Кіріспе

Пулилан, ресми түрде Пулилан муниципалитеті, Филиппиннің Булакан провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы санақ бойынша халқы 108 836 адамды құрайды. Қала өзінің Карабао фестивалімен танымал, онда қарабаолар шеруге қатысып, Сан-Исидро Лабрадор шіркеуінің алдынан өтетін кезде тізе бүгіп, қаланың қасиетті әулиесі Сан-Исидро Лабрадорды құрметтейді. Көп жылдар бұрын Пулилан Булаканның солтүстік бөлігіндегі көбінесе белгісіз шағын ауыл болып табылды, экономикасы негізінен егіншілік пен құс шаруашылығына тәуелді болды. Халықтың көп бөлігі өмірін егіншілікпен айналысуға арнады. Бүгінде қала коммерцияландыру мен индустрияландыруға бет бұрып, провинциядағы өсу қарқыны жоғары аймақтардың біріне және сауда мен өнеркәсіп орталығына айналуда. Бұл өсімнің себебі – коммерциялық мекемелердің, жылжымайтын мүліктің, өнеркәсіптік кәсіпорындардың және ірі жобалардың болуына байланысты экономикалық өсудің қарқыны. Соңғы жылдары Пулилан жалпы табысын арттырды. 2016 жылы қаланың табысы 323,86 миллион песоны құрады, бұл 2014 жылғы табыстан 69,27 миллион песоға артық. Бұл көрсеткіш Булакан провинциясының Сан-Мигель, Бокау, Пларидель, Хагоной және Калумпит сияқты он бес муниципалитетінен жоғары. Метро Маниланың үздіксіз кеңеюіне байланысты Пулилан Маниланың құрылыс аймағының бір бөлігі болып табылады, ол Сан-Ильдефонсоға (Булакан) дейін созылады.

Этимология

Басында Пулилан – оның аты да, қаласы да емес. Тарих бойынша, бұл жер Кандаба шығанағы бойындағы Пампанганың бір бөлігін құрайтын батпақты немесе су толы жер болған. Аумағының үлкендігіне байланысты Пулилан Балиуаг және Квингуа (қазіргі Пларидель) аудандарынан жасалды және "Кенгва" деген Пампанго сөзінен шыққан, бұл "жағалаудың ар жағы" немесе "kabilang ibayo" деген мағынаны білдіреді. 1794 жылы миссионерлік августиндік монахтар бұл жерді Сан Исидро Лабрадор, шаруалардың қасиетті қамқоршысының құрметіне Сан Исидро деп атады. 1796 жылдың 20 қаңтарында ол Пулилан деп аталды. Бұл жердің Пулилан деп қалай аталғаны туралы жазбада қалған мәліметтер жоқ. Бірақ, аңыз бойынша, бұл атау "Пуло нг Илан" сөзінен туындаған, яғни "шағын елді мекендер немесе аралдар тобы" дегенді білдіреді. Антон Постманың "Лагуна мыс жазуы (LCI) – Филиппиннің құнды құжаты" еңбегінде айтылғандай, Лагуна көлінің жанындағы Лумбанг өзенінен табылған бұл мыс жазу 900 жылға дейін сақталып келген. Бұл жазуда Пулиран деген есім кездеседі, ол оңтүстік-шығыс көл аймағының ежелгі атауы. Пулиран топонимі – Пулилан, Булакан және Пулилан Лагуна-де-Бейде орналасқан. Алайда, Постма мырза өз зерттеулерінде ЛКИ-дегі Пулилан – Маниладан солтүстікке қарай Булакан провинциясындағы Ангат өзенінің бойындағы Пулилан екеніне сенімді.

