Кіріспе
Американың көміртегі шығарындыларын саудалау бағдарламасы
Өңірлік Парниктік Газдар Бастамасы (RGGI, «Реджи» деп айтылады) – АҚШ-тың парниктік газдар шығарындыларын азайтуға бағытталған алғашқы міндетті, нарыққа негізделген бағдарлама. RGGI – Коннектикут, Делавэр, Мэн, Мэриленд, Массачусетс, Нью-Гэмпшир, Нью-Джерси, Нью-Йорк, Род-Айленд, Вермонт және Вирджиния штаттарының электр энергетикасы секторынан көмірқышқыл газы (CO2) шығарындыларын шектеу және азайту жөніндегі бірлескен күш-жігері. RGGI-ға сәйкестік талаптары 11 штаттан тұратын аймақтағы 25 мегаватттан (МВт) жоғары қуаттылыққа ие, қазба отынымен жұмыс істейтін электр станцияларына қолданылады. 2023 жылдың 1 қарашасында Пенсильванияның RGGI кооперациясына қатысуы конституциялық емес деп танылды, алайда бұл шешімге шағымдану жолдары қарастырылуда. Солтүстік Каролинаның RGGI-ге қосылуы штаттың 2023–2025 жылдарға арналған бюджеттік заңнамасымен тоқтатылды. RGGI электр станциялары шығаратын CO2 ластану мөлшеріне өңірлік шектеу белгілейді, осы мақсатта саудаға арналған CO2 квоталарының шектеулі саны беріледі. Әрбір квота реттелген электр станциясына CO2-нің бір тоннасын шығаруға рұқсат береді. RGGI-ға қатысатын әр штаттың CO2 бюджеттік сауда бағдарламалары CO2 квоталарының өңірлік нарығын құрайды. RGGI штаттары квоталардың 90 пайыздан астамын тоқсандық аукциондар арқылы бөліп береді. Бұл аукциондардан түсетін қаражатқа қатысушы штаттар стратегиялық энергетика және тұтынушыларға бағытталған бағдарламаларға инвестиция жасай алады. RGGI арқылы қаржыландырылатын бағдарламаларға энергия тиімділігін арттыру, таза және жаңартылатын энергияны қолдау, парниктік газдар шығарындыларын азайту және тікелей есеп-шотқа көмек көрсету кіреді. Бағдарламаның бастапқы кезеңі 2005 жылы жеті штат RGGI-ді іске асыру туралы келісімді жариялаған өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойған кезде басталды. RGGI штаттары RGGI-дің үлгілік ережелеріне негізделген жеке CO2 бюджеттік сауда бағдарламаларын құрды. Бірінші RGGI аукционы 2008 жылдың қыркүйегінде өтті, ал бағдарлама 2009 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді. RGGI бағдарламасы қазіргі уақытта бесінші үш жылдық сәйкестік кезеңінде, ол 2021 жылдың 1 қаңтарынан басталды.
