Кіріспе

Үкіметаралық ұйым (1970 ж.)

Біріккен Ұлттар Ұйымының еріктілер бағдарламасы (БҰҰЕБ) – еріктілік арқылы бүкіл әлемде бейбітшілік пен дамуға үлес қосатын Біріккен Ұлттар Ұйымының ұйымы. Еріктілік – адамдарды дамуға қатысты мәселелерді шешуге тартудың қуатты құралы және ол дамудың қарқынын және сипатын өзгерте алады. Еріктілік әрі қоғамға, әрі жеке еріктіге пайда келтіреді, өйткені ол азаматтардың бір-біріне сенімін, ынтымағын және өзара көмектесуін нығайтады, сондай-ақ қатысуға мағыналы мүмкіндіктер жасайды. БҰҰЕБ екі мандат арқылы бейбітшілік пен дамуға үлес қосады: Біріккен Ұлттар Ұйымы үшін еріктілерді жұмылдыру және Тұрақты даму мақсаттарына (ТДМ) жету жолы ретінде еріктілерді мойындауды қолдау. БҰҰЕБ еріктілікті жалпыға ортақ және кіріктірілген деп қабылдайды, сондай-ақ оның әртүрлілігін және оны қолдайтын құндылықтарды – еркін таңдау, міндеттеме, белсенділік және ынтымақты мойындайды. 2023 жылы БҰҰЕБ әлемнің барлық аймақтарындағы БҰҰ-ның 56 серіктесіне 13 000-ға жуық БҰҰ еріктілерін жіберді. Германияның Бонн қаласында орналасқан БҰҰЕБ жыл сайын шамамен 130 елде белсенді жұмыс істейді. БҰҰЕБ-де алты аймақтық кеңсе және көптеген елдердегі филиалдар бар, олар Біріккен Ұлттар Ұйымының даму бағдарламасы (БҰҰДБ) тарапынан басқарылады және БҰҰДБ Атқарушы кеңесіне есеп береді.

БҰҰ еріктілері

БҰҰ жыл сайын орташа есеппен 10 000 адамды БҰҰ еріктілері ретінде ұлттық және халықаралық деңгейде тікелей жұмылдырады, олардың 80 пайызы Оңтүстік елдерден келеді, ал 2023 жылғы мәліметтерге сәйкес, 64 пайызы өз елдерінің ішінде еріктілік еңбек етеді. БҰҰ еріктілері ай сайынғы қарапайым тұрмыс шығындарын қамтуға арналған еріктілерге арналған тұрмыс жәрдемақысын (VLA) алады. БҰҰ еріктілерінің ең төменгі жасы 18 жас. Жоғарғы жас шегі жоқ. БҰҰ еріктілері жергілікті және ұлттық сайлауларды ұйымдастыруға және өткізуге көмектеседі, сондай-ақ көптеген бейбітшілік сақтау және гуманитарлық жобаларды қолдайды. БҰҰ бейбітшілік сақтау операцияларында жұмыс істейтін барлық халықаралық азаматтық қызметкерлердің үштен бірін БҰҰ еріктілері құрайды. UNV бағдарламасы арқылы жеке тұлғалар өз елінде (ұлттық еріктілер), өз елінен басқа елде (халықаралық еріктілер) немесе интернет арқылы (онлайн еріктілер) ерікті болып қызмет ете алады.

Онлайн-еріктілік

Сонымен қатар, БҰҰ волонтерлік қызметі онлайн-волонтерлік қызметін жүзеге асырады, ол үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ) немесе басқа да азаматтық қоғам ұйымдары, үкіметтер немесе басқа да мемлекеттік мекемелер, БҰҰ агенттіктері немесе басқа да үкіметаралық ұйымдарға әртүрлі жобаларға онлайн-волонтерлерді тартуға арналған веб-платформа болып табылады. Қызмет 2000 жылы NetAid аясында іске қосылды, ол 2005 жылға дейін қызметті ұйымдастырып, басқарды. Қызмет ағылшын, француз және испан тілдерінде жұмыс істейді. 2022 жылы 8000-нан астам адам онлайн-волонтерлік қызметіне қатысып, көптеген білікті волонтерлерден өтініштер түсті. Онлайн-волонтерлік қызметі арқылы жұмылдырылған онлайн-волонтерлер, олармен ынтымақтасатын ұйымның волонтерлері болып есептеледі. Онлайн-волонтерлер БҰҰ волонтерлеріне қарастырылатын қызмет шарттарына сәйкес келмейді, мысалы, олар БҰҰ-дан тікелей келісімшарт алмайды және VLA (медициналық сақтандыру) алмайды.

