БҰҰ-ның көміртегі офсеттік схемасы және Киото протоколы

БҰҰ жүргізетін көміртегі офсеттік схемасы – CDM. Дамымай жатқан елдердегі парникті газ шығарылымдарын азайтуға көмектесіп, өнеркәсіптік елдердің міндеттемелерін орындайды.

16 мин оқу

100%

Дереккөз: Clean Development Mechanism — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

БҰҰ-ның көміртегі шығарындыларын өтеу схемасы

Таза даму механизмі (ТДМ) – БҰҰ-ның көміртегі шығарындыларын өтеу схемасы, елдерге басқа елдерде парниктік газдар шығарындыларын азайту жобаларын қаржыландыруға және халықаралық шығарындылар мақсаттарына жету үшін үнемделген шығарындыларды өз есебіне жатқызуға мүмкіндік береді. Бұл Киото хаттамасында белгіленген үш икемді механизмнің бірі. Хаттаманың 12-бабында айқындалған ТДМ екі мақсатты іске асыруды көздеді: (1) Қосымша I елдеріне (көбінесе дамушы елдерге) тұрақты дамуға қол жеткізуге және олардың көміртегі ізінің мөлшерін азайтуға көмектесу; және (2) Қосымша I елдеріне (көбінесе өнеркәсіптік дамыған елдерге) олардың шығарындыларды азайту міндеттемелерін орындауға көмектесу (парниктік газдар шығарындыларының лимиті). ТДМ екінші мақсатты іске асырды, Қосымша I елдеріне Киото хаттамасы бойынша шығарындыларды азайту міндеттемелерінің бір бөлігін дамушы елдердегі ТДМ шығарындыларды азайту жобаларынан алынған сертификатталған шығарындыларды азайту бірліктерін сатып алу арқылы орындауға мүмкіндік берді (Carbon Trust, 2009, 14 б.). ТДМ өнеркәсіптік дамыған елдерге CER сатып алуға және шығарындыларды азайтуға инвестиция жасауға мүмкіндік береді, бұл жаһандық тұрғыдан ең тиімді (Grubb, 2003, 159 б.). 2013 жылғы 1 маусымдағы мәлімет бойынша, барлық CER-дің 57%-ы HFC 23 (38%) немесе N2O (19%) жоюға негізделген жобалар үшін шығарылды. Көміртегіді ұстау және сақтау (КҰС) 2011 жылғы желтоқсанда ТДМ көміртегі шығарындыларын өтеу схемасына енгізілді. АҚШ және Қытай сияқты жоғары шығарындылары бар бірнеше ел Киото хаттамасына қол қоймағандықтан немесе олардың шығарындыларын азайту талап етілмегендіктен, ТДМ нарығының көп бөлігі Еуропа елдерінен түсті. Бұл, әлемдік қаржы дағдарысы мен Еуропалық қарыз дағдарысынан туындаған рецессиямен бірге, көміртегіні өтеуге деген сұраныстың өте төмендеуіне әкелді, нәтижесінде CER құны күрт төмендеді. Осының салдарынан мыңдаған жобалар пайдаланылмаған кредиттермен қалды. Ескі кредиттерді қалай пайдалану мәселесі 2019 жылғы Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттық өзгерістер жөніндегі конференциясының сәтсіздігіне себеп болды.

The Clean Development Mechanism (CDM) is a United Nations run carbon offset scheme allowing countries to fund greenhouse gas emissions reducing projects in other countries and claim the saved emissions as part of their own efforts to meet international emissions targets. It is one of the three Flexible Mechanisms defined in the Kyoto Protocol. The CDM, defined in Article 12 of the Protocol, was intended to meet two objectives: (1) to assist non Annex I countries (predominantly developing nations) achieve sustainable development and reduce their carbon footprints; and (2) to assist Annex I countries (predominantly industrialized nations) in achieving compliance with their emissions reduction commitments (greenhouse gas emission caps). The CDM addressed the second objective by allowing the Annex I countries to meet part of their emission reduction commitments under the Kyoto Protocol by buying Certified Emission Reduction units from CDM emission reduction projects in developing countries (Carbon Trust, 2009, p. 14). The CDM allows industrialized countries to buy CERs and to invest in emission reductions where it is cheapest globally (Grubb, 2003, p. 159). As of 1 June 2013, 57% of all CERs had been issued for projects based on destroying either HFC 23 (38%) or N2O (19%). Carbon capture and storage (CCS) was included in the CDM carbon offsetting scheme in December 2011. Because several countries with high emissions, including the United States and China, either were not signatories of the Kyoto Protocol or were not required by it to reduce their emissions, most of the market for CDMs came from European countries. This, together with the recessions brought on by the global financial crisis and the European debt crisis, resulted in very low demand for carbon offsets, causing the value of CERs to plummet. As a result, thousands of projects were left with unclaimed credits. The struggle about what to do with the old credits was a major cause for the perceived failure of the 2019 United Nations Climate Change Conference.