Табысы мен артықшылықтары
RGGI мемлекеттері экономикалық өсімді қамтамасыз етіп, көміртегі шығарындыларын азайтты. Бағдарлама басталғаннан бері RGGI мемлекеттерінде электр энергетикасы секторындағы көміртегі шығарындылары 50%-дан астам төмендеді. БАҚ RGGI-нің ұлттық деңгейде маңызды мысал ретінде табысқа жеткенін, экономикалық өсімнің ластануды азайтумен үйлесімді екенін хабарлады. Конгресс зерттеу қызметі RGGI туралы есепте «RGGI тәжірибесі ұлттық бағдарлама жасауға тырысатын саясаткерлер үшін пайдалы болуы мүмкін» деген пікірді білдірді. Шығарындылардың өзгеруіне әртүрлі факторлар әсер етеді, бірақ 2015 жылғы тәуелсіз сарапшылармен тексерілген зерттеу RGGI-нің тоғыз штаттан тұратын аймақтағы шығарындылардың төмендеуіне маңызды үлес қосқанын көрсетті. Зерттеуде қарастырылған басқа факторларға мемлекеттік жаңартылатын энергия стандарттары (RPS) бағдарламалары, экономикалық тенденциялар және табиғи газ бағалары кірді. RGGI-нің экономикалық әсерін талдаған тәуелсіз есептер де бар. Мысалы, Analysis Group ұйымының екі есебі RGGI-нің бірінші және екінші үш жылдық орындалу кезеңдерін зерттеді. Олар RGGI-нің алғашқы үш жылы 1,6 миллиард долларлық таза экономикалық пайда мен 16 000 жұмыс орынын, ал екінші үш жылы 1,3 миллиард долларлық таза экономикалық пайда мен 14 700 жұмыс орынын қамтамасыз еткенін анықтады. Бұл көрсеткіштерге денсаулық сақтаудың жақсаруы немесе климаттың өзгеруінен туындаған зиянды болдырмау сияқты қосымша пайдалар кірмейді. Clean Air Task Force (CATF) ұйымының зерттеуі RGGI мемлекеттерінің таза энергияға көшуінің денсаулыққа тигізетін пайдасын зерттеді. Зерттеу RGGI мемлекеттерінің таза энергияға көшуі жүздеген адамның өмірін сақтап, мыңдаған астма шабуылдарын болдырмай, медициналық шығындарды миллиардтаған долларға азайтатынын көрсетті.
Бағдарламаны қайта қарау
RGGI қатысушы мемлекеттері бағдарламаның табыстарын, әсерін және құрылымдық элементтерін қарастыру үшін кешенді, мерзімді бағдарламалық шолуларға міндеттелді. 2021 жылғы шолу 2023 жылдың басында аяқталуы күтілуде. 2012 және 2016 жылдарғы RGGI бағдарламасының 2013 және 2017 жылдары аяқталған шолулары бағдарламаға бірнеше жаңартулар әкелді. ККО және төмендетілген лимит 2014 жылы күшіне енді. 2016 жылғы шолу ЭКО-ны және 2020 жылдан 2030 жылға дейін RGGI лимитін қосымша 30 пайызға төмендетуді белгіледі. Бұл шолу сондай-ақ ККО, компенсация санаттары және ең төменгі резервтік бағаға өзгерістерді қамтыды. Меморандум RGGI үшін бастапқы құрылымды құрды. Келесі жылы, 2006 жылы, сол жеті мемлекет Меморандумға өзгерістер енгізіп, жеке мемлекеттік деңгейдегі регламенттерді басшылыққа алу үшін бірінші үлгілік ереженің жобасын жариялады. Acadia Center сияқты ұйымдар Нью-Джерсидің шығуынан туындаған кіріс жоғалтулары туралы хабарлады және қайта қатысуды қолдады. 2017 жылы губернатор Фил Мерфи сайланғаннан кейін Нью-Джерси RGGI-ге қайта қосылу үшін алдын ала қадамдар жасады. Нью-Джерси 2018 жылдың 29 қаңтарындағы жарлық арқылы RGGI-ге қайта кірді. Жаңартылған үлгілік ережелер 2013 және 2017 жылдары жарияланды. Дегенмен, бұл қадам 2019 жылы республикалық бақылаудағы штаттық заң шығарушылар бюджеттік заңға штаттың RGGI-ге қосылуына тыйым салатын ережені енгізген кезде тоқтатылды. RGGI-ге қосылу туралы ұсыныс 2020 жылғы Бас Ассамблеяның бір бөлігі ретінде қайтадан көтерілді. Делегаттар палатасы мен Бас Ассамблеяда демократтардың көпшілігі болғандықтан, бұл шара қабылданды және заңға қол қойылды. Вирджиния 2021 жылдың 1 қаңтарында RGGI-ге тиімді түрде қосылды.
