Ластануды бақылаудың нарықтық тәсілдері

Ластануды бақылаудың нарыққа негізделген тәсілі: шығарындылар саудасы (ETS). Қоршаған ортаны қорғау, парниктік газдарды азайту, ластану төлемдері.

15 мин оқу

100%

Дереккөз: Emissions trading — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Ластануды бақылауға негізделген нарықтық тәсіл

Эмиссиялар саудасы – ластаушы заттардың шығарылуын азайтуға экономикалық ынталандыру ұсынатын, ластануды бақылауға негізделген нарықтық тәсіл. Бұл ұғым "квота мен сауда" (CAT) немесе "эмиссиялар саудалау жүйесі" (ETS) деп те аталады. Көміртегі шығарындыларын және басқа да парниктік газдарды саудалау – климаттың өзгеруін жеңілдету құралы болып табылатын маңызды мысал. Басқа жүйелерге күкірт диоксиді және басқа да ластаушы заттар кіреді. Эмиссиялар саудалау жүйесінде орталық орган немесе мемлекеттік орган белгілі бір уақыт кезеңінде белгілі бір ластаушы затты белгілі бір көлемде шығаруға рұқсат беретін рұқсаттардың шектеулі санын ("квота") бөледі немесе сатады. Эмиссиялар саудасы – ұйымдар мен нарықтарға саясаттың мақсаттарына қалай жетуге болатынын өздері шешуге мүмкіндік беретін икемді экологиялық реттеу түрі. Бұл ең жақсы қолжетімді технология (BAT) стандарттары және мемлекеттік субсидиялар сияқты командалық-бақылау экологиялық ережелерінен өзгеше.

Кіріспе

Ластану – нарықтың сыртқы әсерінің көрнекті мысалы. Сыртқы әсер – бұл белгілі бір қызметтің нәтижесінде нарықтық операцияға қатыспаған тұлғаға (мысалы, адамға) тигізетін әсер. Шығарындыларды саудалау – ластану мәселесін шешуге бағытталған нарықтық тәсіл. Шығарындыларды саудалау жоспарының басты мақсаты – белгіленген шығарынды мөлшерін қамтамасыз етудің ең төмен құнын анықтау. Шығарындыларды саудалау жүйесінде үкімет шығарындылардың жалпы лимитін белгілейді және осы лимит деңгейіне дейін рұқсаттарды (немесе квоталарды) – шығарындыға шектеулі уәкілеттіктерді анықтайды. Үкімет рұқсаттарды сата алады, бірақ көптеген қолданыстағы схемаларда қатысушыларға (реттелген ластаушыларға) олардың бастапқы шығарындыларына тең рұқсаттар беріледі. Бастапқы мөлшер қатысушының тарихи шығарындыларына сүйене отырып анықталады. Қатысушы талаптарға сәйкес екенін көрсету үшін белгілі бір кезеңде шығарылған ластану мөлшеріне кемінде тең рұқсаттарға ие болуы керек. Егер барлық қатысушылар талаптарды орындаса, шығарылған ластанудың жалпы мөлшері жеке лимиттердің қосындысына тең болады. Рұқсаттарды сатып алуға және сатуға болатындықтан, қатысушы өзінің рұқсаттарын толық пайдалануды (өзінің шығарындыларын азайту арқылы), рұқсаттарынан кем шығарып, артық рұқсаттарды сатуды немесе рұқсаттарынан көп шығарып, басқа қатысушылардан рұқсаттар сатып алуды таңдай алады. Іс жүзінде, сатып алушы ластағаны үшін төлем жасайды, ал сатушы шығарындыларды азайтуы үшін сыйлық алады. Шығарындыларды саудалау нәтижесінде экономикалық шығындар өндіріс құнына енгізіледі, бұл корпорацияларды көміртегі және парниктік газдардың (ПГ) бағасын қамтитын модельмен инвестициялық кірістерді және капиталдық шығыстарды қарастыруға ынталандырады. Көптеген схемаларда ластамайтын ұйымдар (демек, міндеттемелері жоқ) рұқсаттармен және рұқсаттардың қаржылық туындыларымен сауда жасауға құқылы. Кейбір схемаларда қатысушылар болашақ кезеңдерде пайдалану үшін квоталарды жинақтауға болады. Кейбір схемаларда саудаға шығарылған рұқсаттардың белгілі бір бөлігі мерзімді түрде тоқтатылуы керек, бұл уақыт өте келе шығарындылардың жалпы азаюына әкеледі. Осылайша, қоршаған ортаны қорғау ұйымдары рұқсаттарды сатып алып, оларды жоюға болады, бұл сұраныс заңына сәйкес қалған рұқсаттардың бағасын арттырады. Көптеген схемаларда рұқсат иелері рұқсаттарды коммерциялық емес ұйымға сыйға тартуға және салық жеңілдіктерін алуға құқылы. Әдетте, үкімет жалпы лимиттерді уақыт өте келе төмендетіп, ұлттық шығарындыларды азайту мақсатына жетеді.

