлық сот отырысында Том 1828 жылдың 17 маусымындағы сыраханасындағы өртте жойылған сыраға төленген 304 фунт стерлинг акциздік салықты қайтару туралы сәтті өтініш берді. 1831 жылы Том хирургтан "ес-ақылдан жаңылу шабуылына" ем алды, бірақ жазылып, келесі көктемде Труродан Ливерпульге сырамен жүк тиеп сапарлады. Ол Ливерпульден әйеліне сыраны сатқанын хабарлады, ал кейін Бирмингемнен Францияға баратынын жазды. Бір жылдан кейін ғана оның отбасы оның сипаттамасына сәйкес келетін және сэр Уильям Куртенэй деген атпен танысқан адамның Мейдстоун түрмесінде ұсталғанын естіді.

John Nichols Tom (or Thom) was born the son of innkeepers in 1799 at St Columb Major, Cornwall. He was baptised in the parish church on 10 November 1799. His parents were William and Charity Tom who kept the Joiners' Arms. Tom went to school in Penryn, attending Bellevue Academy (a "Classical and Commercial Academy"). At the age of about fourteen he transferred to the private school in Launceston that was run by Reverend Richard Cope, pastor of the local Congregational Church. Tom stayed at school until he was eighteen and was then articled to solicitor Mr Paynter of St Columb. He decided, however, against a career in the law and left after three years. After a short spell as an innkeeper in Wadebridge he settled down as a clerk in the firm of Lubbock and Co, wine merchants of Truro, and took over the business when the partners retired, extending it to include malting. In 1821 he married Catherine Fisher Fulpitt, the daughter of a market gardener in Truro. Tom was a tall, strongly built and handsome man, who became well known in Truro for his considerable sporting skill as a cricketer. During a visit to London he joined the Spencean Society. When Tom was in his late twenties a series of personal disasters struck. His mother Charity was removed to Cornwall Lunatic Asylum in 1827, and she died there. Then, in 1828, his business premises in Pydar Street burnt down. Tom claimed the insurance and was able to rebuild the premises. At the Quarter Sessions held at Bodmin on 15 July 1828, Tom applied successfully for the return of £304 paid in excise duty on malt destroyed in the fire at his malthouse on 17 June 1828. In 1831 Tom received treatment from a surgeon for an "attack of insanity" but recovered sufficiently and the following spring sailed from Truro to Liverpool with a cargo of malt. He wrote to his wife from Liverpool to tell her he had sold the malt, and wrote to her again from Birmingham to tell her he was going to France. Nothing more was heard from him until over a year later, when his family heard that a man who fitted his description and went by the name of Sir William Courtenay was being held in Maidstone prison.

Кентербери

1832 жылдың қыркүйегінде Том Кентербериге экзотикалық киім киіп, ұзын шашы мен сақалмен келді. Ол Роуз-Лейн мен бас көшелердің қиылысында орналасқан Роуз-Инн қонақүйіне орналасып, алдымен Ротшильд графы, кейін Мальта орденінің рыцары, Девон графының және сэр Эдвард Хейлстің Кент иеліктерінің мұрагері – сэр Уильям Перси Хонивуд Куртенэй деген атпен таныстырды. Көптеген адамдар оның жалған екенін түсінгенімен, ол қалада әдемі және танымал тұлғаға айналды, себебі ол жиі қала әкімі мен магистраттарына, сондай-ақ Кентербери архиепископына қатысты әжуан және қорлау сөздер айтты. 1832 жылдың желтоқсан айындағы жалпы сайлауда қаладағы либералдық қолдау соншалықты күшті болды, консерваторлар кандидаттарды тікелей ұсынудан бас тартты. Сайлауға қатысудан қорқуы туралы ұрыс-керіс естіген консерваторлардың бір бөлігі Томды Кентербериден тәуелсіз кандидат ретінде сайлауға шақырды, оның либералдарға кедеріс келтіретініне үміттенеді. Ол 375 дауыс жинады (либерал кандидаттар Ричард Уотсонға 834 және Виконт Фордвичке 802 дауыс берді). Содан кейін ол Шығыс Кент сайлауына қатысуға шешім қабылдады, бірақ тек үш дауыс жинады, оның ішінде өзінің дауысы да болды, содан кейін ол апталық газет – "Арыстанды" шығаруға көшті. Газеттің сегіз нөмірі жарық көрді. Киелі кітаптан цитаталармен толы болған газет кедейлердің құқықтарын қорғады, тәжге адалдық білдірді және дін қызметкерлерін, аристократияны, қалалық корпорацияларды және Парламентті сынады. Томның өмірбаяуын жазған автор "Арыстанда" білдірілген пікірлерді "сол кездегілерге қарағанда керемет естілікпен озық" деп сипаттады, мысалы, жалдау ақысы, салық салу, ирланд мәселесі және дене жазасы туралы, бірақ ол осы "сияқты сәулелер" "мағынасыз сөздермен" қоршалған екенін мойындайды.