Тарих

Таза даму механизмі – Киото хаттамасында белгіленген "икемділік механизмдерінің" бірі. Икемділік механизмдері Б қосымшасы бар елдерге экономикалық әсерін азайта отырып, шығарындыларды азайту міндеттемелерін орындауға мүмкіндік беру үшін әзірленді (IPCC, 2007). Дегенмен, Киото хаттамасын ұзарту бойынша халықаралық келіссөздерде осы механизмдердің жалғасатыны туралы келісімге қол жеткізілді. ТДМ жобалау кезінде екі негізгі мәселе туындады (Carbon Trust, 2009, 14–15 беттер). Бірі – ТДМ арқылы қамтамасыз етілген шығарындылардың қосымша азаюына қатысты болды. Екіншісі – бай елдер мен компанияларға қабылдаушы елдердің даму мүдделеріне қайшы келетін жобаларды тануға рұқсат ету мүмкіндігі. Бұл алаңдаушылықты басу үшін ТДМ қабылдаушы елдерден ТДМ жобаларының олардың өзінің тұрақты дамуына үлес қосатынын растауды талап етеді. Халықаралық ережелер сонымен қатар кейбір іс-әрекет түрлері үшін, атап айтқанда атом энергиясы және орманды жоюдың алдын алу үшін несие беруге тыйым салады. ТДМ тек 2005 жылы Киото хаттамасы күшіне енгеннен кейін ғана серпіліс алды. Бастапқы жылдардағы жұмыс нәтижесінде күтілгеннен аз ТДМ кредиттері алынды, бұл ішінара қаражаттың және кадрлық ресурстардың жетіспеушілігімен байланысты болды.

Мақсаты

ХҚЖМ мақсаты – дамушы елдердің, яғни «I қосымшаға кірмейтін» елдердің (Келісімнің I қосымшасында тізімделмеген елдердің) таза дамуын қолдау. ХҚЖМ – Хаттаманың «жобаға негізделген» механизмдерінің бірі, себебі ол шығарындыларды азайтатын жобаларды ілгерілетуге арналған. ХҚЖМ шығарындыларды азайтудың «өндірісі» (Toth et al., 2001, 660 б.) идеясына негізделген. Бұл азайтулар «өндіріледі», содан кейін гипотетикалық «базалық» шығарындыларға қатысты есептен шығарылады. Базалық эмиссиялар – бұл белгілі бір ХҚЖМ жобасы болмағанда туындайтын болып болжанатын эмиссиялар. ХҚЖМ жобалары осы базалық деңгейге сәйкес «кредиттеледі», яғни дамушы елдер осы эмиссияны азайту нәтижесінде несие алады. Дамушы елдерді эмиссияны азайту жұмысына тартудың экономикалық негізі – эмиссияны азайту дамыған елдерге қарағанда дамушы елдерде арзан деп есептелуі (Goldemberg және басқалар, 1996, 30 б.; Grubb, 2003, 159 б.). Мысалы, дамушы елдерде қоршаған ортаны реттеу әдетте дамыған елдерге қарағанда нашар (Sathaye және басқалар, 2001, 387–389 б.). Сондықтан, дамушы елдердің эмиссияларын азайтуға дамыған елдерге қарағанда көбірек мүмкіндік бар деп кеңінен саналады. Дамушы елдердің эмиссиялары осы ғасырда едәуір өсуі күтілуде (Goldemberg және басқалар, 1996, 29 б.). ХҚЖМ дамушы елдерді ластануды азайту жолына бастауға арналған, ал индустрияландырылған (B қосымша) елдер осы азайту үшін төлем жасайды. Индустриялық дамыған елдердің ХҚЖМ-ны шексіз пайдалануына жол бермеу үшін, регламентте ХҚЖМ-ны пайдалану ішкі эмиссияны азайту шараларын толықтыруға тиіс екендігі қарастырылған. Адаптация қоры Киото хаттамасына қатысушы дамушы елдердегі нақты адаптация жобалары мен бағдарламаларын қаржыландыру үшін құрылды. Қор таза даму механизмінен (ХҚЖМ) түсетін кірістің бір бөлігімен және басқа да көздерден қаржыландырылады.

The purpose of the CDM is to promote clean development in developing countries, i. e., the "non Annex I" countries (countries that are not listed in Annex I of the Framework Convention). The CDM is one of the Protocol's "project based" mechanisms, in that the CDM is designed to promote projects that reduce emissions. The CDM is based on the idea of emission reduction "production" (Toth et al., 2001, p. 660). These reductions are "produced" and then subtracted against a hypothetical "baseline" of emissions. The baseline emissions are the emissions that are predicted to occur in the absence of a particular CDM project. CDM projects are "credited" against this baseline, in the sense that developing countries gain credit for producing these emission cuts. The economic basis for including developing countries in efforts to reduce emissions is that emission cuts are thought to be less expensive in developing countries than developed countries (Goldemberg et al., 1996, p. 30; Grubb, 2003, p. 159). For example, in developing countries, environmental regulation is generally weaker than it is in developed countries (Sathaye et al., 2001, p. 387 389). Thus, it is widely thought that there is greater potential for developing countries to reduce their emissions than developed countries. Emissions from developing countries are projected to increase substantially over this century (Goldemberg et al., 1996, p. 29). The CDM is designed to start developing countries off on a path towards less pollution, with industrialised (Annex B) countries paying for the reductions. To prevent industrialised countries from making unlimited use of CDM, the framework has a provision that use of CDM be supplemental to domestic actions to reduce emissions. The Adaptation Fund was established to finance concrete adaptation projects and programmes in developing countries that are parties to the Kyoto Protocol. The Fund is to be financed with a share of proceeds from clean development mechanism (CDM) project activities and receive funds from other sources.