Pollution is a prime example of a market externality. An externality is an effect of some activity on an entity (such as a person) that is not party to a market transaction related to that activity. Emissions trading is a market based approach to address pollution. The overall goal of an emissions trading plan is to minimize the cost of meeting a set emissions target. In an emissions trading system, the government sets an overall limit on emissions, and defines permits (also called allowances), or limited authorizations to emit, up to the level of the overall limit. The government may sell the permits, but in many existing schemes, it gives permits to participants (regulated polluters) equal to each participant's baseline emissions. The baseline is determined by reference to the participant's historical emissions. To demonstrate compliance, a participant must hold permits at least equal to the quantity of pollution it actually emitted during the time period. If every participant complies, the total pollution emitted will be at most equal to the sum of individual limits. Because permits can be bought and sold, a participant can choose either to use its permits exactly (by reducing its own emissions); or to emit less than its permits, and perhaps sell the excess permits; or to emit more than its permits, and buy permits from other participants. In effect, the buyer pays a charge for polluting, while the seller gains a reward for having reduced emissions. Emissions Trading results in the incorporation of economic costs into the costs of production which incentivizes corporations to consider investment returns and capital expenditure decisions with a model that includes the price of carbon and greenhouse gases (GHG). In many schemes, organizations which do not pollute (and therefore have no obligations) may also trade permits and financial derivatives of permits. In some schemes, participants can bank allowances to use in future periods. In some schemes, a proportion of all traded permits must be retired periodically, causing a net reduction in emissions over time. Thus, environmental groups may buy and retire permits, driving up the price of the remaining permits according to the law of demand. In most schemes, permit owners can donate permits to a nonprofit entity and receive a tax deductions. Usually, the government lowers the overall limit over time, with an aim towards a national emissions reduction target.

Экономика

Мемлекет газ шығарындыларын реттеу, тікелей және жанама салықтар сияқты басқару және бақылау арқылы азайтуға мүмкін. Бұл тәсілдің құны елдер арасында әртүрлі болады, себебі маргиналды қысқарту шығындары қисығы (MAC) – ластанудың бір бірлігін жою құны – елдер бойынша өзгеше келеді.

Коуза модельдері

Коуз (1960) әлеуметтік шығындарды белгілі бір мақсатқа сәйкес меншік құқықтарын келіссөздер арқылы есепке алуға болатынын айтты. Коуздың моделі толыққанды жұмыс істейтін нарықтарды және меншік құқығы үшін таласатын тараптардың тең келіссөз жүргізу мүмкіндігін қарастырады. Коуздың моделінде тиімділік, яғни белгілі бір көлемдегі шығарындыларды ең төменгі құнмен төмендету, нарық жүйесі арқылы қамтамасыз етіледі. Бұған шығарындыларды азайтудағы ең жоғары икемділік тұрғысынан да қарауға болады. Икемділік қажет, себебі шығарындыларды азайтудың шекті (маргиналдық) құны елдер арасында әртүрлі болады. Шығарындыларды саудалау, шығарындыларды азайтудың шекті құны ең төменгі жерлерде бастап азайтуға мүмкіндік береді (Bashmakov және басқалар, 2001). Уақыт өте келе, рұқсаттарды "жинақтауды" (banking) рұқсат ету арқылы да тиімділікті арттыруға болады (Goldemberg және басқалар, 1996, 30 б.). Бұл ластаушыларға шығарындыларды ең тиімді уақытта азайтуға мүмкіндік береді.