Тарих

Пулилан алғаш рет қоныстанған уақыты белгісіз, бірақ егер қала орналасқан Калумпит және Балиуаг қалаларының қолда бар жазбаларын негізге алсақ, 17 ғасырдың басында онда аз ғана қоныс танушылар болған болуы мүмкін. Дегенмен, ежелгі Пулилан қаласы алғаш рет 900 жылы жазылған Филиппиннің ең көне колониялық алдындағы құжаты – Лагуна мыс жазуында «Пулиран» деп тіркелген. Бұл құжаттағы жергілікті халықты егеменді билеуші Ка Сумуран басқарған (Лагуна мыс жазуына қараңыз). Испания үкімдігі кезінде, августиндік монах Фрай Висенте Вильманзаро 1796 жылдың 20 қаңтарында осы елді мекенді ресми қала деп жариялады. Қаланың қасиетті қамқоршысы Сан Исидро Лабрадор болып тағайындалды, және оның атымен қаланың аталуын қалады. Сол кезде қала басшысы «Капитан» деп аталды. Пулиланның алғашқы капитаны Франсиско Палтао тек 1819 жылы тағайындалды. 1898 жылы алғашқы Муниципалды президент – Фролан Кахиват болды. 1904 жылы, Анаклето Батонгбакал Муниципалды президент болған кезде, Пулилан Квингуаға қосылып, оның бір бөлігіне айналды. 1908 жылы, Пулилендар өз ұлы Адриано Сальвадордың кандидатурасын қолдағанда, ол Квингуаның Муниципалды президенті болып сайланды. 1909 жылы Эухенио Тиангко, Хиларио Эскера, Адриано Сальвадор және басқалар губернатор Теодоро Сандикоға Пулиланды Квингуадан бөлу туралы өтініш жасады. Олардың өтініші қабылданды. Содан кейін Пулилан қайтадан қала болып құрылды, ал Евгенио Тиангко оның президенті болды. 1946 жылы Каталлино Флорес Пулиланның алғашқы мэрі болып тағайындалды. Испандық билік, американдық оккупация және соңғы кездегі жапондық кезеңде Пулилан қаласының көптеген ұлдары қанын төкті. Азаттыққа ұзақ жолдан кейін, Пулилендар кішкентай бастамаларынан өсіп, саясат, экономика, әлеуметтік жағдай және басқа да салаларда үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Испания, Америка және Жапония оккупацияларының ықпалы олардың әл-ауқатын жақсартуға белгілі бір дәрежеде көмектесті, бірақ Пулилендар, олар белгілі болғандай, өздерінің құнды мұраларын қадір тұтады. Сан Исидро Лабрадор, яғни Еңбекші Исидор, фермерлердің қасиетті қамқоршысы, сонымен қатар қаланың да қасиетті қамқоршысы болып табылады. Оның литургиялық мерекесінің дәстүрлі күні, жалпы Рим күнтізбесіне енгізілмегенімен, көптеген елдерде және диоцездерде ғасырлар бойы тойланып келеді – 15 мамыр. Алайда, Пулилендар (Пулилан халқы) 14 мамыр күні өз қасиетті қамқоршыларының құрметіне мерекелік шеру ұйымдастырып, оның құрметіне қарабуырларды шеруге шығарып, оларды шіркеу алдында еңкейтіп, фермерлердің қасиетті қамқоршысына деген құрметтерін білдіреді. Шеруге сонымен қатар сиырлар, жылқылар, көшеде билейтін халық, музыкалық топтар және қаланың сауда орындарының әсем безендірілген платформалары да қатысады.

Топография

Пулилан – Булакан провинциясының 21 қаласының бірі, солтүстіктен оңтүстікке қарай шамамен ортасында орналасқан. Бұл Маниладан солтүстік-батысқа қарай, ұлттық астанадан, ал провинциялық астана Малолостан қашықта жатыр. Оның аумағы шамамен 4073 гектар (40,73 шаршы километр). Солтүстік жағынан Пампангадағы Апалит, шығысынан Баливаг, оңтүстігінен Пларидель, батысынан Калумпитпен шектеседі. Ангат өзені Баливагтың шығыс жиегімен және Пулиланның оңтүстік шетімен Манила шығанағына құятын саласы арқылы, Калумпиттен оңтүстік-батысқа қарай ағып, Пларидельмен шекара құрайды. Муниципалитет көбінесе тегіс жер бедерімен сипатталады. Оның он бір (11) бараңгайы Ангат өзенімен шектеседі. Қалған бөлігі – суармалы күріш далалары. Топырақ түрлері құмды-сазды топырақтан сазды топыраққа дейін әр түрлі, бұл муниципалитеттің ауыл шаруашылығы өнімдерінің кең ауқымына өсуіне мүмкіндік береді. Пулиланның көптеген бараңгайлары су тасқынына төменгі бейімділікке ие. Су тасқынына орташа немесе жоғары бейімділікке ие бөліктер – Ангат өзенінің салаларына жақын немесе іргелес орналасқан бараңгайлар, сондай-ақ Дулун Малабон және Инаон сияқты көлемі аз жерлерде орналасқан бараңгайлар.