Контурлық

Өнеркәсіптік дамыған ел, Таза даму механизмі (ТДМ) жобасынан кредиттер алуды қаласа, жобаны қабылдаған дамушы елдің келісімін және жобаның тұрақты дамуға үлес қосатындығы туралы олардың келісімін алуы керек. Содан кейін, ТДМ Атқару кеңесі бекіткен әдістемелерді пайдалана отырып, өтініш беруші өнеркәсіптік ел, көміртегі жобасының бәрібір іске аспайтынын (қосымшалықты растау) дәлелдеуі керек, сондай-ақ тіркелген жоба болмаған жағдайда болашақ шығарындыларды бағалау үшін базалық деңгейді белгілеуі керек. Бұл мәселе содан кейін үшінші тарап агенттігі – Тағайындалған операциялық ұйым (ТОҰ) арқылы тексеріледі, жобаның шынайы, өлшенетін және ұзақ мерзімді эмиссияны азайтуға әкелетініне көз жеткізу үшін. Содан кейін Атқару кеңесі жобаны тіркеуге (мақұлдауға) бола ма, жоқ па деген шешім қабылдайды. Егер жоба тіркеліп, іске асырылса, Атқару кеңесі жобаға қатысушыларға сертификатталған эмиссияны азайту (CER, көбінесе көміртегі кредиттері деп аталады, әрбір бірлік CO2e бір тоннасына, мысалы CO2 немесе оған баламасына тең) деп аталатын кредиттерді, ТОҰ тексерген базалық көрсеткіш пен нақты шығарындылар арасындағы бақыланатын айырмашылыққа сүйене отырып береді.

Қосымшалық

Жобалар бәрібір іске асырылатын болса ("тегін пайдаланушылар"), несие беруден аулақ болу үшін, белгілі бір ережелер ұсынылған жобаның қосымша екенін қамтамасыз етеді, яғни жоба КБМ-нің араласуы болмағанда қысқартылатын эмиссия көлемінен артық эмиссияны азайтатынын қамтамасыз етеді. Қазіргі уақытта КБМ Атқару кеңесі жобаны қосымша деп санайды, егер жобаны ұсынатын тараптар ұсынылған жобаға қарағанда нақтырақ балама сценарийлер экономикалық тұрғыдан тиімдірек екенін немесе жоба КБМ-нің көмегімен шешілетін кедергілерге тап болатынын құжаттаса. Атқару кеңесінің ағымдағы нұсқаулары БҰҰ ҚКлиматтық өзгерістер жөніндегі конвенциясының веб-сайтында қолжетімді.

Бастапқы көрсеткіш

Қосымшалықты анықтау және шығарылымдарды азайтуды есептеу жоба жүзеге аспаған жағдайда туындайтын шығарылымдар мен жобаның нәтижесіндегі шығарылымдардың айырмасына байланысты. Осыған сәйкес, Таза даму механизмі (CDM) процесіне негізделген немесе салыстырмалы шығарылымдарды бағалау қажет. Жобаның базалық деңгейін құру көбінесе болжамдық сценарийлерді модельдеуге негізделеді және оны сол елдегі немесе басқа елдердегі ұқсас қызметтер мен технологиялардан шығатын шығарылымдарға, не жоба іске асырылу алдындағы нақты шығарылымдарға сілтеме жасау арқылы бағалауға болады. Жобаға қатысатын серіктестер жоғары шығарылымдарды көрсететін базалық деңгейді белгілеуге мүдделі болуы мүмкін, бұл негіссіз кредиттер беру қаупіне әкелуі мүмкін. Тәуелсіз үшінші тараптың растауы осы ықтимал мәселенің алдын алуға бағытталған.