Өзге де капитал

Коуздың үлгісінің бір артықшылығы – ол меншік құқықтарын бөлуде әділдікті (теңдікті) қарастыруға мүмкіндік береді және осы меншік құқықтары қалай берілгеніне қарамастан, нарық ең тиімді нәтиже береді. Бірақ шындығында, қалыптасқан пікір бойынша, нарықтар мүлтіксіз емес, сондықтан теңдік пен тиімділік арасында компромисс туындауы мүмкін (Halsnæs және басқалар, 2007).

Сауда-саттық

Эмиссиялық квоталар сауда жүйесінде, жүйеде жеткілікті мөлшерде квоталармен міндетті түрде қамтамасыз етілуі тиіс эмитенттер оларды саудаласа алады. Кейбір сарапшылар, мысалы, жеке брокерлік фирмалар сияқты басқа да қатысушыларға сауда жасауға рұқсат беру, жүйедегі тәуекелдерді, мысалы, квота бағаларының өзгеруіне байланысты тәуекелдерді тиімді басқаруға мүмкіндік береді деп санайды (Bashmakov және басқалар, 2001). Бұл сондай-ақ жүйенің тиімділігін жақсартуға да ықпал етеді. Bashmakov және басқалар (2001) бойынша, осы басқа да ұйымдарды реттеу қажет болуы мүмкін, бұл басқа қаржы нарықтарындағы сияқты, мысалы, жүйенің теріс пайдаланылуын, соның ішінде инсайдерлік сауданы болдырмау үшін жасалады.

Көтермелеу және бөлу

Көміртегі шығарындыларын саудалау ластаушыларды шығарындыларын азайтуға ынталандырады. Дегенмен, көміртегі шығарындыларын саудалауда кері нәтиже беретін ынталандырулар болуы мүмкін. Рұқсаттарды өткен шығарындылар негізінде бөлу («бұрынғылар есебінен») компанияларды шығарындыларын сақтауға бейімдеуі мүмкін. Мысалы, шығарындыларын азайған компания болашақта аз рұқсат алады (IMF, 2008, 25–26 бб.). Шығарушылар отын пайдалану сияқты шығындарға келеді, бірақ тауар немесе қызмет бағасына міндетті түрде кірмейтін басқа да шығындар бар. Бұл басқа шығындар сыртқы шығындар деп аталады (Halsnæs және басқалар, 2007). Бұл мәселені этикалық тұрғыдан да сынға алуға болады, себебі ластаушыға шығарындыларды азайту үшін төлем жасалады (Goldemberg және басқалар, 1996, 38 б.). немесе бұрмалаушы салықтарды азайту (Fisher және басқалар, 1996, 417 б.). Коуздың әлеуметтік шығындар моделінде, екі таңдаудың (бұрынғылар есебінен бөлу немесе аукцион) екеуі де тиімділікке әкеледі. Шындығында, бұрынғылар есебінен бөлу ластаушыларды субсидиялайды, яғни ластаушы өнеркәсіптер әдеттегіден ұзақ уақыт бойы жұмыс істей алады. Бұрынғылар есебінен бөлу технологияны жақсарту қарқынын азайтуы мүмкін, нәтижесінде ластануды азайтуға бағытталған технологияларға көшу кешігеді (Fisher және басқалар, 1996, 417 б.). Уильям Нордхаус бөлу экономикаға шығын келтіреді дейді, себебі бұл тиімді салық салу түрін қолдануға кедергі келтіреді. Нордхаус нормативтік табыс, тауарлар немесе қызметтер салығы тиімді инвестициялар мен тұтынуды бұзады дейді, сондықтан ластану салығын пайдаланып кіріс табу арқылы эмиссиялар жүйесі экономиканың тиімділігін арттыра алады.

