ЮНЕСКО-ның расизмге қарсы халықаралық конференциялары

Кіріспе

Халықаралық іс-шаралар ЮНЕСКО-ның демеушілігімен 1911 жылы расизмге қарсы алғашқы жаһандық конференция.

Расизмге қарсы әлемдік конференция (РАӘК) – ЮНЕСКО-ның расистік идеологиялар мен мінез-құлыққа қарсы күресті ілгерілету үшін ұйымдастырған халықаралық іс-шаралар сериясы. Қазірге дейін 1978, 1983, 2001, 2009 және 2021 жылдары бес конференция өтті. Екінші дүниежүзілік соғыс және Холокосттан кейін Біріккен Ұлттар Ұйымының құрамындағы тәуелді орган ретінде құрылған ЮНЕСКО, этностық топтарға қатысты ғылыми зерттеулерді және олардың қоғамдық пікірде таралуын насихаттау арқылы расизмді ғылыми тұрғыдан дұрыс емес негіздеуді жою мақсатында жұмысын бастады. Оның алғашқы жарияланған еңбектерінің бірі – 1950 жылы әртүрлі халықаралық деңгейде танымал ғалымдар қол қойған «Раса мәселесі» еңбегі.

1978 жылғы конференция

1978 жылы Швейцарияның Женева қаласында расизмге қарсы әлемдік конференция өтті. Конференцияның негізгі мәселесі Оңтүстік Африканың нәсілдік сегрегация және дискриминация саясаты болды. Бұл Израиль мен Оңтүстік Африка арасындағы қарым-қатынасты (әсіресе экономикалық және әскери ынтымақтастықты) айыптауды, Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінен Оңтүстік Африка және басқа да «Оңтүстік Африканың нәсілшіл режимдеріне» қатысты «толыққанды және міндетті санкциялар» енгізуді қарастыруды және Оңтүстік Африкадағы апартеидті сынауды қамтыды. Конференция нәтижесінде нәсілдік басымдық, расизм және нәсілдік дискриминацияны айыптайтын, сондай-ақ «барлық адамдар арасындағы өзара түсіністікті нығайту және этникалық және нәсілдік теңдіктің негізін көрсетуге» бағытталған білім беру ресурстарын дамытуға шақыратын декларация мен іс-қимыл жоспары қабылданды.

1983 жылғы конференция

1983 жылы Швейцарияның Женева қаласында расизмге қарсы әлемдік конференция өтті.

2001 жылғы конференция

2001 жылғы конференция БҰҰ қолдауымен 2001 жылдың 31 тамызынан 8 қыркүйегіне дейін Оңтүстік Африканың Дурбан қаласында өтті. Бұрынғы Ирландия президенті Мэри Робинсон, сол кезде БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссары, бас хатшы ретінде төрағалық етті. "Расизмге, нәсілдік дискриминацияға, ксенофобияға және оған байланысты төзімсіздікке қарсы әлемдік конференция" деп аталған конференцияда бір топтың екінші топқа жасаған әділетсіздігі талқыланды. Көп көңіл Израильдің палестиналықтарға қатысты әрекеттеріне бөлінді, ал әлемнің басқа аймақтарындағы адам құқықтарының бұзылуы мен геноцид мәселелері екінші планға түсірілді. 2001 жылғы жиын Таяу Шығыс және құлдықтың салдарына байланысты келіспеушіліктермен белгіленді, сонымен қатар, үкіметтік емес ұйымдардың параллель конференциясында Израильге жасалған шабуылдар мен Израильге қарсы демонстрациялар өтті. АҚШ және Израиль конференцияның ортасында, олардың пікірінше, Израильді сынға алып, сионизмді расизммен теңеген жобаға наразылық білдіріп, конференциядан шықты. Еуропалық Одақ та араб мемлекеттерінің Израильді "расистік тәжірибелері" үшін сынаған ұстанымдарын қабылдаудан бас тартты. Конференцияда Нигерия мен Зимбабве бастаған африкалық елдер мен африкалық-американдық үкіметтік емес ұйымдары құлдыққа кінәлі әр елден жеке кешірім сұрауды, оны адамзатқа қарсы қылмыс деп мойындауды және осылай аталатын өтемақы төлеуді талап етті. Еуропалық елдер Ұлыбританияның жетекшілігімен бірікті, ал африкалық тарапқа қол жеткізген ең жақсы нәтиже – Жаңа Африка бастамасын қолдау, қарыздан босату, ЖИТС-ке қарсы күреске қаржы жұмсау, бұрынғы диктаторлар мен олардың жақтастары Батысқа аударған мемлекеттік қаражатты қайтару және адам саудасын тоқтату болды. Бірақ "өтемақы" деген сөз қолдау таппады.