Қаржылық мәселелер

Дамушы елдерде шығарындыларды азайту құны өнеркәсіптік елдерге қарағанда әдетте әлдеқайда төмен болғандықтан, өнеркәсіптік елдер әкімшілік шығындар төмен болған жағдайда, дамушы елдерде азайтылған шығарындылар үшін кредиттер алып, өз шығарындыларды азайту мақсаттарын айтарлықтай төмен құнмен орындай алады. IPCC болжамы бойынша, ЖіЖ-ны толық пайдалану кезінде Еуропа үшін ЖІӨ жоғалуы 0,13%-дан 0,81%-ға дейін, тек ішкі шаралармен салыстырғанда 0,31%-дан 1,50%-ға дейін болады. Еуропада әрқашан қолжетімді, арзан ішкі шығарындыларды азайту мүмкіндігі болғанымен, көмірден газға өту құны СО2 эквивалентінің тоннасына 40-50 евро шамасында болуы мүмкін. 2006 жылы ЖіЖ жобаларынан алынған сертификатталған шығарындыларды азайту форвардтық негізде СО2 эквивалентінің тоннасына 5-тен 20 евроға дейін сатылды. Баға сатушы мен сатып алушы арасындағы тәуекелді бөлуге байланысты. Сатушы жобаның базалық және мониторингтік әдістемесі қабылданбаса, қабылдаушы ел жобаны қабылдамаса, ЖіЖ Атқару кеңесі жобаны қабылдамаса, жоба қандай да бір себеппен жоспарланғаннан кем несие шығарса немесе халықаралық транзакция журналы (көміртегі несиелерінің халықаралық ауысуын қамтамасыз ететін техникалық инфрақұрылым) сол уақытқа дейін іске қосылмаса, сатып алушы келісілген уақытта CER-ді алмауы мүмкін. Сатушы бұл тәуекелдерді тек қарсы тараптың халықаралық рейтингтік агенттіктер бағалағандай өте сенімді деп танылса ғана қабылдай алады.

Жеңілдікті қаржыландыру

CDM-нің кірісі қазірге дейін дамушы елдерге берілген жеңілдету қаржысының ең ірі көзі болып табылады (Дүниежүзілік банк, 2010, 261-262 бб.). 2005 жылдың 1 қаңтарына дейін ХҚМ-ға ұсынылған жобалар 2012 жылға дейін күтілетін 100 млн тонна CO2e-ден аспайтын үнемді құрады (Carbon Trust, 2009, 18-19 бб.). Бұл жобалар 648 232 798 сертификатталған шығарындылардың азаюына әкелуі күтілуде. 2012 жылдың 14 қыркүйегіне дейін ХҚМ Кеңесі 1 миллиард РЕК шығарды, оның 60% Қытайдағы жобалардан түскен. Үндістан, Корея Республикасы және Бразилияға жалпы РЕК-тің 15%, 9% және 7% бөлігі берілді. Нәтижесінде, Қытай РЕК-тің ең ірі көзі болып, айқын басымдық танытты. Химачал-Прадеш орманды қайта жаңарту жобасы әлемдегі ең ірі ХҚМ жобасы деп есептеледі.

Көлік

Қазіргі уақытта 29 көлік жобасы тіркелген, соңғысы 2013 жылдың 26 ақпанында тіркелді және Қытайда жүзеге асырылуда.

ГФУ-23 жою

Кейбір ХҚЖ жобалары фторформат (CHF3) және азот оксиді (N2O) сияқты парниктік газдардың өндірістік шығарындыларын шектейді немесе жояды. Мысалы, фторформ, күшті парниктік газ, хлордифторметан (HCFC 22) тоңазытқыш газын өндірудің қосалқы өнімі болып табылады. 2009 жылы Carbon Trust компаниясы HFC 23 шығарындыларын шектейтін өнеркәсіптік газ жобалары 2012 жылы ХҚЖ арқылы берілген CER-дің шамамен 20%-ын құрайтынын болжады. Carbon Trust компаниясы HFC 23-ті жою жобаларының тым тиімді екендігіне алаңдаушылық білдірді, сондықтан тоңазытқыш өндірушілер жаңа зауыттар салып, фторформатты "қосалқы өнім" ретінде шығарып, оны жоюы мүмкін. 2005 жылдан 2012 жылдың маусымына дейін ХҚЖ бойынша сертификатталған барлық шығарындыларды азайту бірліктерінің 46%-ы 19 тоңазытқыш өндірушіге, басымдықпен Қытай мен Үндістанға берілді. IDEAcarbon компаниясының техникалық директоры Дэвид Ханраханның пікірінше, әрбір зауыт ХҚЖ-дан жылына орташа есеппен 20-40 миллион доллар табыс табары мүмкін. Бұл төлемдер озон қабатын бұзатын HCFC 22 тоңазытқышының өндірісін ұлғайтуға ынталандырады және HCFC 22 тоңазытқышын зияндылығы аз тоңазытқыштармен алмастыруға кедергі келтіреді. 2011 жылғы 23 желтоқсаннан бастап HFC 23 және N2O жою жобаларынан алынған CER-ді Жаңа Зеландияның шығарындыларды саудалау жүйесінде пайдалануға тыйым салынды, егер олар 2011 жылғы 23 желтоқсанға дейін жасалған болашақ жеткізу шарты бойынша сатып алынбаса. Болашақ жеткізу шартының қолданылу мерзімі 2013 жылдың маусым айында аяқталады. 2013 жылғы 1 маусымда ХҚЖ 505 125 CER, яғни барлық CER-дің 38%-ын 23 HFC 23 жою жобаларына берді. Тағы 19% (немесе 255 666 CER) 108 N2O жою жобаларына берілді.