Жерді пайдалану

Қазіргі кездегі муниципалды жер пайдалану аумағының көп бөлігі ауыл шаруашылығына арналған, шамамен 27,92 шаршы километр немесе қаланың жер аумағының 68,55 пайызы негізінен егін өндірісіне бағытталған. Ал қолданыстағы жердің 12,8076 шаршы километрі (4,95 шаршы миль) немесе 31,45 пайызы тұрғын үйлер, коммерциялық, өнеркәсіптік және мемлекеттік мекемелер мақсатына арналған.

Климат

Көппен климаттық жіктеу жүйесіне сәйкес, Пулиланның климаты тропикалық. Жылдың көп бөлігінде Пулилан қаласында мол жауын-шашын жауады. Ғана қысқа құрғақ маусым бар. Кёппен мен Гейгердің мәліметтері бойынша, бұл климат Am деп жіктеледі. Мұндағы орташа температура 27,2 °C. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 792 мм. Ең құрғақ ай – ақпан. Ақпан айында 4 мм жауын-шашын түседі. Көп жауын-шашын шілде айында жауады, орташа мөлшері 151 мм. Ең жылы ай – мамыр, орташа температурасы 29,2 °C. Қаңтар айында орташа температура 25,5 °C. Бұл жылдың ең төменгі орташа температурасы. Ең құрғақ және ең ылғалды айлар арасындағы жауын-шашын мөлшерінің айырмасы 147 мм құрайды. Жыл ішіндегі орташа температураның өзгеруі 3,7 °C-қа жетеді.

Барангай

Пулилан саяси тұрғыдан 19 барангайға бөлінген. Әр барангай пуроктардан құралады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар. Жер ауданы бойынша ең ірі барангай – Дулун Малабон, ал халқы ең көп барангай – Побласион, ең азы – Санта Перегрина.

Жер аумағы

Баранғайлар Жер көлемі (км²) Классификациясы Тығыздығы (/км²) Балатоң А 1.19 Қалалық 1,392 Балатоң Б 1.91 Қалалық 1,932 Коткот 3.22 Қалалық 2,221 Дампол 1-ші 1.46 Қалалық 4,129 Дампол 2-ші А 1.16 Қалалық 3,642 Дампол 2-ші Б 1.48 Қалалық 3,180 Дулон Малабон 5.46 Ауылдық 720 Инаон 3.50 Қалалық 2,295 Лонгос 1.19 Қалалық 4,560 Лумбак 1.24 Ауылдық 3,247 Палтао 2.18 Қалалық 3,001 Пенабат 3.10 Ауылдық 644 Побласион 2.27 Қалалық 5,326 Ста Перегрина 1.51 Қалалық 1,028 Сто Кристо 1.54 Қалалық 4,436 Таал 3.42 Қалалық 2,779 Табон 2.37 Ауылдық 1,839 Тинехеро 1.29 Қалалық 3,283 Тибаг 1.26 Қалалық 3,087 Барлығы 39.89 2,440

Демография

Муниципалитет халқы 1990 жылы 48,199 адамнан 2015 жылы 97,323 адамға дейін екі есеге, 49,124 адамға өсті. Пулиланның халық санының үздірімді өсуіне жергілікті тұрғындардың санының артуы ғана емес, сонымен қатар жақын жерлерден келген көшіп-қонушылардың көп болуы да себеп болуы мүмкін. 2020 жылғы халық санағы бойынша Пулилан, Булакан халқы 108,836 адамды құрады, ал халық тығыздығы .

