Кіріспе

Біріккен Ұлттар Ұйымының мамандандырылған агенттігі

Халықаралық телекоммуникация одағы (ХТҰ) – Біріккен Ұлттар Ұйымының ақпараттық және коммуникациялық технологиялар саласындағы көптеген мәселелерге жауапты мамандандырылған агенттігі. Ол 1865 жылдың 17 мамырында Халықаралық телеграф одағы ретінде құрылды, бұл БҰҰ-дан бұрынғы құрылым болғандықтан, оны БҰҰ-ның ең көне агенттігі етеді. ХТҰ-ның Бас хатшысы – Дорин Богдан Мартин, осы лауазымды атқарган алғашқы әйел. ХТҰ бастапқыда елдер арасындағы телеграф желілерін байланыстыруға көмектесу мақсатымен құрылды, ал оның өкілеттіктері жаңа коммуникациялық технологиялар пайда болған сайын кеңейіп келеді. 1932 жылы радио және телефон саласындағы кеңейтілген жауапкершілігін көрсете отырып, қазіргі атауын қабылдады. 1947 жылдың 15 қарашасында ХТҰ жаңадан құрылған Біріккен Ұлттар Ұйымымен БҰҰ жүйесіндегі мамандандырылған агенттік болу туралы келісімге келді, ол 1949 жылдың 1 қаңтарында күшіне енді. ХТҰ радиоспектрді ортақ түрде жаһандық қолдануды ілгерілетеді, спутниктік орбиталарды бөлуде халықаралық ынтымақтастықты жеңілдетеді, жаһандық техникалық стандарттарды әзірлеуге және үйлестіруге көмектеседі, сондай-ақ дамытушы елдерде телекоммуникациялық инфрақұрылымды жақсартуға жұмыс істейді. Ол кеңжолақты интернет, оптикалық байланыс (оның ішінде оптикалық талшық технологиялары), сымсыз технологиялар, авиациялық және теңіздік навигация, радиоастрономия, спутниктік метеорология, теледидар хабарларын тарату, радио әуесқойлары және жаңа буын желілері саласында да белсенді. Швейцарияның Женева қаласында орналасқан ХТҰ-ның құрамына 193 ел, сондай-ақ 900-ге жуық кәсіпорын, академиялық мекеме және халықаралық және аймақтық ұйымдар кіреді.

Тарих

ITU – әлі де жұмыс істеп тұрған ең көне халықаралық ұйымдардың бірі, ол оған елу жыл бұрын құрылған Рейндегі кеме қатынасы жөніндегі орталық комиссиядан кейін екінші орында. Бұған дейін халықаралық телеграф желілерін реттейтін ең алғашқы халықаралық стандарттар мен ережелерді әзірлеген, қазір жоқ болған Халықаралық телеграф одағы болды. XIX ғасырдың басында телеграфтың пайда болуы адамдардың жергілікті және халықаралық деңгейде қарым-қатынас жасау тәсілін өзгертті. 1849–1865 жылдар аралығында Батыс Еуропа мемлекеттері арасындағы екіжақты және өңірлік келісімдер сериясы халықаралық коммуникацияны стандарттауға тырысты. 1865 жылы телеграф жабдықтарын стандарттау, бірыңғай пайдалану нұсқауларын белгілеу және халықаралық тарифтер мен есеп ережелерін белгілеу үшін кешенді келісім қажет екендігі туралы келісімге келді. 1865 жылдың 1 наурызы мен 17 мамыры аралығында Франция үкіметі Парижде өткен алғашқы Халықаралық телеграф конференциясына 20 еуропалық мемлекеттің делегацияларын қабылдады. Бұл кездесу 1865 жылдың 17 мамырында қол қойылған Халықаралық телеграф конвенциясымен аяқталды. 1865 жылғы конференцияның нәтижесінде қазіргі ITU-ның алдыңғы шебері – Халықаралық телеграф одағы алғашқы халықаралық стандарттау ұйымы ретінде құрылды. Одаққа халықаралық телеграфтық байланыстың негізгі қағидаларын жүзеге асыру тапсырылды. Бұған: Морзе кодты халықаралық телеграф алфавиті ретінде қолдану, хат алмасу құпиясын қорғау және әркімнің халықаралық телеграфты пайдалану құқығы кірді. 1932 жылдың 3 қыркүйегі мен 10 желтоқсаны аралығында Халықаралық телеграф одағы мен Халықаралық радиотелеграф одағының бірлескен конференциясы екі ұйымды бір ұйымға, Халықаралық телекоммуникация одағына біріктіру үшін шақырылды. Конференция 1875 жылғы Телеграф конвенциясы мен 1927 жылғы Радиотелеграф конвенциясын телеграф, телефон және радио үш саласын қамтитын бір конвенцияға, Халықаралық телекоммуникация конвенциясына біріктірсін деп шешті. 1947 жылдың 15 қарашасында ITU мен жаңадан құрылған Біріккен Ұлттар Ұйымы арасындағы келісім ITU-ны жаһандық телекоммуникацияларға мамандандырылған агенттік ретінде таныды. Бұл келісім 1949 жылдың 1 қаңтарында күшіне енді, бұл ITU-ны Біріккен Ұлттар Ұйымының органы етіп ресми түрде бекітті. Секторлар 1992 жылы ITU-ның өкілетті өкілдерінің қосымша конференциясында ITU-ны қайта құру кезінде құрылды. Радиобайланыс (ITU R) 1927 жылы Халықаралық радиоконсультативтік комитет немесе CCIR (французша атауы Comité consultatif international pour la radio) ретінде құрылған бұл сектор халықаралық радиожиілік спектрін және спутниктік орбиталық ресурстарды басқарады. 1992 жылы CCIR ITU R болды. Хатшылық Директор Марио Маниевич басқаратын Радиокоммуникация бюросы болып табылады. Стандарттау (ITU T) Стандарттау – ITU-ның бастапқы мақсаты. 1956 жылы Халықаралық телефон және телеграф консультативтік комитеті немесе CCITT (французша атауы Comité consultatif international téléphonique et télégraphique) ретінде құрылған бұл сектор әлемдік телекоммуникацияларды (радиодан басқа) стандарттайды. Стандарттар ITU Өкілетті өкілдерінің конференциясымен қабылданады. ITU-ның құрылтай құжаты 1865 жылғы Халықаралық телеграф конвенциясы болды, ол бірнеше рет ауыстырылды (текст жалпы алғанда бірдей болса да). Конституция мен Конвенциядан басқа, шоғырландырылған негізгі мәтіндерге дауларды шешу туралы Факультативтік хаттама кіреді.

