Кіріспе

Фрэнсис Фрит (кейде Фрэнсес Фрит деп те жазылады, 7 қазан 1822 – 25 ақпан 1898) – ағылшын фотографы және кәсіпкер. Ол 1860 жылы құрған «Франсис Фрит және компаниясы» Англияның әрбір қаласы мен ауылын суретке түсіру мақсатымен құрылған болатын. Шағын уақыттың ішінде әлемдегі ең ірі фотосурет баспасы компаниясына айналып, Ұлыбритания мен Ирландиядағы 7000-нен астам елді мекенді қамтитын 330 000-ға жуық негативтен тұратын коллекцияны жинады. Фрит Дербиширдегі Честерфилд қаласында дүниеге келді. 1828-1838 жылдар аралығында Бирмингемдегі квакер мектептерінде білім алды. Одан кейін кеспе-шабу жұмысына қатысты. 1843 жылы жүйке ауруына шалдығып, келесі екі жыл бойы емделді. 1850 жылы Ливерпульде «Frith & Hayward» деген атпен фотостудия ашты. Сәттілі жасай білген бакалея сатушы, кейін баспагер болған Фрит фотосуретке қызығушылық танытып, 1853 жылы Ливерпуль фотосурет қоғамын құруға белсенді қатысты. 1855 жылы Фрит өзін толығымен фотосуретке арнау үшін компанияларын сатты. 1856-1860 жылдар аралығында үш рет Таяу Шығысқа сапар шегіп, өзімен бірге үш шыны тақта камерасын алып барды, олардың ең үлкені 16х20 дюймді құрады. Ол ыстық және шаңды жағдайда үлкен техникалық жетістік саналған коллодион әдісін қолданды.

Ерте өмір

Фрэнсис Фрит-младший Дербиширдің Честерфилд қаласында, Фрэнсис Фрит-аға мен оның әйелі Алиса Уокердің екінші баласы және жалғыз ұлы болып дүниеге келді. Ол саудагер квакер отбасында өскен. Алғашқыда пышақ-шанышқұ саудасында шәкірт болған, бірақ кейін Ливерпульде кемелерге азық-түлік жеткізетін бакалеяшы болды. Ол шамамен 1850 жылдары фотосуретке үйренген, ал 1859 жылы Ливерпуль фотосурет қоғамын құруға қатысқан негіздейтін мүшелердің бірі болды.

Камерамен саяхат (185659)

Фрит – жаңа типтегі кәсіпкер фотографтардың алғашқыларының бірі болды және өзін ірі масштабта көркем фотосуреттер сатушы ретінде таныстырды. Саяхаттары барысында ол Италияның көріністерін негізінен туристердің сатып алатынын, ал үйде отырған саяхатшылар әлемнің басқа аймақтарынан суреттер алып, "ең шебер суретшінің өзінің туалына көшіре алмайтын" нағыз жазба алуға үміттенедіін байқады. Осы сөздер Фриттің 1856 жылы өзінің тапқыр досы, жарық беруші Фрэнсис Х. Венхеммен Нил аймалына жасаған алғашқы сапарында өзіне қойған амбициялық мақсатын көрсетеді. 1860 жылға дейін ол тағы екі сапар жасап, фотосурет түсіруді Палестина мен Сирияға дейін кеңейтті. Фотографиядан басқа, ол саяхаттарындағы қиындықтарды сипаттап, "тығыз кішкентай шатыр" және шыны үстінде көпірген коллодион туралы жазған күнделік жүргізді. Фрит сонымен қатар камерадан көрініс бұрышына байланысты композициялық мәселелерге назар аударды. Фриттің айтуынша, "камерада қанағаттанарлық көрініс алудың қиындығы: алқы пландар әсіресе қиын; қашықтық тым жақын немесе тым алыс; жердің төмен қарайы; кірпіш қабырғаның немесе басқа да қарапайым нысанның араласуы – О, егер біз көзқарасымызды басқара алсақ, қандай суреттер түсірер едік!". Оның "Филаеге жол тарту" деп аталатын суреті осы мәселелерге жаңаша фотосуреттік шешімдер табу қабілетін көрсететін мысалдың бірі ғана. ("Фотографияның әлемдік тарихынан" цитатасы)

Таяу Шығыста фотосурет түсірмеген кезде ол Англияға оралып, оларды басып, әдемі суреттелген кітаптарда қайта жариялайтын. Олардың ішінде Франсис Фриттің 1858-1860 жылдардағы Египет және Палестина суреттері, сондай-ақ София Пул және Реджинальд Стюарт Пулдың мәтіндерімен жазылған "Египет, Палестина және Синай" (1860) кітабы бар – екеуі де өте танымал болды.