Этностық топтар

Пулиланның алғашқы қоныстанушылары мен тума жерлері негізінен тагалогтар, Филиппиннің ең көп тараған халықтарының бірі. Бұрын осында бірнеше капампангандықтар да қоныстанған. Қазіргі уақытта муниципалитет Үлкен Манила аймағының (GMA) құрамында болғандықтан, көшіп келушілер саны артып келеді, сондықтан биколано, илокано, илонгго, пангасиненс және висайялықтар да аз санда кездеседі.

Тілдер

Лусонның басқа жерлері сияқты, Пулилан ауданында ең көп қолданылатын тіл – тагалог тілі. Жақын орналасқан Пампанга провинциясына байланысты, кейбір тұрғындары капампанган тілінде сөйлейді және қолданады. Дегенмен, мектептерде және басқа да оқу орындарында оқыту құралы ретінде ағылшын және тагалог тілдері кезекпен пайдаланылады.

Сауаттылық

2008 жылы үй шаруашылықтарының жалпы саны 17 002 болды. Үй шаруашылықтарының барлық мүшелерінің 99 пайызы сауатты. Олар кез келген тілде немесе диалектте қарапайым хабарламаны оқи және жаза алады.

Католицизм

Филиппиннің басқа муниципалитеттері сияқты, Пулилан тұрғындарының көпшілігі католик шіркеуінің жаттықтаушылары. Бұл олардың қаланың қасиетті покровительі Сан-Исидро Лабрадорға деген мызғымас сенімі мен терең құлшынысынан көрінеді. Әр барангай және сайтоның өздерінің жеке шіркеулері бар, онда олар қасиетті миссаларын және басқа да діни рәсімдерін өткізеді. Сан-Исидро приход шіркеуі және Ғажайып Медальдің Әйел Анасы муниципалитеттегі приход шіркеулері болып табылады және олар Малолос Рим-католик діоцезінің қарамағында.

Iglesia ni Cristo шіркеуі

Iglesia ni Cristo сонымен қатар Cutcot, Dampol 2nd A, Inaon және Santo Cristo ауылдарында құдайылық орталықтарды ашу арқылы муниципалитетте мықты беделге ие. Бұл жерлер Солтүстік Булакан шіркеу округінің құрамына кіреді.

Басқалар

Басқа діни топтардың ішінде мыналар бар: «Құдайдың халықаралық шіркеуі» (Ang Dating Daan), «Иса – Иеміз шіркеуі», баптистер, «Ехоба куәгерлері», методистер және басқа да евангелистік топтар.

Ауыл шаруашылығы

Күріш өнімі және мал/құс шаруашылығы Пулиланның ең көп таралған агробизнесі болып табылады. 2226,75 гектар немесе 5502,42 акр суармалы жерге егілген күріштен 10660,25 тонна өнім алынады. 12 коммерциялық ферма/құс фабрикасында 65470 шошқа мен тауық өсіріледі, ал 86 шағын шаруашылықта 638 шошқа өсіріледі.

Банктік қызмет

Муниципалитетте қаржы қызметтерін ұсынатын 12 ірі және жергілікті коммерциялық банк бар. Олардың арасында мыналар бар: Banco de Oro (BDO), Metrobank, Landbank, Philippine National Bank, Philippine Savings Bank (PSBank), Rizal Commercial Banking Corporation (RCBC) және Bank of Florida (BoF). 2017 жылдың желтоқсанына дейін Pulilan қаласының банктеріндегі талап бойынша/ағымдағы, жинақ, мерзімдік және FCDU депозиттерін есептегенде, барлық депозиттердің жалпы сомасы 4,048 миллиард песоны құрады. Бұл муниципалитеттегі 12 банкте 30 785 тіркелген шот бар екенін көрсетеді.