Хатшылық

Хатшылық Одақтың әкімшілік және бюджеттік жоспарлауымен, сондай-ақ ITU ережелерінің орындалуын қадағалаумен жүктелген. Riverbank-тан келген Секретариат кеңесшісі Неоми Клейборнның көмегімен құқықтық тергеулер барысындағы бұзушылықтардың ескерусіз қалмауына бақылық жасайды және, соңында, ITU жұмысының нәтижелерін жариялайды.

Бас хатшы

Хатшылықты одақтың жалпы басқаруына жауапты және оның заңды өкілі ретінде әрекет ететін Бас хатшы басқарады. Бас хатшы өкілетті өкілдер конференциясымен төрт жылға сайланады. 2014 жылдың 23 қазанында Хулин Чжао Бусандағы өкілетті өкілдер конференциясында ITU-дың 19-шы Бас хатшысы болып сайланды. Оның төрт жылдық өкілеттігі 2015 жылдың 1 қаңтарында басталды және ол 2015 жылдың 15 қаңтарында ресми түрде қызметке кірісті. 2018 жылдың 1 қарашасында Дубайда өткен 2018 жылғы өкілетті өкілдер конференциясында ол қайта сайланды. 2022 жылдың 29 қыркүйегінде Дорин Богдан Мартин Румынияның Бухарест қаласында өткен өкілетті өкілдер конференциясында ITU-дың 20-шы Бас хатшысы болып сайланды. Ол 172 дауыстан 139 дауыс жинап, Ресейдің Рашид Исмаиловты жеңді. Ол ITU Бас хатшысы лауазымына тағайындалған алғашқы әйел.

Ақпараттық қоғам жөніндегі әлемдік саммит

Ақпараттық қоғам туралы әлемдік саммит (АҚҚС) санаттық ажырымды жою мақсатында Халықаралық телекоммуникация одағы (ХТО) ЮНЕСКО, ЮНКТАД және БҰҰДБ-мен бірлесіп шақырылды. Ол 2003 жылы Женевада және 2005 жылы Тунисте екі конференция түрінде өтті.