Кедергілер

Дүниежүзілік банк (n. d., p. 12) ең кем дамыған елдерде (ЕКД) таза даму механизмін (ТДМ) пайдалануға кедергі келтіретін бірнеше факторларды сипаттады.

Түрлері

Қосымшалық мәселесі көп дау тудырады. Қосымшалықтың көптеген әртүрлі түсіндірмелері бар: Көбінесе «экологиялық қосымшалық» деп аталатын түрі, жобадан шығатын эмиссиялар бастапқы деңгейден төмен болса, жобаны қосымша деп санайды. Бұл жағдайда жоба жүзеге аспаса не болар еді деген сұрақ қарастырылады. Тағы бір түсіндірме, кейде «жобаның қосымшалығы» деп аталады, онда жобаның ҚТЖ (Таза Даму Механизмі) болмаса іске аспауы керек. Қосымшалықтың әртүрлі түрлері үшін көптеген терминдер талқыланды, бұл шатасуға әкелді, әсіресе «қаржылық қосымшалық» және «инвестициялық қосымшалық» терминдері жиі синоним ретінде қолданылады. Дегенмен, «инвестициялық қосымшалық» ұғымы Маракеш келісімдерін келіссөздер барысында талқыланып, ақырында қабылданбады. Инвестициялық қосымшалық, тәуекелге бейімделген рентабельділік шегінен асатын кез келген жоба автоматты түрде қосымша емес деп есептелетін идеяны білдіреді. «Қаржылық қосымшалық» көбінесе экономикалық тұрғыдан тиімсіз жобаның, ҚТЖ түсімдерінің тікелей нәтижесінде тиімді бола алатыны ретінде анықталады. Көптеген инвесторлар экологиялық қосымшалық түсіндірмесі ҚТЖ-ны қарапайымдайды деп санайды. Экологиялық қоғамдық ұйымдар бұл түсіндірме ҚТЖ-ны «тегін жолға» ашады, дамыған елдерге көбірек CO2e эмиссиясына мүмкіндік береді, ал ҚТЖ қабылдаушы елдерде эмиссияны азайтуға жеткіліксіз болады деп мәлімдейді. Гилленвотер (2011) ҚТЖ қауымдастығында қолданылатын қосымшалықтың әртүрлі анықтамаларын бағалап, қосымшалықтың әртүрлі түрлері бар деген пікірді қабылдамайтын жиынтық анықтама ұсынды. Шнайдер (2007) WWF үшін ҚТЖ туралы есеп дайындады. Есептің қорытындылары 93 кездейсоқ таңдалған тіркелген ҚТЖ жобаларының жүйелі бағалауына, сондай-ақ сұхбаттар мен әдебиеттерге шолу жасауға негізделген (5-бет). Шнайдердің (2007, 72-бет) пікірінше, 2004-2007 жылдар аралығында көптеген жобалардың қосымшалығы күмәнді немесе сұраныс тудырды. ҚТЖ болмаса немесе белгілі бір жоба болмаған жағдайда не болатынын анықтау мүмкін емес, бұл ҚТЖ-ға қатысты жиі айтылатын қарсылықтардың бірі. Дегенмен, ҚТЖ Атқарушы Кеңесі қосымшалықты бағалау үшін бірыңғай бағалауды жеңілдету мақсатында ресми нұсқаулар әзірледі.

Additionality is much contested. There are many rival interpretations of additionality:

What is often labelled 'environmental additionality' has that a project is additional if the emissions from the project are lower than the baseline. It generally looks at what would have happened without the project. Another interpretation, sometimes termed 'project additionality', the project must not have happened without the CDM. A number of terms for different kinds of additionality have been discussed, leading to some confusion, particularly over the terms 'financial additionality' and 'investment additionality' which are sometimes used as synonyms. 'Investment additionality', however, was a concept discussed and ultimately rejected during negotiation of the Marrakech Accords. Investment additionality carried the idea that any project that surpasses a certain risk adjusted profitability threshold would automatically be deemed non additional. 'Financial additionality' is often defined as an economically non viable project becoming viable as a direct result of CDM revenues. Many investors argue that the environmental additionality interpretation would make the CDM simpler. Environmental NGOs have argued that this interpretation would open the CDM to free riders, permitting developed countries to emit more CO2e, while failing to produce emission reductions in the CDM host countries. Gillenwater (2011) evaluated the various definitions of additionality used within the CDM community and provided a synthesis definition that rejects the notion of there being different types of additionality. Schneider (2007) produced a report on the CDM for the WWF. The findings of the report were based on a systematic evaluation of 93 randomly chosen registered CDM projects, as well as interviews and a literature survey (p. 5). According to Schneider (2007, p. 72), the additionality of a significant number of projects over the 2004 2007 period seemed to be either unlikely or questionable. It is never possible to establish with certainty what would have happened without the CDM or in absence of a particular project, which is one common objection to the CDM. Nevertheless, official guidelines have been designed to facilitate uniform assessment, set by the CDM Executive Board for assessing additionality.