Өнеркәсіп және сауда

Өндіріс – муниципалитеттегі басты кәсіп және табыс мен жұмыспен қамтудың маңызды көзі. 2010 жылы Пулилан қаласында 4 136 қызметкері бар 26 тіркелген өндіріс кәсіпорны болды. Ең ірі өндірушілер: Nestle Philippines (Тибаг), New Hope Agriculture Inc. (Тибаг), Anderson Asphalt Philippines (Тибаг), Feedmix Specialist Inc. II (Дампол 2-ші А), Foster Foods Inc. (Дампол 2-ші А), Leighton Contractors Asia (Тибаг), Marquee Mills Manufacturing Corp. (Дампол 2-ші Б), Tyson Agro Ventures (Тинехеро), Jockers Food Industry (Санто Кристо), TJN Pasalubong (Палтао), Cargill Philippines, Inc. (Дампол 1-ші), R. M Foods (Дампол 2-ші Б) және Rombe (Дампол 1-ші). Бұл өндіріс орындарының көп бөлігі Дампол өнеркәсіптік аймағында (DIA) және Табон-Дампол-Тибаг өнеркәсіптік аймағында (TDTIA) орналасқан.

Сауда орталықтары

2010 жылы Робинсонс супермаркеті, кейіннен Робинсонс Таунвилл деп аталды, Пулилан қоғамдық базарының алдындағы Каткот барангайында жұмыс істей бастады. Massway супермаркеті де Санто-Кристо барангайында филиалын ашты, ал 2017 жылы Санто-Кристо барангайында, Пулилан-Пларидель айналма жолы бойында 27 000 шаршы метрлік жерде SM орталығы ашылды, бұл муниципалитеттегі толық қызмет көрсететін алғашқы сауда орталығы болды.

Жергілікті билік

Ұлттық үкімет сияқты, Пулилан қалалық әкімдігі де атқарушы, заң шығарушы және сот жүйесінен тұратын үш тармаққа бөлінеді. Жергілікті өзін-өзі басқару органдары (ЖӨБ) атқарушы және заң шығарушы тармақтарды басқарады. Сот тармағын Жоғарғы Сот (ЖС) ғана басқарады. Атқарушы тармаққа қала әкімі және барангай капитаны кіреді. Заң шығарушы тармақ Сангунианг Баян (қалалық кеңес) және Сангунианг Барангай (барангай кеңесі) құрамында болады. Кеңес жарлықтар мен қаулылар түрінде қаланың саясатын жасауға жауапты. Әкім – атқарушы органның басшысы, ол жарлықтарды орындау және халыққа қызмет көрсетуді жақсарту бойынша қалалық басқарманы басқарады. Вице-әкім 10 мүшеден тұратын кеңеске төрағалық етеді, онда 8 кеңесші және 2 өкілетті мүше (ABC президенті және СК федерациясының президенті) болады. Қаланың барлық барангайларын тиісті сайланған барангай капитаны басқарады. Барангай капитанына Сангунианг Барангай (барангай кеңесі) көмектеседі, оның мүшелері, жеті Барангай Кагавад (кеңесшілер), де сайланады. Ал Сангунианг Кабатан (СК) кеңесі әр барангайдың жастарын ұсынумен айналысады.

Жергілікті атқарушы басшылардың тізімі

+ 2019–2022 Әкімшілік лауазым иелері Лауазым Аты Партиясы Әкім Мариц Очоа Монтехо Вице-әкім Рикардо Кандидо Кеңесшілер Лови Лесли Валенсуэла Роландо "РДЖ" Перальта Жр. Джон Нетеркотт Атти. Ренан Кастильо Родольфо "Руди" Арсео Роландо Пайумо Бернардино Сантос Рейнальдо "Жр." Клементе Жр.

+ 2016–2019 Әкімшілік лауазым иелері Лауазым Аты Партиясы Әкім Мариц Очоа Монтехо Вице-әкім Рикардо Кандидо Кеңесшілер Энок Л. Сантос, Жр. Роландо С. Перальта, Жр. Ренан Б. Кастильо Родольфо Е. Арсео Бернардино Л. Сантос Рейнальдо Дж. Клементе, Жр. Реституто Т. Эскейра Лауро А. Валенсуэла