Қайтарып алу
2022 жылдың 15 қаңтарында Вирджиния штатының 2021 жылғы губернатор сайлауында жеңіске жеткеннен кейін, қызметке кіріскен күні губернатор Гленн Яункин Вирджинияның RGGI-ге қатысуын қайта қарауды талап ететін 9-шы жарлыққа қол қойды. Вирджиния бастамаға заң арқылы қосылғандықтан, Яункиннің заңнамалық мақұлдаусыз бастамадан шығуға құқығы жетпеуі мүмкін екені айтылды. 2022 жылдың 7 желтоқсанында Вирджиния штатының Ауа ластануын бақылау жөніндегі кеңесі (APCB) 4 дауысқа 1 дауыспен, екі кеңес мүшесі дауыс беруден бас тартып, RGGI-ге қатысуын реттейтін штаттық ережелерді жоюға бастады. Содан кейін, Әкімшілік ережелер жөніндегі бірлескен комиссия, заңнамалық бақылау органы, 2022 жылдың 20 желтоқсанында 5 дауысқа 4 дауыспен APCB-ның шығу процесін бастау әрекетіне қарсылық білдірді. APCB 2023 жылдың 7 маусымында соңғы қадамын жасап, 4 дауысқа 3 дауыспен ережені қабылдады және оны Вирджиния тіркелімінде жариялау үшін губернатор кеңсесіне жіберді.
Сот ісі
2023 жылдың 21 тамызында Оңтүстік экологиялық құқық орталығы Энергияны сақтау кәсіпшілері қауымдастығы, Вирджиния дінаралық күші және жарығы, Аппалачиан дауыстары және Климаттық шешімдер үшін сенімділік альянсы атынан Фэрфакс округтік сотында АПКБ-ның штатты RGGI-ден шығару құқығына қарсы сот процесін бастады. Губернатор Янкин әкімшілігі оның кеңсесінің Вирджинияны RGGI-ден шығаруға құқылы екенін, ал аймақтық көміртегі нарығы бағдарламасы тұрғындарға ауыртпалық түсіретін "регрессивті салық" екенін мәлімдеді. Сотқа ұсынылғандай, АПКБ «заңның орындалуын тоқтатқан және елемеген, сондай-ақ Бас Ассамблеяның заң шығару өкілеттігіне қол сұққан», демек, Комонвелл конституциясын бұзған. Сотта сондай-ақ Вирджиниядағы Вирджиния электр станцияларының көміртегі диоксидінің шығарылымы RGGI-ге қосылғаннан бері шамамен 17%-ға төмендегені, яғни 2020 жылы шамамен 32,8 миллион қысқа тоннадан 2022 жылы шамамен 27,3 миллион қысқа тоннаға дейін азайғаны айтылды. Вирджиния электр станциялары артық шығарылымдары үшін төлеген қаражаттың есебінен 328 миллион доллардан астам қаржы төмен және орташа табысқа ие вирджиниялықтарға энергияны үнемдеу жолдарымен көмектесуге, ал 295 миллион доллардан астам қаржы су тасқынына қарсы күреске жұмсалды, бұл жағалаудың төменгі бөліктері мен Чесапик шығанағындағы қауымдастықтар үшін маңызды мәселе. Вулф бұл заң жобасына вето қойды, өйткені климаттың өзгеруінің алдағы салдары басқа мәселелерден гөрі маңызды деп есептеді. Вольфтың шешіміне басқа RGGI штаттарында байқалған экономикалық және экологиялық пайда да ықпал етті. 2021 жылдың 13 шілдесінде Пенсильванияның Экологиялық сапа жөніндегі кеңесі (EQB) «CO2 бюджеттік сауда бағдарламасы» деп аталатын, басқаша RGGI деп белгілі ережелерді қабылдау үшін (15–4) дауыс берді. Бас кеңес және Бас прокурор кеңселері ережелерді нысаны мен заңдылығы тұрғысынан 2021 жылдың 26 шілдесінде және 2021 жылдың 24 қарашасында сәйкесінше мақұлдады. Сонымен қатар, тәуелсіз реттеуші тексеру комиссиясы (IRRC), ұсынылып отырған ережелердің қоғамдық мүддеге сай келетінін бағалайтын орган, 2021 жылдың 1 қыркүйегінде ережелерді қабылдауға келісім берді. Пенсильвания 2022 жылдың сәуірінде RGGI-ге ресми түрде қосылды, бірақ Пенсильванияның RGGI-ге қатысуының конституциялықтығына қатысты екі «бірақ байланысты» сот процесіне байланысты көміртегі кредиттері аукционына қатыса алмайды. Қоршаған ортаны қорғаушылар Пенсильванияның 1,5 миллиард долларлық кірістен айырылғанын есептеді. 2023 жылдың 1 қарашасында Коммуналдық сот Пенсильванияның RGGI кооперативіне қатысуы конституцияға қайшы екенін шешті. 2023 жылдың 21 қарашасында Пенсильвания губернаторы Джош Шапиро өз кеңсесінің Коммуналдық соттың шешіміне шағымдану ниетін білдірді.