Қосымшалық туралы пікірлер

Қосымшалыққа қарсы аргумент дамушы елдерге Киото протоколында шығарылымдарға шектеулер қойылмағандығына негізделген (Müller, 2009, iv, 9–10 бб.). Осыған байланысты, дамушы елдерде "қалыпты жағдай" (ҚЖЖ) (яғни, оларды азайтуға ешқандай күш-жігер жұмсалмағанда болатын) шығарылымдарына рұқсат берілуі керек. ҚЖЖ базалық деңгейін белгілеу дамушы елдер үшін мақсат ретінде қарастырылуы мүмкін. Осылайша, бұл олардың шығарылымдарға шектеусіз құқығын шектеуге тең. Бұл қосымшалыққа қарсы аргумент ретінде пайдаланылуы мүмкін, яғни, қосымша емес (яғни, ҚЖЖ бойынша осылай да орын алатын) шығарылымдардың азайтылуы есепке алынуы тиіс. Мюллер (2009) қосымшалықтың болуы мен болмауы арасындағы келісімнің қажеттігін айтты. Оның пікірінше, қосымшалық кейде қолданылуы керек, ал кейде қолданылмауы керек. Дүниежүзілік банк мәліметтері бойынша (н. д., 16–17 бб.), қосымшалық көміртегі нарығының экологиялық тұтастығын сақтауда маңызды рөл атқарады. Осы тұтастықты сақтау үшін, амбициялық саяси мақсаттарға немесе техникалық стандарттарға сай келетін немесе олардан асып түсетін жобалар қосымша деп танылуы мүмкін.

Жалпы тиімділік

Алдын ала зерттеулер көрсеткендей, ашық нарықта CDM несиелерін сатып алуға жұмсалған қаражаттың шамамен 30% тікелей жобаны жүзеге асыруға және күрделі шығындарға жұмсалады. Басқа маңызды шығындарға брокерлік сыйақы (шамамен 30%, жобаның нәтиже бермеу тәуекелін көрсетеді) және жоба акционерлерінің дивиденді (тағы 30%) кіреді. Зерттеушілер зерттелген жобалар санының шағын екенін, көрсеткіштердің диапазоны кең екенін және олардың бағалау әдістемесі брокерлік сыйақының орташа мөлшерін сәл көбірек бағалағанын атап өтті.

Алдамшылық қаупі

ХҚМ жобаларына қатысты басты проблемалардың бірі – алаяқтық тәуекелі. Ең көп таралған тәжірибелер жобалардың қаржылық тұрғыдан өздігінен тиімді екенін және ХҚМ арқылы алынған эмиссияны азайтудың қосымша емес екенін жасыру болып табылады. Көміртегі артықшылықтарын көбейтіп көрсету де, көміртегінің ағып кетуі де жиі кездесетін жағдай. Кейде компаниялар көбірек CER алу үшін өндірісті арттырады. Күмәнді жобалардың көп бөлігі – өнеркәсіптік газ жобалары. Барлық ХҚМ жобаларының тек 1,7%-ы осындай деп есептелсе де, олар шығарылған барлық CER-дің жартысынан 69%-ына дейін құрайды, бұл ХҚМ-нің жаһандық нарығының құлдырауына себеп болады. Осылайша, ХҚМ көміртегі шығарындыларын азайтуға, тіпті көміртегі өндірісін арттыруға ықпал етеді. Гидрожобалар да мәселелі. Барбара Хей есептеуінше, ХҚМ жобасы ретінде танылған гидротехникалық жобалардың үштен бірінен астамы «тіркеу кезінде аяқталған және олардың барлығы дерлік салынып жатыр», яғни CER қосымша емес жобалар үшін беріледі, бұл да шығарындылардың артуына ықпал етеді. Сонымен қатар, жобалардың көміртегі артықшылықтарының көп бөлігі көбейтіліп көрсетіледі. ХҚМ «жақсы басқару» қағидаларына сәйкес жүргізілмейтіні анық. Бұл мәселені шешу үшін Бас кеңес мүшелерін сайлаудың шынайы демократиялық болуын және үкіметтен басқаруға қарай ойлау жүйесіне көшуді қажет етуі мүмкін. Іс жүзінде бұл барлық мүдделі тараптар Бас кеңесте кім отыруы мүмкін екендігіне қатысуы керек дегенді білдіреді. Бас кеңестің тиімсіз жұмыс істеуіне тағы бір себеп – жоба ұсынысын толық бағалау үшін жеткілікті уақыт, қызметкер және қаржылық ресурстардың болмауы. Бұл орындау кезінде қиындықтар туындайтынын көрсетеді, бұл әдетте қоршаған орта мәселелерінде (көбінесе қаражат жетіспеуінен) болады. Соңғы жылдары Бас кеңес шешімдер қабылдауда қатаңдап бара жатқанына куәліктер бар, себебі сын көп және кеңеске тәжірибе жинақталды. Дегенмен, орманды жоюдан туындайтын көміртегі шығарындылары барлық шығарындылардың 18-25%-ын құрайды және алдағы бес жылда Райт ағайындардан бастап кем дегенде 2025 жылға дейін барлық ұшақтардың шығарындыларынан асып түседі. Бұл орманды екінші міндеттеме кезеңінде ХҚМ схемаларына қосу туралы шақырулардың артуын білдіреді. Бұл шақыру Rainforest Nations Coalition бастамасымен жасалды және 300-ден астам ҮЕҰ, бизнес лидерлері және саясаткерлер қол қойған Forests Now Declaration декларациясында біріктірілді. Орманды жоюдан немесе орманды сақтаудан аулақ болатын жобалар жеке шаралар арқылы басталуы керек пе, әлде көміртегі нарығы арқылы ынталандырылуы керек пе деген мәселеде әлі халықаралық келісім жоқ. Бір маңызды мәселе – жобалардың көміртегі қорын арттыратынына көз жеткізу үшін қажетті үлкен мониторинг жұмысы. Жергілікті халықтың қарсылығы да бар. Мысалы, 2008 жылдың 2 мамырында Біріккен Ұлттар Ұйымының Түпкілікті халықтар мәселелері жөніндегі тұрақты форумында (UNPFII) әлемнің түкпір-түкпірінен келген жергілікті көшбасшылар Таза энергия механизмдеріне, әсіресе орманды жоюдан және орманның бұзылуынан туындайтын эмиссияны азайтуға қарсылық білдірді.