Туризм

Туризм – Пулилан муниципалитетінде дамып келе жатқан өнеркәсіп салаларының бірі. Жыл сайын мыңдаған туристер осы әсем қалаға келеді. Көптеген туристер қаланың мәшһүр "Тізе бүккен қарабао" фестивалін көру үшін келеді. Бұл – түрлі қарабаолар, оның ішінде қарабаулардың, көше бишілерімен, марш түрінде жүретін топтармен және түрлі-түсті платформалармен бірге қала көшелерінде гүлденген шеру болып өтеді. Олар шіркеуге жеткенде, әулиелеріне құрмет көрсету үшін оның алдында тізе бүгіп, құрбандық етеді. Бұл керемет әрі есімде қаларлық мереке қаланың қамқоршысы Сан Исидро Лабрадордың мерекесінен бір күн бұрын, әр жылдың 14 мамырында өткізіледі. Бұл – әулиеге көрсетілген құрмет қана емес, сонымен қатар егіншілік маусымында тыңғылықты еңбек еткен қарабаоларға да арналған құрмет. Бұл фестиваль – бір жылдық мол өнімді тойлау рәсімі. Пулилан тек фестивалімен ғана емес, сонымен қатар қала маңында орналасқан көптеген туристік тартымдылықтарымен де танымал.

Сан Исидро Лабрадор шіркеуі

Сан Исидро Лабрадор шіркеуі – мереке кезінде қарабаулардың өздерінің қасиетті әулиесіне құрмет көрсету үшін тізе бүгіп отыратын жер. Бұл 19 ғасырда салынған барокко стиліндегі шіркеу, ол Кабаянан немесе қаланың әкімшілік орталығында (Побласион) орналасқан. Бұл сонымен қатар қасиетті апта немесе "Куаресма" кезінде Булакан облысындағы танымал қажырлы саяхат орны болып табылады. Жақын орналасқан Баливаг қаласындағы Сент-Августин шіркеуінен басқа, бұл шіркеу қасиетті апта процессияларында 110-нан астам әсем безенділген шарабандар немесе Карозалармен ерекшеленеді. Мұнда Сан-Исидро Лабрадор мұражайы да орналасқан.

Пулилан қалалық соты

Музей де Пулилан – 2013 жылы қайта жаңартылғаннан кейін Пулилан қалалық сотының жаңа атауы. Жергілікті тұрғындар оны Барангай Побласиондағы муниципалитет ғимаратының жанында орналасқан бұрынғы Габалдон ғимараты деп те атайды. Қазір бұл музей мәдени және тарихи ерекшеліктерінің арқасында қана емес, Булакан провинциясының барлық аймағындағы танымал туристік орындардың біріне айналды. Мұражайдың ішінде қаланың гүлденген тарихы туралы түрлі мүсіндер, картиналар және ескі құжаттар сақталған.

Адриано Сальвадор мұралық үйі

Оны "Пулиланның Малаканангі" деп атайды, 1908 жылы бұл тарихи үй Квингуа (Пларидель) және Сан-Исидро (Пулилан) екі ежелгі қаланың ортақ әкімшілік орталығы болып қызмет еткен.

Касанова-Агирре ата-бабалар үйі

Бұл ата-бабалар үйі Булакан облысындағы ең жақсы сақталған ескі үйлердің бірі. Ол Побласион және Лумбак ауылдарының шекарасына жақын орналасқан. Өзінің сақталған сұлулығы мен көрікті көріністері үшін бүкіл қаладағы танымал туристік орын. Бұл сонымен қатар 2006 жылғы филиппин романтикалық фильмі "Махаббат сәттерінің" (Moments of Love) түсірілген жері болып табылады, онда Иза Кальзадо мен Дингдонг Дантес басты рөлдерде ойнады.

Агирредің жүз жылдық үйі

Бұл Centennial House Butterfly Haven Resort ішінде орналасқан және ерекше әрі ерекше сәулетінің арқасында курорттың ішіндегі негізгі туристік орталықтарының бірі болып табылады. Бұл 100 жылдық үйге кіріс салық комитетінің орынбасары Лита Агирре отбасының меншігінде.