Еріктілерді тануды қолдау

2012 жылы БҰҰ «Волонтерлік әрекеттер маңызды» науқанын іске қосты, волонтерлердің әрекеттерін жария ету арқылы еріктілік еңбектің әсерін әлемге жеткізуді мақсат етті. Рио+20 саммиті өтетін кезде 64 миллионнан астам әрекет тіркелді – бұл «қалыптасқан, халықтық бастамаларға керемет куәлік» және БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мунның 2012 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясында айтқандай, Рио+20 өзгеріс үшін жаһандық қозғалысты қалай жұмылдырып жатқанының тағы бір дәлелі. «Волонтерлік әрекеттерді есептеу» веб-сайты және әлеуметтік желілердегі парақшалар волонтерлік туралы оқиғаларды жинауды және алдағы іс-шаралар, мүмкіндіктер мен ең жақсы тәжірибелер туралы ақпарат беруді жалғастыруда. Сонымен қатар, онлайн-волонтерлік қызметінің жаңалықтары арқылы БҰҰ бүкіл әлемдегі ұйымдар мен волонтерлерден интернет арқылы волонтерлік туралы тәжірибелер, ең жақсы тәжірибелер мен алынған сабақтарды ұсынады. БҰҰ жыл сайын 5 желтоқсанда Халықаралық волонтерлік күнін тойлайды.

Дүниежүзілік волонтерлік іс-әрекеттің жай-күйі туралы есеп

Үш жылда бір рет БҰҰ «Әлемдегі волонтерлік қызметтің жай-күйі» есебін жариялайды. Бұл БҰҰ-ның волонтерлік туралы түсінікті нығайтуға, оның жалпыға ортақтығын, ауқымын және XXI ғасырдағы таралуын көрсетуге арналған маңызды басылымы. БҰҰ Бағдарламасының «Әлемдегі волонтерлік іс-қимылдың жай-күйі» атты алғашқы есебі 2011 жылдың 5 желтоқсанында Нью-Йоркте (АҚШ) Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясында және әлемнің 80-ге жуық елінде ұсынылды. Есепте тұрақты өмір асыру, әлеуметтік интеграция, әлеуметтік байланыс және төтенше жағдайлардың қаупін азайту сияқты әртүрлі салалардағы маңызды үлес зерттелді. Волонтерлікпен айналысуды қалай дамытуға болатынын ұсына отырып, есеп жақсы қоғамның баламалы көрінісін де ұсынады. «Әлемдегі волонтерлік қызметтің жағдайы» атты екінші есеп 2015 жылдың маусым айында жарияланды. Ол «волонтерлердің дауысының күшіне шолу, ол адамдардың басқаруын жақсартуға көмектеседі». Бразилия, Кения, Ливан және Бангладеш сияқты елдерден алынған мәліметтерге сүйене отырып, БҰҰ есебінде қарапайым адамдардың жергілікті, ұлттық және жаһандық деңгейде басқару мен қатысу жолдарын жақсарту үшін уақытын, күш-жігерін және біліктілігін қалай жұмсайтыны көрсетілген. Әр деңгейдегі басқаруды жақсарту болашақ халықаралық дамудың жаңа мақсаттары – Тұрақты даму мақсаттарына жету үшін қажетті шарт болып табылады. Есепте волонтерлік қызметтің қоғамның тұрақтылығын арттырудағы рөлі туралы жаңа деректер ұсынылған. Онда қоғамдар волонтерлікті бағалайтыны, себебі ол оларға әртүрлі экономикалық, әлеуметтік және экологиялық қиындықтарды шешу үшін бірлескен стратегиялар құруға мүмкіндік беретіні айтылады. Сонымен қатар, егер кең ауқымды тараптардан тиісті қолдау көрсетілмесе, волонтерлік кейбір топтар үшін шектеулі және ауыртпалық болуы мүмкін. Сондықтан есепте үкіметтер мен даму саласының қатысушылары волонтерлікпен қалай жұмыс істеуі керек, оның ең пайдалы ерекшеліктерін қалай дамытуға болады және ең осал топтарға зиян келтіруге қалай қарсы тұруға болады қарастырылады. Осылайша, есеп тұрақтылықты арттыруға бағытталған, азаматтардың бастамасымен жүзеге асырылатын, инклюзивті тәсілдер туралы деректер базасын дамытуға маңызды үлес қосады. 2022 жылғы «Әлемдегі волонтерлік қызметтің жай-күйі» есебі, «Тең және инклюзивті қоғамдар құру», 2021 жылдың желтоқсан айында ұсынылды. Есепте волонтерлік өзара қарым-қатынас пен шешім қабылдауды нығайтуға, азаматтар мен мемлекеттік билік арасындағы теңдікті арттыруға және азаматтық қатысудың әртүрлі формаларын қамтамасыз етуге көмектеседі деп көрсетілген.