Нарық және ең төменгі шығын

Кейбір экономистер экологиялық проблемаларды шешу үшін "басшылық пен бақылау" реттеулерінің орнына, нарыққа негізделген құралдарды, мысалы, эмиссиялар саудасын қолдануға шақырды. Басшылық пен бақылау реттеуі географиялық және технологиялық айырмашылықтарға сезімтал емес, сондықтан тиімсіз деп сынға алынады; алайда, бұл әрқашан солай бола бермейді, АҚШ-тағы Екінші дүниежүзілік соғыстың рациондау бағдарламасы көрсеткендей, жергілікті және өңірлік басқармалар осы айырмашылықтарды ескере отырып түзетулер енгізді. Үкіметтік саяси процесте эмиссиялардың лимиті белгіленгеннен кейін, жеке компаниялар өздерінің эмиссияларын қалай және қанша азайтуды таңдауға еркіндік алады. Эмиссияларды есептеп көрсетпеу және эмиссияларға рұқсаттарды тапсырмау көбінесе өндіріс шығындарын арттыратын айыппұл сияқты үкіметтік реттеу механизмімен жазаланады. Фирмалар ластану реттеуінің ең төмен құнмен келетін жолын таңдайды, бұл ең арзан шешімдер бар жерде азайтуға мүмкіндік береді, ал азайтуы қиын шығарындыларға рұқсат береді. Эмиссиялар саудасы жүйесінде әрбір реттелген ластаушы эмиссияларды сатып алу немесе сатудың, таза технологияларды орнату арқылы эмиссияларын азайтудың немесе өндірісті қысқарту арқылы эмиссияларын азайтудың ең тиімді комбинациясын пайдалануға ие. Ең тиімді стратегия ластаушының маржиналық азайту құны мен рұқсаттардың нарықтық бағасына байланысты. Теория бойынша, ластаушылардың шешімдері ластаушылар арасында азайтудың экономикалық тиімді бөлінуіне және жеке фирмалар үшін, сондай-ақ жалпы экономика үшін басшылық пен бақылау механизмдерімен салыстырғанда төменірек құрылымдық шығындарға әкелуі керек. Саясаттың аймақтық ластаушылар үшін (мысалы, SO2 және NOx, сондай-ақ сынап) әртүрлі болуы керек, өйткені осы ластаушылардың әсері орналасқан жеріне байланысты өзгеруі мүмкін. Бірдей мөлшердегі аймақтық ластаушы заттың кейбір жерлерде әсері өте жоғары, ал басқа жерлерде әсері төмен болуы мүмкін, сондықтан ластаушы заттың қай жерде шығарылғаны маңызды. Бұл "Ыстық нүкте" мәселесі деп аталады. Лагранж тәсілі мақсатқа жетудің ең төмен құнын анықтау үшін қолданылады, бұл жағдайда бір жылда қажетті эмиссиялардың жалпы азайтуы. Кейбір жағдайларда Лагранж оптимизациялау тәсілін әр ел үшін қажетті азайтуларды анықтау үшін (олардың маржиналық азайту құнына сүйене отырып) пайдалануға болады, осылайша азайтудың жалпы құны барынша төмендеуіне болады. Мұндай жағдайда Лагранж көбейткіші ластаушының нарықтық бағасын (P) білдіреді, мысалы, Еуропа мен АҚШ-тағы эмиссияларға рұқсаттардың қазіргі нарықтық бағасы. Елдер сол күні нарықта қалыптасқан рұқсаттардың нарықтық бағасына тап болады, сондықтан олар өздерінің шығындарын азайтатын жеке шешімдер қабылдауға және сонымен бірге нормативтік талаптарға сәйкес болуға қабілетті. Бұл сондай-ақ экономикада экономикалық тиімді шешімді таңдау үшін жиі қолданылатын теңгерімдік шекті принциптің тағы бір түрі болып табылады.