Мандала өнер фестивалі

Мандала өнер фестивалі – Пулилан қаласының фестивалі аясындағы мамыр айында еліміздің әртүрлі өңірлерінен келген бейнелеу өнер шеберлері мен мәдениет қайраткерлерінің жыл сайынғы жиыны. Бұл мәдени шара Орталық Лусонның көркемдік шеберлігі мен дәстүрлерін көрсетеді. Осы мереке күндері көптеген көрмелер жұртшылыққа ашылады және муниципалитет аумағындағы әртүрлі орындарда қабырға суреттері (Калье Art) салынады. Бұл бастама 2012 жылы құрылғаннан бері Jefarca Arts and Historical Society Inc., Ұлттық мәдениет және өнер комиссиясы (NCCA), Пулилан мұражайы және Пулилан муниципалитетінің ұйымдастыруымен жүзеге асырылуда. «Мандала» сөзі жергілікті тілде «ең жақсы өнім» деген мағынаны білдіреді.

Көлік

Пулиланға жеке көліктер, джипнилер, үш дөңгелекті көліктер, тіпті автобустармен де баруға болады. Robinsons Townville терминалында Public Utility Jeepneys (PUJ) тоқтайды, олар Пулилан аймақтық жолы (немесе Филиппин тас жол желісінің N115 тармағы) және бірнеше барангай арқылы Лумбак, Дампол 2-ші Б (Камачиле) және көршілес Калумпит қаласына қатынайды. Ал үш дөңгелекті көліктер барангайлардың ішкі аудандары мен тұрғын үйлерге қызмет көрсетеді. Автобус және UV Express муниципалитеттегі танымал көлік түрлері. Автобустар мен UV Express Пулиланнан Метро Маниланың Грейс Парк, Дивизория, Монументо және Кубао аймақтарына жолаушыларды тасымалдайды. Олар көбінесе Пулилан қиылысынан және SM Center Пулилан терминалынан жолаушыларды жинап алады. Бірнеше таксилер де Метро Маниладан Пулиланға жолаушыларды тасымалдайды.

Жол желілері

Солтүстік Лусон автожолы (NLEX) – Пулилан қаласынан өтетін және Дампол II А және Тибаг ауылдарында 2 кіру-шығу нүктесі бар жалғыз автожол. Басты ұлттық тас жолдарының қатарында Пан-Филиппин тас жолы, немесе көбінесе Махарлика тас жолы деп аталатын (AH26-ның бөлігі, Пулиланнан Баливагқа дейін) бар, ол Санто-Кристо, Каткот және Лонгос ауылдарынан өтеді. Басқа маңызды жолдарға Пулилан аймақтық жолы (N115, Пулиланнан Калумпитқа дейін), Пулилан-Пларідель айналма жолы (Пларідель айналма жолымен байланысқан), Ескі Кагаян аңғары жолы және Пулилан-Апалит жолы жатады. 2019 жылдың мамыр айында Пулилан-Баливаг айналма жолы, немесе көбінесе Пулилан айналма жолы деп аталатын жол автокөлік жүргізушілері үшін ресми түрде ашылды. Бұл жоба Пан-Филиппин тас жолы мен Пулилан аймақтық жолындағы үлкен көлік қадауын азайтуға және муниципалитеттегі одан әрі дамуға көмектеседі деп күтілуде. Бұл 9,62 шақырымдық айналма жол Тибаг, Дулун Малабон, Табон, Пенабатан, Санта Перегрина және Балатонг Б ауылдарынан өтіп, Баливагтағы Таркан ауылында аяқталады. Жобаға Мемлекеттік жұмыс және автомобиль жолдары департаментінің (DPWH) инфрақұрылымдық бағдарламасы бойынша көп жылдық қаржыландыру қарастырылды, оның ішінде құрылыс жұмыстарына 582 миллион песо, ал жерді сатып алуға 150 миллион песо бөлінді.