Фрэнсис Фрит және компания және неке

1859 жылы Таяу Шығыстағы саяхаттарын аяқтағаннан кейін ол Сарридегі Рейгейт қаласында Франсис Фрит және компания фирмасын ашып, әлемдегі алғашқы мамандандырылған фотосуреттерді басып шығарушы болды. 1860 жылы ол Мэри Энн Рослингке (Фотографиялық қоғамның бірінші қазынашысы Альфред Рослингтің қарындасы) үйленді және зор жобаны бастады – Ұлыбританиядағы әрбір қала мен ауылды, әсіресе, маңызды тарихи немесе қызықты орындары бар жерлерді фотоға түсіру. Алғашқыда ол суреттерді өзі түсірген, бірақ табысқа жеткен соң, оған көмектесу үшін адамдарды жалдап, пошта карточкалары компаниясын құруға кірісті, бұл фирма әлемдегі ең ірі фотостудиялардың біріне айналды. Бірнеше жылдың ішінде Ұлыбританиядағы екі мыңнан астам дүкен оның пошта карточкаларын сата бастады. Фрэнсис Фрит & Co Ltd фирмасына жататын фотосуреттер The Courtauld Institute of Art және National Portrait Gallery-дегі Conway өнер мен сәулет кітапханасында сақталады.

Квакер

1872 жылы Фрит квакер дінінің дін қызметкері ретінде "тіркелді" (сол кезде Англия мен Уэльсте бар болғаны 250-ге жуық дін қызметкері тіркелген). Ол көптеген комитеттерде жұмыс істеді және бейбітшілік пен арақ-шараптан бас тартуды жиі қолдады. Ол философиялық және діни мақалалар мен өлеңдерді квакерлердің "Друзья" журналына, "Төрт ай сайынғы сарапшы" басылымына жариялап тұрды. Алпыс жасқа келгенде Фрит қоғамның ең либералды қанатына өтті. 1884 жылы ол (Уильям Поллард пен Уильям Тернермен бірге) "Ақылға қонымды сенім" атты құпия кітапшасын шығарды. Бұл кітапша евангелистік догмаға қарсы шығып, Киелі кітаптың фактілерге сәйкес екендігіне күмән тудырды. "Ақылға қонымды сенімде" білдірілген либералды көзқарастарға жетекші евангелистік квакерлер жылдам және қатты қарсылық білдірді, бірақ либералды теология тез арада қолдау тапты және он жыл ішінде басым көзқарасқа айналды. Осылайша, Фрэнсис Фрит және оның серіктері квакер қозғалысын либерализациялауды бастады және бүгін қозғалыс кеңінен танылған қайырымдылық пен білім беру реформаларына жол ашты.

Жеке өмір

Фрит Мэри Энн Рослингке үйленді және олардың бес баласы болды: Мэри Элис, Юстас, Фрэнсис Эдгар, Мейбл және Сирил.

Өлім

Фрит 1898 жылдың 25 ақпанында Францияның Канн қаласындағы вилласында 75 жасында қайтыс болды.

Франсис Фрит және компания жалғасуда

Оның отбасы фирманы жалғастырды, ол 1971 жылы ақыры жабылды. Бизнес жабылуынан кейін, Білл Джей, Ұлыбританияның алғашқы фотосурет тарихшыларының бірі, мұрағаттың ұлттық маңызы бар екенін және "қауіп төндіріп тұрғанын" анықтады. Джей 1971 жылдың 14 желтоқсанында Лондонның McCann Erikson жарнама агенттігін Ротманс компаниясына (Pall Mall-дің тапсырыс берушісі) архивті сатып алуға ұсыныс жасауға көндірді, осылайша оның қауіпсіздігін қамтамасыз етуді мақсат етті. Ротманс бірнеше апта ішінде мұрағатты сатып алды. 1975 жылы Фрит, Джон Бактың (Ротманс басшысы) бастамасымен "Франсис Фрит коллекциясы" деп қайта іске қосылды, мақсаты – Фриттің фотосуреттерін мүмкіндігінше көп адамға жеткізу болды. 1977 жылдың 25 тамызында Бак Ротманстан архивті сатып алды және сол кезден бері оны тәуелсіз бизнес ретінде басқарып келеді – "Франсис Фрит коллекциясы" деген атпен. 2016 жылы компания екі жылдық жобаны аяқтады және қазір 330 000-нан астам жоғары сапалы цифрлық суретті сақтайды. Компанияның веб-сайтында келушілер 330 000 Фрит суретін көруге мүмкіндік алады, олар 7000 қала, кент және ауылды бейнелейді.

Ұлыбританияның алғашқы фотоальбомы

Джон Сержант ұсынған он бөлімді BBC сериалы «Британияның алғашқы фотоальбомы» алғаш рет 2012 жылдың наурыз айында BBC2 арнасында көрсетілді және ол Фрэнсис Фриттің новаторлық фотосуреттерінің тарихын зерттейді. Сонымен қатар, 320 беттік «Британияның алғашқы фотоальбомы» атты кітап жарық көрді.