Барминг Хит

1833 жылдың наурыз айының басында Том Фавершем контрабандистерінің ісіне қорғаушы куәгер ретінде араласты. Бірақ контрабандистер кінәлі деп танылды, ал Том жалған куәлік бергені үшін сотталды. Оның соты 25 шілдеде Мейдстоундағы Кент жазғы сот сессиясында судья Парк пен көпшілікке толы зал алдында өтті. Боттон-андер-Бленнің викарийі Томның Гудвин құмдарынан оқиғаны көргенде, шіркеуде болғанын куәландырды. Көптеген жақсы мінез-құлқы бар куәгерлердің куәлігіне қарамастан, қазылар алқасы кінәлі деп шешті және Том үш айға түрмеге жабылып, жеті жылға Австралияға жер аударылды. Томның Труродағы отбасы сот процесі туралы естіп, Кэтрин Том тамыз айында Мейдстоунға келіп, Куртенэй жоғалған күйеуі ме екенін анықтауға тырысты. Ол Мейдстоун түрмесінің басшысымен көрсетілді және Кэтрин оны анықтады. Том Труро отбасымен байланысы жоқ екенін айтса да, Кэтрин Томға сенді. Ол билік органдарына күйеуінің бұрын ақыл-есінен айырылғанын айтты, содан кейін екі дәрігер оны тексеріп, ақыл-есі дұрыс емес деп қорытындылады. 1833 жылдың 28 қазанында Том Барминг-Хит психиатриялық ауруханасына ауыстырылды. Том ауруханада үлгілі пациент болды, ал 1837 жылдың басында аурухана басшысы Кэтрин Томға күйеуінің босатылуы үшін Ішкі істер министріне өтініш беруді ұсынды. Томның әкесі Трурода 1837 жылдың тамыз айындағы сайлауда Шығыс Корнуоллдан либералды кандидат сэр Хасси Вивианға ұлының ісін жеткізді. Вивиан сайлаудан кейін бұл мәселені Ішкі істер министрі лорд Джон Расселге көтерді, және Том королева Викторияның шартты кешірімін алды – ол Корнуоллдегі отбасының қамқорлығына қайтарылу керек еді. Том Корнуолл отбасымен байланысы бар екенін мойындаудан бас тартты, сондықтан Корнуоллға қайтудың орнына, Боттон-андер-Блендегі Фэрбрук фермасында тұратын жергілікті фермер және оның жақтасы Фрэнсиспен бірге тұруға кетті, ол оның қамқоршысы болуға келісім берді. Кешірімдегі түсініксіз формулировкаларға байланысты бұған рұқсат берілді, және 1837 жылдың қазан айында, психиатриялық ауруханаға түскеннен кейін төрт жыл өткен соң Том босатылды.