Some economists have urged the use of market based instruments such as emissions trading to address environmental problems instead of prescriptive "command and control" regulation. Command and control regulation is criticized for being insensitive to geographical and technological differences, and therefore inefficient; however, this is not always so, as shown by the WWII rationing program in the U. S. in which local and regional boards made adjustments for these differences. After an emissions limit has been set by a government political process, individual companies are free to choose how or whether to reduce their emissions. Failure to report emissions and surrender emission permits is often punishable by a further government regulatory mechanism, such as a fine that increases costs of production. Firms will choose the least cost way to comply with the pollution regulation, which will lead to reductions where the least expensive solutions exist, while allowing emissions that are more expensive to reduce. Under an emissions trading system, each regulated polluter has flexibility to use the most cost effective combination of buying or selling emission permits, reducing its emissions by installing cleaner technology, or reducing its emissions by reducing production. The most cost effective strategy depends on the polluter's marginal abatement cost and the market price of permits. In theory, a polluter's decisions should lead to an economically efficient allocation of reductions among polluters, and lower compliance costs for individual firms and for the economy overall, compared to command and control mechanisms. The policy framework should be different for regional pollutants (e. g. SO2 and NOx, and also mercury) because the impact of these pollutants may differ by location. The same amount of a regional pollutant can exert a very high impact in some locations and a low impact in other locations, so it matters where the pollutant is released. This is known as the Hot Spot problem. A Lagrange framework is commonly used to determine the least cost of achieving an objective, in this case the total reduction in emissions required in a year. In some cases, it is possible to use the Lagrange optimization framework to determine the required reductions for each country (based on their MAC) so that the total cost of reduction is minimized. In such a scenario, the Lagrange multiplier represents the market allowance price (P) of a pollutant, such as the current market price of emission permits in Europe and the US. Countries face the permit market price that exists in the market that day, so they are able to make individual decisions that would minimize their costs while at the same time achieving regulatory compliance. This is also another version of the Equi Marginal Principle, commonly used in economics to choose the most economically efficient decision.

Баға мен сан және қауіпсіздік клапаны

Шығарындыларды азайту үшін баға мен көлемнің салыстырмалы артықшылықтары туралы ұзақ жылдардан бері пікірталас жүріп келеді. Эмиссия шегі мен рұқсат саудасы жүйесі көлемдік құрал болып табылады, себебі ол жалпы эмиссия деңгейін (көлемін) белгілейді және бағаның өзгеруіне мүмкіндік береді. Болашақтағы сұраныс пен ұсыныстың белгісіздігі (нарықтың құбылуы) және ластануға рұқсаттардың белгіленген саны ластануға рұқсаттардың болашақ бағасына белгісіздік тудырады, сондықтан өнеркәсіп осы құбылмалы нарықтық жағдайларға бейімделудің шығындарын көтереді. Осылайша, құбылмалы нарықтың салмағы бақылаушы агенттікке емес, жалпы алғанда тиімдірек өнеркәсіпке тиесілі. Дегенмен, нарықтың құбылмалы жағдайында бақылаушы агенттіктің шекті деңгейлерді өзгерту мүмкіндігі «жеңімпаздар мен жеңілгендерді» таңдау мүмкіндігіне айналады, соның салдарынан сыбайлас жемқорлыққа мүмкіндік туады. Керісінше, эмиссия салығы бағалық құрал болып табылады, себебі ол бағаны белгілейді, ал эмиссия деңгейі экономикалық белсенділікке байланысты өзгеруі мүмкін. Эмиссияға салынатын салықтың маңызды кемшілігі – қоршаған ортаға тигізетін нәтижеге (мысалы, эмиссия мөлшеріне шектеу қою) кепілдік берілмейді. Бір жағынан, салық өнеркәсіптен капиталды алып қояды, мүмкін пайдалы экономикалық белсенділікті тежейді, бірақ керісінше, ластаушы болашақтағы белгісіздікке қарсы қорғануға көп көңіл бөлмейді, себебі салық сомасы пайдамен байланысты болады. Құбылмалы нарықтың салмағын бақылаушы (салық салушы) агенттік көтереді, өнеркәсіп емес, ол жалпы алғанда тиімділігі төмен. Бір артықшылығы – бірыңғай салық мөлшерлемесі және құбылмалы нарық жағдайында салық салушы орган «жеңімпаздар мен жеңілгендерді» таңдап ала алмайды және сыбайлас жемқорлыққа мүмкіндік азаяды. Сыбайлас жемқорлық жоқ деп есептесек және бақылаушы агенттік пен өнеркәсіп нарықтың құбылмалы жағдайларына бейімделуде бірдей тиімді болса, ең жақсы таңдау эмиссияны азайтудың шығындарының сезімталдығына, эмиссияны азайту деңгейі өзгерген кезде пайданың сезімталдығына (яғни, климатқа зиянды азайту) қарағанда байланысты болады. Үшінші нұсқа – қауіпсіздік клапаны, ол баға мен көлемдік құралдардың гибриді. Жүйе негізінен эмиссия шегі мен рұқсат саудасы жүйесі болып табылады, бірақ рұқсаттардың ең жоғары (немесе ең төменгі) бағасы шектеледі. Эмитенттер рұқсаттарды нарықтан алуды немесе оларды үкіметтен белгіленген бастапқы бағамен сатып алуды таңдай алады (бұл уақыт өте түзетілуі мүмкін). Бұл жүйе кейде екі жүйенің де негізгі кемшіліктерін жеңудің жолы ретінде ұсынылады, бұл үкіметтерге жаңа ақпарат пайда болған кезде жүйені бейімдеуге мүмкіндік береді. Қауіпсіздік клапанының бастапқы бағасын жеткілікті жоғары немесе рұқсаттар санын жеткілікті төмен етіп белгілеу арқылы, оны таза көлемдік немесе таза бағалық механизмді еліктеуге болады.