One of the main problems concerning CDM projects is the risk of fraud. The most common practices are covering up the fact that the projects are financially viable by themselves and that the emission reductions acquired through the CDM project are not additional. Exaggerating the carbon benefits is also a common practice, just as carbon leakage. Sometimes a company even produces more to receive more CERs. Most of the doubtful projects are Industrial gas projects. Even though only 1.7% of all CDM projects can be qualified as such, extraordinarily they account for half to 69% of all CERs that have been issued, contributing to a collapse in the global market for all CERs. In this way, the CDM has become a stimulus for carbon leakage, or even to simply produce more. Hydro projects are also quite problematic. Barbara Haye calculated that more than a third of all hydro projects recognized as a CDM project "were already completed at the time of registration and almost all were already under construction", which means that CERs are issued for projects that are not additional, which again indirectly leads to higher emissions. Moreover, most of the proposed carbon benefits of these projects are exaggerated. It seems clear that the CDM is not governed according to the rules of 'good governance'. Solving this problem might require a genuine democratization in the election of the EB members and thus a shift in thinking from government to governance. In practice this would mean that all the stakeholders should get a voice in who can have a seat in the EB. Another important factor in the dysfunctionality of the EB is the lack of time, staff and financial resources it has to fully evaluate a project proposal. This indicates that implementation is the place where the shoe pinches, as usually happens in environmental issues (mostly due to a lack of funds). There have been indications in recent years that the EB is becoming more strict in its decisions, due to the huge criticism and the board getting more experience. However, carbon emissions from deforestation represent 18 25% of all emissions, and will account for more carbon emissions in the next five years than all emissions from all aircraft since the Wright Brothers until at least 2025. This means that there have been growing calls for the inclusion of forests in CDM schemes for the second commitment period from a variety of sectors, under the leadership of the Coalition for Rainforest Nations, and brought together under the Forests Now Declaration, which has been signed by over 300 NGOs, business leaders, and policy makers. There is so far no international agreement about whether projects avoiding deforestation or conserving forests should be initiated through separate policies and measures or stimulated through the carbon market. One major concern is the enormous monitoring effort needed to make sure projects are indeed leading to increased carbon storage. There is also local opposition. For example, 2 May 2008, at the United Nations Permanent Forum on Indigenous Issues (UNPFII), Indigenous leaders from around the world protested against the Clean Energy Mechanisms, especially against Reducing emissions from deforestation and forest degradation.

Ағаштарды жою жобаларын МБК-ға енгізу себептері

Жаһандық жылынумен күресутің негізгі екі аспектісі бар: парниктік газдардың шығарылуын азайту және парниктік газдарды атмосферадан сіңіру. Көмірмен жұмыс істейтін электр станциялары сияқты парниктік газдарды бөліп шығаратын орындар "көздер" деп аталады, ал көміртегі және метан сияқты басқа парниктік газдарды сіңіре алатын, яғни атмосфераға шығуын тоқтата алатын жерлер "қоймалар" деп аталады. Әлемдегі ормандар, әсіресе жаңбырлы ормандар, маңызды көміртегі қоймалары болып табылады, себебі олар фотосинтез процесі арқылы көміртегін сіңіреді, сондай-ақ олардың ағаш тәрізді биомассасында және топырағында көміртегі жиналады. Жаңбырлы ормандар кесілгенде және өртегенде, біз олардың атмосферадан көміртегін сіңіру қабілетін ғана жоғалтпаймыз, сонымен қатар биомасса мен топырақта сақталған көміртегі де тамырлардың топырақтан шығуы және ағаш материалдарын өртеу арқылы атмосфераға шығарылады. Жаңа ұсыныс – "Ормандарды жою мен нашарлаудан қорғау арқылы шығарылатын газдар мөлшерін азайту" (REDD) – жаңбырлы ормандарды сақтауға CDM жобасының мәртебесін беруге мүмкіндік береді. REDD соңғы COP отырыстарының барысында қолдау тапты және Копенгагенде қарастырылады.