At the beginning of March 1833, Thom intervened in the case of some Faversham smugglers, acting as a witness for the defence. The smugglers were nevertheless convicted, and Tom himself was prosecuted for perjury. His trial took place on 25 July at the Kent Summer Assizes at Maidstone before Mr Justice Parke and a crowded court. Evidence was heard from the Vicar of Boughton under Blean that Tom had actually been at church at the time he claimed to have witnessed events off the Goodwin Sands. In spite of the testimony of a number of character witnesses, the jury returned a verdict of guilty and Tom was sentenced to three months imprisonment and seven years transportation to Australia. Tom's family in Truro had heard about the trial and Catherine Tom arrived in Maidstone in August to see if Courtenay was indeed her missing husband. He was produced by the governor of Maidstone Gaol and she made a positive identification. Although Tom always denied any connection with the Truro family, Catherine Tom was believed. She told the authorities about her husband's previous attack of insanity; he was then examined by two surgeons who declared him of unsound mind. Tom was subsequently transferred to Barming Heath Asylum on 28 October 1833. Tom was a model patient in the asylum, and in early 1837 the superintendent suggested to Catherine Tom that she should petition the Home Secretary for her husband's release. Tom's father in Truro brought his son's case to the attention of Sir Hussey Vivian, the Liberal candidate for East Cornwall in the August 1837 election. Vivian, after his election, took the matter up with the Home Secretary, Lord John Russell, and Tom was granted a free pardon by Queen Victoria, on the condition he was returned into the care of his family in Cornwall. Tom was still refusing to acknowledge any association to the Cornish family and, instead of returning to Cornwall, he went to live with a local farmer and supporter, Mr Francis of Fairbrook, Boughton under Blean, who had offered to be his guardian. This was permitted, due to some ambiguous wording on the pardon, and in October 1837, four years after his admission to the asylum, Tom was released.

Ұрыс және өлім

1838 жылдың қаңтарында Том мистер Фрэнсиспен дауласып, келесі бірнеше айды Шығыс Кент аймағын аралап, қолдаушыларының қонақжайлығына сүйенді. Жақсы болашақ, байлықтың әділ таратылуы және теңдік орнатылуы туралы уәделермен ол ауыл шаруашылығы жұмысшыларын, шеберлерді және шағын шаруаларды өз жанына тартып алды. Ол ең бастысы, олардың жалақының аздығы, жұмыссыздық және жұмыс таба алмаған жағдайда барлық еңбекке қабілетті ер адамдарды жұмыс үйлеріне жіберуді көздейтін Жаңа Кедейлер заңына қатысты алаңдаушылықтарын білдірді. Мамыр айының соңына дейін Том мен оның шағын топтасы жергілікті ауылды аралап, жұмысшылар арасында қолдау іздегенде, олардың қызметі толығымен бейбіт болды. Бірақ, кейбір бай жер иелері алаңдап, 1838 жылдың 31 мамырында жергілікті судья доктор Пур жұмысшыларды жұмыстан кетуге итермелегені үшін Томды тұтқындауға бұйрық берді. 31 мамыр күні таңертең Блейн астындағы Боттон приход констеблі өзінің көмекшісінің және ағасы Николас Мирстің көмегін сұрап, Томды іздеуге аттанды. Олар Том мен оның ізбасарлары орналасқан Боссенден шаруашылығына келгенде, Том Николас Мирсті атып өлтірді. Констебль мен оның көмекшісі қашып кетті. Осы оқиға туралы хабар судьяларға жетті, сол сәтте Кентерберидегі казармадан әскер шақырылды. Майор Армстронг басқаратын 45-ші жаяу әскер полкінің үш кіші офицері мен шамамен жүз сарбазы судьялармен кездесіп, Том мен оның ізбасарларын Боссенден орманшасының ашық алаңына дейін қуып жеткізді. Томның ізбасарларының саны отыздан қырыққа дейін болды (констебльді өлтіргеннен кейін бірнеше адам қашып үлкерді), және Том мен тағы бір адамнан басқа, тек таяқтармен қаруланған, тапаншалары болған жоқ. Әскерлер алға жылжуда лейтенант Беннетті Том атып өлтірді. Содан кейін бірнеше минутқа созылған қақтығыста Том мен оның сегіз ізбасары әскерлермен өлтірілді немесе ауыр жарақат алды, ал әскерге көмектесіп жүрген жас арнайы констебль олардың атынан қаза тапты. Бір сарбаз таяқтан жеңіл жарақат алды.