2009 жылғы конференция

2009 жылы Швейцарияның Женева қаласында Расизмге қарсы Дүниежүзілік конференция өтті. Канада, Израиль, Америка Құрама Штаттары, Жаңа Зеландия, Германия, Италия, Швеция, Нидерланды, Польша және бастапқыда күмәнмен қарағаннан кейін Австралия конференцияға қатыспайтындарын мәлімдеді. Би-Би-Си жаңалықтарының хабарлауынша, Марк Марделл: Конференция басталатын дүйсенбі күні Италияның сыртқы істер министрі Франко Фраттини (өткен жылға дейін Еуропалық қауіпсіздік және сот комиссары болған) Италияның "Il Giornale" газетіне Еуропаның ортақ ұстанымға келе алмауының «өте ауыр қателік екенін, себебі бұл біздің осы мәселе бойынша айтқан барлық сөздерімізге қарамастан, кемсітушілікке қарсы күрес сияқты негізгі мәселеде ең төменгі ортақ шешімге келуге қабілетсіз екенімізді көрсетеді, ал Брюссельде біз осы мәселеде жиі сөз сөйлейміз» деді. Фраттини сөзін жалғастырып: «Менің ойымша, кез келген құнмен келісімге қол жеткізілді. Женевадағы кездесуге дайындалған құжаттарда, бірнеше ұсақ түзетулерден басқа, Израильдің демократия емес, нәсілшіл мемлекет ретінде қарастырылатын негізгі көзқарас сақталған. Еуропалық Одақ министрлерінің кездесуінде айтылғандармен үйлесетін болса, біз және АҚШ, Канада, Австралия, Жаңа Зеландия және Нидерланды сияқты елдер конференцияға қатысудан бас тартуға көз жеткізер едік, бірақ әлі де қабылдауға болмайтын сөздер бар» деді. Жаңа Зеландияның сыртқы істер министрі Мюррей Маккалли, бұл тұжырымдама конференцияның «2001 жылы болған қатыгез және нәтижесіз пікірталасқа ұласуына» кедергі келтіретініне қанағаттанбағанын айтты және мұсылман елдерінің Израильді сынау және өз діндерін сынағанда сөз бостандығын шектеу үшін оны пайдалануы мүмкін деген алаңдаушылық білдірді. Конференцияның ашылу күні Франция, егер Ахмадинежад антисемиттік мәлімдеме жасаса, еуропалықтардың кететінін мәлімдеді. «Біз өте нақты болуымыз керек. Біз кез келген қателікке жол бермейміз», - деді Францияның сыртқы істер министрі Бернар Кушнер France Info телеарнасына берген сұхбатында. «Егер ол расистік немесе антисемиттік айыптаулар жасаса, біз бірден бөлмеден шығып кетеміз». Ұлыбритания елшісі Питер Гудерхам да кеткендердің қатарында болды. Ол Ахмадинежадтың пікірлерін «нашар және қоздырғыш» деп сипаттады. «Мұндай қарапайым емес антисемиттік мәлімдемелердің БҰҰ-ның расизмге қарсы форумында орын алуы тиіс емес», - деп мәлімдеді ол жиналған журналистерге. (BBC News) Ахмадинежадтың сөйлеген сөзін БҰҰ веб-трансляциясы арқылы жариялады, ал Foreign Policy Journal онлайн жаңалықтар басылымы дереу транскрипт жариялады.

The 2009 World Conference Against Racism was held in Geneva, Switzerland. Canada, Israel, the United States of America, New Zealand, Germany, Italy, Sweden, the Netherlands, Poland and, after some initial skepticism, Australia announced they would not participate in the conference. Mark Mardell of the BBC news reported: On the Monday the Conference was to begin, Italian Foreign Minister Franco Frattini (who was until last year the European Commissioner for security and justice) had told the Italian newspaper Il Giornale that Europe's failure to agree on a common approach was "a very serious mistake, because it shows our inability, despite all the words uttered in this connection, to come up with at least a lowest common denominator on a basic problem: namely the struggle against discrimination, on behalf of which we in Brussels so often speak out". Frattini continued, "I should imagine that a compromise was preferred at any price. And this, despite the fact that in the documents prepared for the rendezvous in Geneva, apart from a few minor improvements, a basic approach has been maintained equating Israel with a racist country rather than a democracy. There are still unacceptable phrases which, if there had been a smidgen of consistency with what was said at the EU ministers' meeting, should have convinced people to forgo attending the conference – as we have decided to do, and as the United States, Canada, Australia, New Zealand, and The Netherlands have decided to do." (Mark Mardell, BBC News)

New Zealand's Foreign Minister Murray McCully said he was not satisfied that the wording of the review would prevent the conference from "descending into the same kind of rancorous and unproductive debate that took place in 2001," and he reported that he was concerned that it could be used by Muslim countries to criticize Israel and to limit free speech when it comes to criticizing their religion. (reported by the Associated Press on 20 April)

On the opening day of the conference, France said that Europeans would walk out if Ahmadinejad made any anti Semitic remarks. "We will have to be very clear. We will not tolerate any slips," French Foreign Minister Bernard Kouchner told France Info. "If he utters racist or anti Semitic accusations, we will leave the room immediately." British ambassador Peter Gooderham, also among those who left, said Ahmadinejad's comments were "offensive and inflammatory". "Such outrageous anti Semitic remarks should have no place in a UN anti racism forum", he announced to gathered reporters. (BBC News)

A webcast of Ahmadinejad's speech was made available by the United Nations, and the Foreign Policy Journal, an online news publisher, rushed out a transcript.

2021 жылғы конференция

2021 жылдың қыркүйегінде БҰҰ Бас Ассамблеясы 2001 жылғы конференцияның 20 жылдығын тойлап, нәсілшілдікке қарсы күш-жігерін күшейтуге міндеттенді. Албания, Австралия, Австрия, Болгария, Канада, Колумбия, Хорватия, Кипр, Чехия, Дания, Доминикан Республикасы, Эстония, Франция, Грузия, Германия, Грекия, Гондурас, Венгрия, Израиль, Италия, Латвия, Литва, Черногория, Молдова, Нидерланды, Жаңа Зеландия, Солтүстік Македония, Польша, Румыния, Сербия, Словакия, Словения, Испания, Швеция, Украина, Ұлыбритания, АҚШ және Уругвай бұл іс-шараны бойкоттады. Еуропалық Одақ та еске алу шарасына қатыспады және сөз сөйлемеді.