Үндістан мен Қытайда көмірден жылу энергиясын өндіру

2011 жылдың шілдесінде Reuters агенттігі Андхра-Прадеш штатының Кришнапатнам қаласындағы 4000 МВт қуаттылықтағы көмірмен жылытылатын электр станциясының CDM-де тіркелгенін хабарлады. CDM Watch және Sierra Club станцияның тіркелуін және сертификатталған эмиссияны төмендету бірліктеріне (CER) құқықтылығын сынға алды, оны қосымша емес деп мәлімдеді. CDM өкілі бұл талаптарды жоққа шығарды. Reuters-ке берілген мәліметтерге сәйкес, CDM-де тіркелген бес көмірмен жұмыс істейтін электр станциясы бар, олардың төртеуі Үндістанда 10 640 МВт қуаттылықпен, ал біреуі Қытайда 2000 МВт қуаттылықпен жұмыс істейді. Бұл бес станция 10 жыл ішінде 68,2 миллион CER алуға құқылы, олардың құны 9,70 евродан есептелгенде шамамен 661 миллион евроға (919 миллион долларға) бағаланады. 2012 жылдың қыркүйегінде Таза даму механизмі жөніндегі Басқарма жаңа көмірмен жылытылатын электр станцияларын ЖҚМ жобалары ретінде тіркеуге және "Іс-шаралар бағдарламалары" деп аталатын жеңілдетілген ережелерді қолдануға рұқсат беретін ережелерді қабылдады. CDM Watch ұйымы бұл шешімді ЖҚМ мақсатына қайшы деп сипаттады, себебі ол жаңа көмір электр станцияларын салуға субсидия берді. CDM Watch бұл CER-лерді "қосымша емес, зиянды көміртегі кредиттері" деп атады.

Өнеркәсіптік газ жобалары

Кейбір КЖК-лер (CER) қосымша I тізіміне кірмейтін елдердегі тоңазытқыштарды өндіретін зауыттардағы КЖҚ (CDM) жобаларынан шығарылады, олардың қосалқы өнімі ретінде күшті парниктік газ HFC 23 пайда болады. Бұл жобалар КЖҚ-ның бастапқы өсуіне үлкен үлес қосты және 2012 жылға дейін барлық есептелген шығарындыларды азайтудың 20%-ын құрайды деп күтілуде (Carbon Trust, 2009, 60 б.). 2008 жылдың 21 шілдесіне дейін гидроэнергетикалық жобалардан алынған КЖК-лер Еуропалық көміртегі биржаларында тізімделмеді, себебі әртүрлі мүше мемлекеттер бұл шектеулерді әртүрлі интерпрециялады. Жеке жобалардың ДСҚ (WCD) принциптеріне сәйкестік деңгейін бағалауға тырысатын ұйымдар қазіргі уақытта қолжетімді ең практикалық бағалау құралы ретінде ұсынылған Су энергетикасының тұрақтылық бағалау хаттамасын пайдалана алады. ҮЕҰ (NGO) және зерттеушілер ірі гидроэнергетикалық жобаларды, оларды тұрақты емес деп есептейді, КЖҚ жобалары ретінде сынады. 2014 жылға қарай КЖҚ қолдауы алған ең ірі электр станциясы Бразилиядағы Жирау гидроэлектр станциясы болды.

Ұсыныстар

Тұрақты емес жобалар немесе жалған кредиттерге қатысты алаңдаушылықтарға жауап ретінде Дүниежүзілік табиғат қоры және басқа да ҮЕҰ жобаларды сертификаттау үшін «Алтын стандарт» әдістемесін жасады, ол қажетті талаптардан әлдеқайда қатаң критерийлерді қолданады, мысалы, тек жаңаруға жарамды энергия жобаларына ғана рұқсат беру. Мысалы, Оңтүстік Африкадағы кірпіш пеші бизнес шешімін қабылдауға келеді: оның азайған энергия көзін жаңа шахтадан алынған көмірмен ауыстыру, немесе басқа елге қиын, бірақ экологиялық таза табиғи газ құбырын салу. Олар SASOL компаниясымен бірлесіп құбыр салуды таңдады. SASOL құбырдан шығатын газдың көмір кенішінен шығатын газдармен салыстырғандағы айырмашылығын КДМ кредиті ретінде қарастырды. Мақұлдау процесінде валидаторлар отынды көмірден газға ауыстыру КДМ-нің «қосымшалық» критерийлерін қанағаттандыратынын және ең тиімді нұсқа екенін атап өтті. Дегенмен, отынды ауыстыру бәрібір жүзеге асырылатындығы туралы ресми емес хабарлар тарады, бірақ кейіннен компанияның баспасөз қызметі бұл ақпаратты жоққа шығарды.