By January 1838, Tom had fallen out with Mr Francis, and he spent the next few months riding through East Kent, relying on the hospitality of supporters. With promises of a better future, fairer distribution of wealth and greater equality, he attracted a following of agricultural labourers, artisans and small holders. In particular, he addressed their concerns about low wages, lack of work, and the New Poor Law, which ordered all able bodied men to workhouses if they could not find work. Until the end of May, the activities of Tom and his small band of followers were entirely peaceful as they marched around the local countryside trying to drum up support amongst the workers. Some wealthier landowners were however becoming alarmed and, on 31 May 1838, a local magistrate, Dr Poore, issued a warrant for Tom's arrest for inciting workmen to leave their work. Early on the morning of 31 May, the parish constable of Boughton under Blean enlisted the help of his assistant and also of his brother, Nicholas Mears, and set off to find Tom. When they arrived at Bossenden Farm, where Tom and his followers were staying, Tom shot and killed Nicholas Mears. The constable and his assistant fled. News of the murder reached the magistrates and soldiers were called out from the barracks at Canterbury. A detachment of the 45th Infantry under Major Armstrong, with three junior officers and about one hundred men, met up with the magistrates and tracked Tom and his followers down to a clearing in Bossenden Wood. Tom's followers numbered between thirty and forty (a few having managed to escape after the killing of the constable), and, with the exception of Tom and one other who had pistols, were armed only with sticks. As the soldiers advanced, Lieutenant Bennet was shot dead by Tom. In the ensuing confrontation, which lasted only a few minutes, Tom and eight of his followers were killed or mortally wounded by the soldiers, and a young special constable who was helping the soldiers was caught in their fire and killed. One soldier was slightly injured by a stick.

Кейінгі оқиғалар мен мұра

Томның денесі, оның қаза тапқан ізбасарларымен бірге, Дюнкерктегі "Қызыл арыстан" қонақ үйіне жеткізілді. Қонақ үйді сувенирлер мен жәдігерлерді іздеушілер, сондай-ақ жай ғана қызығушылар қоршап алды. "Қызыл арыстан" мейрамханасының иесі келесі бірнеше күн ішінде 20 мың адам көрші маңайға келгенін мәлімдеді. Томның өмірбаяуын жазған адам халықтың сезімін былайша сипаттайды:

"Бұл шайқастардағы қаза болғандардың аз тізімі болды; бірақ бір адамды тұтқындау үшін төленген қымбат баға еді. Бұл шайқастың апатты нәтижесі белгілі болғанда, халықтың пікірі қажетсіз өмірдің жоғалғанына терең қынжылды. Боссенден орманы шайқасының салдары көп ұзамай Вестминстерге де жетті." Шайқастан кейінгі сенбіде Боутон қаласындағы "Ақ ат" мейрамханасында сот отырысы өтті, ал қазылар алқасы Том мен оның ізбасарларының өліміне "әділ өлім" деген үкім шығарды. Келесі сейсенбіде Том Хернхилл зиратына жерленді. Шайқас орнында бірнеше адам қамауға алынды, бірақ кейбіреулері кейін бірнеше күннің ішінде ұсталды. Отыз ер адам мен екі әйел тұтқындалды, олардың онға жуығы өлтіру қылмысы бойынша сотталды – екеуі констебльдің бауырын өлтіргені үшін, тоғызы Беннетті өлтіргені үшін (Томас Мирс екеуі де айыпталды). Томас Мирс пен Уильям Прайс констебльдің бауырын өлтіргені үшін кінәлі деп танылды, ал қалғандары кінәсін мойындады. Томас Мирс пен Уильям Уиллс өмір бойына, Уильям Прайс он жылға, ал қалғандары бір жылға бас бостандығынан айырылды. Жергілікті билік өкілдері мен саясаткерлер, әсіресе лорд Джон Расселл, осы оқиғадағы рөлі үшін сынға ұшырады. Сэр Хасси Вивиан Томды босатуды оның әкесінің дауысына байланысты сұраған деген айыптамалар таралды. Парламенттік комиссия тағайындалды және маусым айында үш күн жұмыс істеді. Адвокат Фредерик Лиардет Орталық білім беру қоғамы үшін аймақты зерттеуге жіберілді, содан кейін Дюнкеркте мектеп пен шіркеу салынды. Журналистер аймақтың білімсіздігі мен моральдық құлдырауы туралы жазды. Фейргус О'Коннор Куртенэйдің ізбасарларының құрметіне ескерткіш орнатуды ұсынды.