RGGI-ге қарсы заңдар
Пенсильванияның 2021–2022 жылдарғы заң шығару сессиясының басында RGGI-ге қарсы бірнеше заң жобасы ұсынылды. Атап айтқанда, Х. Б. 637 және оның Сенаттағы баламасы (S. B. 119) DEP-ті көміртегі баға белгілеу бағдарламаларына, соның ішінде RGGI-ге қатысты, заңнамалық мақұлдаусыз әрекет етуден тыйым салуға тырысты. Екі заң жобасы да жеткілікті қолдау таппады және заң шығару сессиясы аяқталғанда күшін жойды. 2021 жылдың 1 қыркүйегінде IRRC мақұлдағаннан кейін, Пенсильвания заңына сәйкес, Пенсильвания Өкілдер палатасының немесе Пенсильвания Сенатының тұрақты комитеті 14 күн ішінде мәселенің регламентін мақұлдамау туралы бірлескен қаулыны Палатаның немесе Сенаттың толық қарауына ұсынуға құқылы. Осы орайда, Сенаттың Қоршаған орта ресурстары және энергетика комитеті 2021 жылдың 14 қыркүйегінде Сенаттың бірлескен регламенттік қараудың 1-ші қаулысы (SCRRR1) арқылы регламентті мақұлдамағанын хабарлады. Қаулы ұсынылғаннан кейін, Өкілдер палатасы мен Сенат SCRRR1-ді қабылдау үшін 10 заңнамалық күн немесе 30 күнтізбелік күннің ішінде, қайсысы ұзағырақ болса, мерзімі болды. Алайда, Өкілдер палатасы SCRRR1-ді 2021 жылдың 15 желтоқсанына дейін қабылдамады. Губернатор Вольф содан кейін 2022 жылдың 10 қаңтарында қаулыға вето қойды. Жауап ретінде, 2022 жылдың 4 сәуірінде Сенат Губернатордың ветосын жоюға тырысты, бірақ 32–7 дауыспен сәтсіз аяқталды, конституциялық қажетті үштен екінің бір дауысы жетіспеді.
RGGI-ны қолдайтын заңнама
Қарсы заңнамаға жауап ретінде және онымен бірге жүріп, 2021–2022 жылдарғы заң шығару сессиясында RGGI аукционынан түскен қаражатты мұқтаж аймақтарға бөлуді егжей-тегжейлі сипаттайтын екі қосалқы заң жобасы ұсынылды. Сенат заңы 15 және Х. Б. 1565 ұсынылып, Губернатор Вольфтің қолдауына ие болды, бірақ жеткілікті қолдау таба алмады және сессия аяқталғанда күшін жойды. 2023–2024 жылдарғы заң шығару сессиясында осындай заң жобалары әлі ұсынылмаған.
