Кіріспе

Монкада, ресми түрде Монкада муниципалитеті () – Филиппиннің Тарлак провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы санақ бойынша халқы 62 819 адамды құрайды. Экономикасы негізінен ауыл шаруашылығына негіделген, күріш, жүгері, көкөністер, түйіртек дақылдар, қарбыз және манго маңызды өнімдер болып табылады. Балық шаруашылығы секторы, бір кезде тамақ пен табыстың маңызды көзі болған, Пинатубо тауының жарылуынан туындаған лахар ағындарынан кейін қайта жаңартуды қажет етеді. Ұлттық тас жол бойындағы елді мекендерде сауда және қызмет көрсету секторы дамып келеді. Муниципалитетте жұмыс орындарын құру үшін жеңіл өнеркәсіптерді дамыту қажет. Ілокано, Капампанган және Пангасинан тілдері кеңінен қолданылады, ал тагалог және ағылшын тілдері орта білім беру, бизнес және басқару салаларында ресми тілдер болып табылады. Монкада Маниладан және провинциялық астана Тарлак қаласынан шақырым жерде орналасқан. Макартур тас жолы арқылы, сондай-ақ NLEX (Солтүстік Лузон тас жолы), SCTEX (Субик-Кларк-Тарлак тас жолы) және TPLEX (Тарлак-Пангасинан-Ла-Унион тас жолы) арқылы Маниладан қол жетімді.

Тарих

Бастапқыда Монкада Паникьи қаласының бір бөлігі болды. Ауызша тарих бойынша, аймақ сол жерде өсірілген басты өнім – "мускада" деп аталатын темекі түрінің атымен аталған. Ауызша тарих сондай-ақ 18 ғасырдың басында осы жерге қоныстанған жаңа адамдар бұрын өңделмеген, геологиялық жағдайы қиын және орналасқан жеріне байланысты, испандық қуғын-сүргіннен қашқан пионерлер (алғашқы қоныстанушылар туралы ресми құжаттарда мәлімет жоқ) Сан-Рамон деп атаған. Олар құрметтейтін әулиеге құрмет көрсеткен. 18 ғасырдың ортасында Монкаданың ана қаласы Паникінің әкімшілік құрылымынан экономикасы мен халқы дамыған Сан-Рамон ауылы муниципалитетке айналып, Испанияның Валенсия қаласынан шыққан күшті Монкада әулетінің құрметіне "Монкада" деп аталды. Іргелес Сан-Мануэль муниципалитеті бұрын Монкаданың ауылы болған. Уақыт өте келе Монкададағы алғашқы отбасылардың саны көбейді, олардың көп бөлігі қазіргі Тарлақтың бірінші округі деп аталатын қалалардан және негізінен илокано тілінде сөйлейтін жақын маңдағы Пангасинан қалаларынан келген болуы мүмкін. Монкаданың тарихы оның халқының санасында оның жетістіктері мен үлкен жетістіктері арқылы қалыптасқан. "Эль-Дорадо" жері ретінде басталып (алтын іздеу мағынасына ұқсас), жерсіз және қанаушы отаршылдық елдің қысымына ұшыраған адамдар үшін "алтынсыз алтын жер" болған, бұрынғы кедей ауыл қазір Филиппиннің бірінші санаттағы қаласына айналды. Монкада өзінің жазба тарихына, әсіресе көптеген пионер отбасыларының оның дамуына бұрын қосқан үлесіне көз жүгізуі керек. Филиппиннің американдықтар тарапынан басылып алынуы, испан-американ соғысынан (1898 жылдың 21 сәуірі – 10 желтоқсаны) кейін, Филиппиннің тәуелсіздігі мен шетелдік үстемдікке қарсы күрескен жергілікті революционерлерді тудырды. 1872 жылы Андрес Бонифасио құрған, Филиппинде испан колониализміне қарсы болған "Катипунан" революциялық құпия қоғамы, Париж келісімінен (1898) кейін американдық оккупацияға қарсы революциялық құпия қоғам ретінде жалғасты. Бұл жерде аталған революционерлер – Пласидо Кучапин мен Николас Валентон, ресми құжаттар бойынша, филиппин-американ соғысының ең маңызды Монкада батырлары деп есептеледі. Филиппин АҚШ-тың билігіне өткен кезде Кучапин мен Валентон тиісінше президент және вице-президент, сондай-ақ Монкада полициясының лейтенанты болып тағайындалды. Филиппиннің АҚШ-қа қарсы соғысы кезінде Пласидо Кучапин мен Николас Валентон 1901 жылдың 13 маусымында "Қызметтен сату және соғыс заңдарын бұзу" баптары бойынша әскери комиссиямен айыпталды және сотталды. Монкада тарихының осы бөлігін қорытындылағанда, әскери комиссияның Пласидо Кучапин мен Николас Валентонға қойған айыптауларын және оларға берген үкімдерін атап өту жеткілікті. Кучапин туралы әскери комиссия былай деді: "Осылайша комиссия оны, Пласидо Кучапинды, "отыз (30) жылға күзетпен ауыр еңбекпен, қарау билігі тағайындайтын жерде қамауға алуға" үкім шығарады". Үкімнің себебі мынадай: "Анықталғандай, айыпталушы Пласидо Кучапин, Монкада, Тарлак пуэблосының президенті болып, АҚШ Үкіметіне адалдық серт берген кезде, президенттікке қарсылық білдірген капитанды қабылдады, ол жоғарыдағы көтерілісші биліктен айыпталушыға бұйрық берді, ол ондағы американдық гарнизонға шабуыл жасауды ұйымдастыруға; АҚШ билігі қолданатын теміржолдар мен телеграф желілерін жоюға және американдық әскерлер келгенде шабуыл сигналы ретінде үйді өртеп жіберуге. Ол американдық билік алдында мойындалған президент болған кезде, айыпталушы сондай-ақ өз ауылының Катипунан қоғамының басшысы болған. Бұл оның алған бұйрықтарын орындауға және оған көмектеспеген жағдайда өлім жазасымен қорқытып, қол астындағыларын дайындыққа итермелеуіне түсінік береді. Оның қызметтік сеніміне опасыздық жасауы өте опасыздық болғанымен, оның қолынан ешқандай қатыгездік жасалған жоқ екенін ескере отырып, бөлім бастығы бекіткен жаза он бес (15) жылға ауыр еңбекпен қамауға алуға жеңілдетілді, осылайша жеңілдетілген жаза тиісінше орындалады. Манила президиосы қамауға алу орны болып белгіленді, ол жерге тұтқын тиісті күзетпен жіберіледі". Николас Валентонға қарсы айыптаулар Кучапин қатысқан тарихи оқиғаларға негізделген, бірақ Валентонның Монкададағы...

Демография

2020 жылғы санақта Тарлақтың Монкада қаласының халқы 62 819 адамды құрады.