Білім

Пулилан қаласында білім беруге үлкен мән берілді. Бұл 99% сауаттылық көрсеткішімен нақты көрінеді. 17 002 шаңырақтың 16 832-сі сауатты, олар кез келген тілде немесе диалектте қарапайым хабарламаны оқи және жаза алады. Сонымен қатар, Пулилан облыстағы білім беру орталығына айналды. Онда көптеген мемлекеттік және жекеменшік мектептер орналасқан, оларға қала тұрғындары мен көршілес ауылдардың адамдары білім алуға барып оқиды. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, Пулилан қаласында 16 мемлекеттік мектеп бар. Муниципалитет аумағында бірнеше жекеменшік мектептер де табылады. Олардың көпшілігі бастауыш және орта білім береді. Сондай-ақ, муниципалитетте 5 жоғары білім беру мекемесі бар. 2013 жылы Палтао ауылында Булакан мемлекеттік университеті (BulSU) құрылды, онда білім беру бағытындағы білім беру курстарымен үйлесетін қосымша бағдарлама жұмыс істей бастады. Ал Филиппин политехникалық университеті (PUP) Побласион ауылындағы бұрынғы әкімшілік ғимаратта орналасқан. Мұнда техникалық / кәсіптік мектептер мен оқу орталықтары да бар. Пулиландағы жекеменшік мектептер Булакан жекеменшік мектептер қауымдастығының (BULPRISA) мүшелері болып табылады. Ал муниципалитеттегі барлық бастауыш және орта мектептер Білім министрлігінің (DepEd) Булакан облыстық мектеп бөлімінің бақылауында.

Денсаулық

2010 жылы муниципалитетте 25 медициналық мекеме, сондай-ақ 2 мемлекеттік ауылдық денсаулық сақтау бөлімшесі қызмет көрсетеді. Олардың үшеуі аурухана, олардың ішінде Лонгостағы "Мейірімді Анамыз" бас ауруханасы (OLMGH), Побласиондағы "Жақсы Көруші" ауруханасы және Санто-Кристодағы Ф. М. Круз ортопедиялық және жалпы ауруханасы бар. Муниципалитет аумағында бірнеше клиника да табылады.

Бейбітшілік пен тәртіп

Бейбітшілік пен тәртіп саласында Пулилан провинциядағы ең тыныш қалалардың бірі. Қылмыс деңгейі өте төмен. Пулиланның қылмысты ашу тиімділігі 90,90%-ды құрайды және орташа қылмыс көрсеткіші 1,8-ге тең. Бұл қала Булакан провинциясында қылмысты ашу және бейбітшілік пен тәртіпті сақтау бойынша үшінші орында тұр. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, муниципалитетте 30 полицей және 9 өрт сөндіруші жұмыс істейді.

Белгілі тұлғалар

Мика Рейес – филиппин волейболшысы. Ол орта шабуылшы/блокер және қазіргі уақытта Филиппиндегі жартылай кәсіби лигада ойнайды. Аурелио Пламенко – 1988 жылдан 1995 жылға дейін Пулилан қаласының мэрі болған саясаткер. 1998 жылдан 2007 жылға дейін ол Булакан облысының вице-губернаторы болды, сол кездегі губернатор Хоси Дела Крус басшылығымен. Шарлин Сан-Педро – филиппин актрисасы және VJ. Ол 2004 жылы ABS CBN телеарнасының «Star Circle Quest: Kids Edition» дарындыларды іздеу бағдарламасына қатысып, төрт жасында алғаш рет теледидарда пайда болды. Джейми Ривера – Филиппинден шыққан поп-эстрада әншісі, сонымен қатар «Шабыттандыратын дива» деп те аталады. Флорентино Коллантес – филиппин ақыны, 20 ғасырда Филиппинде тагалог әдебиетіне деген қызығушылықты жаңартқан жазушылардың бірі. Оны «Балагтасан патшасы» деп те атайды. Глория Дизон Коронел – елдің ең танымал сопрано әншілерінің бірі. Ол сонымен қатар Санто-Томас консерваториясында дауыс сабақтарын береді. Бригидо Батунгбакал – филиппин жазушысы. 1989 жылы ол Филиппин әдебиетіне қосқан үлесі үшін «Komisyon sa Wikang Filipino» (KWF) ұйымынан жазушыларға берілетін ең жоғары награда – «Gawad Dangal ni Balagtas» сыйлығын алды.