Зиадех пен Пенсильванияның заң шығарушы бюросы
2022 жылдың 3 ақпанында Қоршаған ортаны қорғау департаментінің хатшысы және Қоршаған ортаның сапасы жөніндегі кеңестің төрағасы Патрик Дж. МакДоннелл Пенсильвания заңнамалық анықтама бюросына (LRB), оның директорына және Пенсильвания кодексі мен бюллетенінің директорына қарсы сотқа шағымдануға қатысты іс қозғады. Министр МакДоннелл 2021 жылдың 29 қарашасында DEP, EQB атынан әрекет ете отырып, «CO2 бюджеттік сауда бағдарламасы ережесін» Пенсильвания бюллетенінде жариялау үшін LRB-ге ұсынғанын мәлімдеді. Пенсильвания кодексі мен бюллетенінің директоры ереже жасау туралы ұсынысты қабылдады, бірақ Өкілдер палатасы мен Сенат ереже жасауды мақұлдамауы тиіс мерзім аяқталмағандықтан, оны жариялаудан бас тартты. 2021 жылдың 10 желтоқсанында хатшы МакДоннелл ереже жасауды қайтадан жариялау үшін ұсынды, бірақ осы уақыт аралығында Сенат пен Өкілдер палатасы ереже жасауды қабылдамау туралы қаулыны (SCRRR1) мақұлдады. Министр МакДоннелл SCRRR1 процедуралық талаптарды бұзғанын, себебі LRB-нің 10 заңнамалық күн немесе 30 күнтізбелік күн (қайсысы ұзақ болса) ішінде Өкілдер палатасы мен Сенат регламентті мақұлдамау үшін әрекет етуі керек деген түсіндіруі дұрыс емес екенін мәлімдеді. МакДоннелл екі палатаның да мақұлдамау туралы шешімге қатысты әрекет ету мерзімі бірінен кейін бірі емес, бір мезгілде есептеледі деп санайды. Яғни, LRB-нің әр палатаның 10 заңнамалық күні немесе 30 күнтізбелік күні бар деген түсіндіруіне қарсы, Өкілдер палатасы мен Сенат 10 заңнамалық күн немесе 30 күнтізбелік күн ішінде әрекет етуі керек. Мысалы, Сенат 25-ші күнтізбелік күні қаулыны мақұлдау үшін дауыс бере алады және оны Өкілдер палатасына жібере алады, онда олар тағы да 10 заңнамалық күн немесе 30 күнтізбелік күнге (яғни, мерзім қайта басталады) ие болады. Министр МакДоннеллдің түсіндіруінше, мұндай жағдайда Өкілдер палатасының шешімді қарау үшін бар болғаны 5 күні болады (екі палатаның да мерзімі бір уақытта есептеледі).
Сотқа тыйым салу
2022 жылдың 5 сәуірінде Коммуналдық сот RGGI ережелерін жариялауға уақытша тыйым салған бұйрық шығарды. Мемлекеттік заң шығарушылар, Пенсильвания Сенатының президенті протемпора Джейк Корман, Сенаттың көпшілік көшбасшысы Ким Уорд, Сенаттың экологиялық ресурстар және энергия комитетінің төрағасы Джин Яу және Сенаттың ассигнованиелер комитетінің төрағасы Пэт Браун көп ұзамай араласып, жариялауға тыйым салатын алдын ала тыйым салуды сұрады. Тоқтату 2022 жылдың 11 сәуірінен бастап күшін жойды деп есептелді, ал RGGI ережелері 2022 жылдың 23 сәуірінде Пенсильвания бюллетенінде жарияланды. 2022 жылдың 8 шілдесінде Коммуналдық сот штаттық сенаторлардың DEP-ке RGGI бағдарламасын іске асырудан, күшіне енгізуден, қатысудан және басқарудан тыйым салатын алдын ала тыйым салу туралы өтінішін қанағаттандырды. Сот Сенаторлардың заңмен бекітілмеген салықты реттеуші төлемге қарағанда салық болып табылатындығы туралы маңызды құқықтық мәселе көтеру арқылы түзетуге келмейтін зиян келтіргенін анықтады. Сот сондай-ақ егер ережелерді іске асыру нәтижесінде қамтылған көздерден көміртегі диоксидінің шығарылымын «дер кезінде азайту» болса да, жарамсыз ережелерді іске асыру және күшіне енгізу үлкен зиян келтіретінін тұжырымдады. Бұдан өзге, Сот алдын ала тыйым салудың қазіргі жағдайды қалпына келтіретінін және сенаторлардың өкілеттіктердің бөлінуіне қатысты маңызды құқықтық мәселелерді көтеру арқылы жеңілдік алуға толық құқығы бар екенін, сондай-ақ квота аукционынан түскен қаражаттың конституцияға қайшы салық болып табылатындығын анықтады. Дегенмен, Сот сенаторлардың ережелер ДЕП пен ЕҚБ-ға осындай ережелерді қабылдауға берілген өкілеттіктерді асырып кеткеніне, ережелер Пенсильвания Конституциясын бұзатын мемлекетаралық келісім немесе шарт құрайтынына, немесе ережелерді қабылдау жолымен әкімшілік процедураның заңдылығына қатысты маңызды құқықтық мәселелерді көтермегенін тапты.