There has been longstanding debate on the relative merits of price versus quantity instruments to achieve emission reductions. An emission cap and permit trading system is a quantity instrument because it fixes the overall emission level (quantity) and allows the price to vary. Uncertainty in future supply and demand conditions (market volatility) coupled with a fixed number of pollution permits creates an uncertainty in the future price of pollution permits, and the industry must accordingly bear the cost of adapting to these volatile market conditions. The burden of a volatile market thus lies with the industry rather than the controlling agency, which is generally more efficient. However, under volatile market conditions, the ability of the controlling agency to alter the caps will translate into an ability to pick "winners and losers" and thus presents an opportunity for corruption. In contrast, an emission tax is a price instrument because it fixes the price while the emission level is allowed to vary according to economic activity. A major drawback of an emission tax is that the environmental outcome (e. g. a limit on the amount of emissions) is not guaranteed. On one hand, a tax will remove capital from the industry, suppressing possibly useful economic activity, but conversely, the polluter will not need to hedge as much against future uncertainty since the amount of tax will track with profits. The burden of a volatile market will be borne by the controlling (taxing) agency rather than the industry itself, which is generally less efficient. An advantage is that, given a uniform tax rate and a volatile market, the taxing entity will not be in a position to pick "winners and losers" and the opportunity for corruption will be less. Assuming no corruption and assuming that the controlling agency and the industry are equally efficient at adapting to volatile market conditions, the best choice depends on the sensitivity of the costs of emission reduction, compared to the sensitivity of the benefits (i. e., climate damage avoided by a reduction) when the level of emission control is varied. A third option, known as a safety valve, is a hybrid of the price and quantity instruments. The system is essentially an emission cap and permit trading system but the maximum (or minimum) permit price is capped. Emitters have the choice of either obtaining permits in the marketplace or buying them from the government at a specified trigger price (which could be adjusted over time). The system is sometimes recommended as a way of overcoming the fundamental disadvantages of both systems by giving governments the flexibility to adjust the system as new information comes to light. It can be shown that by setting the trigger price high enough, or the number of permits low enough, the safety valve can be used to mimic either a pure quantity or pure price mechanism.

Шығарындыларды азайтудың басқа әдістерімен салыстыру

Шешім қабылдау және сауда – эмиссия саудасы бағдарламасының классикалық мысалы. Басқа нарықтық тәсілдерге бастапқы деңгей және несие, сондай-ақ ластану салығы жатады. Олардың бәрі ластануға баға қояды (мысалы, көміртегі бағасын қараңыз) және ластануды ең төмен құнмен азайтуға экономикалық стимул тудырады. Ал басқару және бақылау тәсілінде орталық орган әрбір объектінің шығара алатын ластану мөлшерін белгілейді. Шешім қабылдау және сауда, по сути, салық ретінде жұмыс істейді, онда салық мөлшерлемесі бірлікке шаққанда ластануды азайтудың салыстырмалы құнына байланысты өзгереді, ал салық базасы қажетті азайту көлеміне байланысты өзгереді.