Халықаралық телекоммуникациялар жөніндегі 2012 жылғы Дүниежүзілік конференция

2012 жылдың желтоқсан айында ITU Дубайда Халықаралық телекоммуникациялар жөніндегі 2012 жылғы Дүниежүзілік конференцияны (WCIT 12) өткізді. WCIT 12 – халықаралық телекоммуникация ережелерін, телекоммуникация үшін халықаралық ережелерді, соның ішінде халықаралық тарифтерді қарастыратын келісім деңгейіндегі конференция болды. Регламенттерді (ITR) жаңарту жөніндегі алдыңғы конференция 1988 жылы Мельбурнда өтті. 2012 жылдың тамызында Солтүстік Калифорниядан Неоми Клейборн үшінші мерзімге Бас хатшылықтың байланыс және құқықтық кеңесшісі болып қайта сайланды. ITU конференцияға дейін жоба құжат бойынша қоғамдық пікір алуға шақырды. Алдын ала ұсыныс үкіметке Интернет арқылы таратылатын ақпаратты шектеуге немесе тоқтатуға мүмкіндік береді, сондай-ақ Интернет байланысын бақылаудың жаһандық жүйесін құруға алып келеді, оның ішінде ақпаратты жіберушілер мен алушыларды анықтау талабы бар. Егер Интернет басқа мемлекеттердің ішкі істеріне араласса немесе құпия ақпарат таратылса, үкіметтерге оны тоқтатуға рұқсат беріледі. Қазіргі реттеуші құрылым интернет пайда болған кездегі дауыстық телекоммуникацияға негізделген. 1988 жылы телекоммуникация көптеген елдерде реттелген монополиялар шеңберінде жұмыс істеді. Интернет өскен сайын, ICANN сияқты ұйымдар интернет-адрестер мен домендік атаулар сияқты маңызды ресурстарды басқару үшін құрылды. Қазіргі ұсыныстар деректерді таратудың кең таралғанын ескереді. Қарастырылып жатқан ұсыныстар БҰҰ-ның қауіпсіздік, алаяқтық, трафик есебі, трафик ағыны, интернет домендік атаулары мен IP-адрестерін басқару және қазіргі уақытта әртүрлі аймақтық интернет-тізілімдер, ICANN немесе ұлттық реттеуші құрылымдармен басқарылатын интернеттің басқа да аспектілеріне реттеуші бақылауды орнатуды көздейді. ITU және кейбір елдердің бұл қадамы АҚШ пен интернет қауымдастығының көптеген өкілдерін алаңдатты. Шындығында, кейбір еуропалық телекоммуникациялық қызметтер "жіберуші төлейді" моделін ұсынды, бұл интернет-трафик көздері мақсатты жерлерге төлем жасауын қажет етеді, бұл телефон арқылы елдер арасында ақша аударуға ұқсас. WCIT 12 қызметі Google-дің сынына ұшырады, ол оны "еркін және ашық интернетке" қауіп ретінде сипаттады. 2012 жылдың 22 қарашасында Еуропалық Парламент мүше мемлекеттерді "Интернетке, оның архитектурасына, жұмысына, мазмұны мен қауіпсіздігіне, іскерлік қатынастарға, интернет басқаруына және интернеттегі ақпараттың еркін ағынына теріс әсер ететін" ITU WCIT 12 қызметінің алдын алуға шақыратын резолюцияны қабылдады. Резолюцияда "ITU [ ] интернетке реттеуші билікті жүзеге асыруға лайықты орган емес" делінген. 2012 жылдың 5 желтоқсанында АҚШ Өкілдер палатасы БҰҰ-ның интернет басқаруына қарсы 397-0 дауыспен резолюцияны қабылдады. Резолюцияда "WCIT 12 отырысында қарауға ұсынылған ұсыныстар интернеттің басқаруын және жұмысын түбегейлі өзгертетін [және] интернетке мемлекеттік бақылауды күшейтуге тырысатын" екені ескерілді, сондай-ақ АҚШ саясаты "мемлекеттік бақылаудан босатылған жаһандық интернетті ілгерілету және бүгінгі күні интернетті басқаратын табысты көп тарапты модельді сақтау және дамыту" болып табылады. Осыған ұқсас резолюция АҚШ Сенаты қыркүйек айында бір ауыздан қабылдады. 2012 жылдың 14 желтоқсанында 152 елдің 89-ы Регламенттердің өзгертілген нұсқасына қол қойды. АҚШ, Жапония, Канада, Франция, Германия, Жаңа Зеландия, Үндістан және Ұлыбритания қол қоймаған елдердің қатарында болды. АҚШ делегациясының басшысы Терри Крамер: "Біз интернет басқаруының көп тарапты моделін қолдамайтын келісімді қолдамаймыз" деді. Келіспеушіліктер қайта қарастырылған ITR-де сұралмаған жаппай электрондық хабарламаларға, желілік қауіпсіздікке және түрлі ITU форумдарында үкіметтердің интернет тақырыптарына қатысуын талап ететін интернет басқаруы туралы резолюцияға қатысты. Көптеген елдер қол қоймағанына қарамастан, ITU баспасөз хабарламасында: "Дубайда жаңа жаһандық телекоммуникация келісімшартыға қол қойылды" делінді.

ITU рөлі

Конференцияны Халықаралық телекоммуникация одағы (ХТҰ) басқарды. Азаматтық қоғам мен өнеркәсіптің белгілі бір бөліктері кеңес беруге және бақылауға мүмкіндік алғанмен, белсенді қатысу мүше мемлекеттермен шектелді. Электрондық шекаралар қоры мұны алаңдаушылық тудыратын жайт деп бағалап, көп тарапты қатысушыларды қамтитын, ашық процеске шақырды. Кейбір құпия ақпараттар wcitleaks.org сайтында жарияланды. Google-ге байланысты зерттеушілер ХТҰ-ның өзінің процедураларын толығымен реформалауы және оны Интернет мәселелерімен айналысатын басқа көп тарапты ұйымдардың ашықтығы мен қатысу деңгейіне келтіруі керек екенін ұсынды.