Пенсильванияның Жоғарғы сотына шағым
2022 жылдың 11 шілдесінде міндетін атқарушы хатшы Рамез Зиаде (Секретар МакДоннеллдің ДЭП-тегі қызметі 2022 жылдың 1 шілдесінде аяқталды, ал міндетін атқарушы хатшы Зиаде өтініш беруші ретінде ауыстырылды) 8 шілдедегі Комонвелл соттарының алдын ала тыйым салу туралы бұйрығына қарсы Пенсильвания Жоғарғы Сотына шағым түсірді. Жауап ретінде сенаторлар дереу ДЭП-тің шағымына байланысты туындаған Комонвелл сотының 8 шілдедегі бұйрығының автоматты тоқтатылуын жою туралы өтініш білдірді. Комонвелл соты автоматты тоқтатуды жою туралы өтінішті қабылдады және алдын ала тыйым салу күшінде қалды. 2022 жылдың 31 тамызында Пенсильвания Жоғарғы Соты ДЭП-тің RGGI ережелерін енгізу бойынша Комонвелл сотының тыйым салуын қайта жандандыру туралы өтінішін қабылдамады.
Істің қаралуы тоқтатылды
2023 жылдың 19 қаңтарындағы Коммуналдық соттың шешімі бойынша, DEP-тің LRB-ді RGGI ережелерін жариялауға міндеттеу туралы өтініші қарастырылмай қалды. Сот мәлімдеме жасады, онда өтініште көтерілген құқықтық мәселе 2022 жылдың 23 сәуірінде жарияланған ережелерге байланысты мән-жайсыз болып кеткендігі даусыз екендігі айтылды. Сот сондай-ақ, мән-жайсыздыққа қатысты ешқандай ерекшелік қолданылмағанын анықтады. Сот бұл істің "ерекше" жаңа құқықтық мәселелерді көтергенін, бірақ берілген кез келген шешім тек кеңес беру сипатында болады және ешқандай әсер етпейтінін мәлімдеді. Сот сенаторлардың аралық талаптары "күшінде қалады" (яғни, бірдей немесе кезекті мерзімдер туралы бастапқы мәселе шешілмеген).
Пенсильванияның Жоғарғы сотына шағым
2023 жылдың 21 қарашасында Пенсильвания губернаторының кеңсесі әкімшілігінің Коммуналдық соттың шешіміне шағымданатынын мәлімдеді. Бұл мәлімдемеде Коммуналдық соттың RGGI бойынша шешімі "атқару билігінің өкілеттіктерімен шектелген, және осы әкімшілік пен болашақ губернаторлардың барлығы үшін маңызды өкілеттіктерді қорғау үшін біздің әкімшілігіміз шағымдануға тиіс" делінген. Мәлімдемеде сондай-ақ, "Егер заң шығарушылар конструктивті диалогқа түсуді қаласа, губернатор RGGI-ден гөрі күштірек балама туралы келісе аламыз деп сенімді", - делінген. "Егер олар өздерімен бірге барлық мүмкіндіктерін алып, үйлеріне қайтса, Пенсильваниядағы жұмыс орындарын, қоршаған ортаны және тұтынушыларды қорғайтын, ақылға қонымды энергия саясатын дамытудан бас тартқан болады". Губернатор Шапироның әкімшілігі шағымды ұтса, губернатордың Комонвеллтің RGGI-ге мүшелігін сақтап қалатыны әзірге белгісіз.