Бастапқы және несиелік

Базалық және несиелік бағдарламада ластаушылар өз шығарындыларын базалық деңгейден төмендету арқылы несиелер немесе компенсациялар деп аталатын рұқсаттарды жасай алады, бұл көбінесе белгіленген өткен жылдың тарихи шығарындылар деңгейі болып табылады. Мұндай несиелерді реттеуші шектеулері бар ластаушылар сатып ала алады.

Ластану салығы

Эмиссиялық төлемдер немесе қоршаған ортаға салынатын салық – тауарлар мен қызметтерді өндіру барысында туындайтын ластануға қосылатын үстеме төлем. Мысалы, көміртегі салығы – жанар майдың көміртегі құрамына салынатын салық, оның мақсаты – оның қолданылуын шектеу арқылы көміртегі диоксидінің шығарындыларын азайту. Кең көлемді, бастапқы сатыдағы, аукциондық принциппен жүзеге асырылатын квоталық сауда жүйесі, кең көлемді, бастапқы сатыдағы көміртегі салығына өте ұқсас. Дегенмен, көптеген сарапшылар бұл екі тәсілді қатаң түрде салыстырады. Басты айырмашылық – не анықталады және не туынды болады. Салық – бағаны реттеу құралы, ал квоталық сауда жүйесі – көлемді реттеу құралы. Бұл айырмашылық бірнеше критерийлерге әсер етеді.

Командалық-бақылау ережесі

Командалық басқару жүйесі – әрбір нысан немесе ластану көзі үшін шығарылым шектерін және оларды сақтау тәсілдерін белгілейтін реттеу жүйесі. Бұл ауа ластануын азайтудың дәстүрлі әдісі.

Сауда жүйелері

Көміртегі шығарындыларын саудалаудағы серпінді дамудан өзге, басқа да зиянды заттарға да назар аударылды.

Күкірт диоксиді

Эмиссияларды саудалау жүйесінің алғашқы мысалы – АҚШ-тағы 1990 жылғы «Таза ауа туралы» заңның «Қышқыл жаңбыр» бағдарламасы аясында күкірт диоксиді (SO2) саудалау жүйесі. Бұл бағдарлама, негізінен, шекті және саудалау арқылы эмиссияларды саудалау жүйесі болып табылады, SO2 шығарындылары 1980 жылғы деңгейден 2007 жылға қарай 50%-ға азайтылды. Кейбір сарапшылар SO2 шығарындыларын азайтудың шекті және сауда жүйесі қышқыл жаңбырды бақылаудың шығындарын 80%-ға дейін азайтты деп санайды. SO2 бағдарламасы 2004 жылы сынға алынды, бұл 2011 жылғы Мемлекетаралық ауаның ластануы туралы ережеге (CSAPR) әкелген бірқатар оқиғаларды қозғады. CSAPR аясында ұлттық SO2 сауда бағдарламасы SO2 және NOx үшін төрт бөлек сауда тобымен алмастырылды. Қышқыл жаңбыр бағдарламасының көздерінен шығатын SO2 шығарындылары 1980 жылы 17,3 миллион тоннадан 2008 жылы шамамен 7,6 миллион тоннаға дейін төмендеді, бұл шығарындылардың 56%-ға азаюы. 2014 жылғы EPA талдауы бойынша, Қышқыл жаңбыр бағдарламасын іске асыру қоршаған ортадағы PM2,5 концентрациясының төмендеуіне байланысты жылына 20 000-ден 50 000-ға дейінгі мерзімінен бұрын болатын өлім-жітімнің алдын алды, ал жер деңгейіндегі озонның төмендеуіне байланысты жылына 430-дан 2000-ға дейінгі жағдайлардың алдын алды. 2008 жылдың наурыз айында EPA 8 сағаттық озон стандартын бұрынғы 0,08 ppm-нен 0,075 ppm-ге дейін күшейтті. Озон шығарылымдары 2003-2008 жылдар аралығында 43%-ға төмендеді, ал энергияға деген сұраныс сол кезеңде тұрақты қалды. CAIR 2015 жылға қарай денсаулыққа 85-100 миллиард доллар, көрінуге 2 миллиард доллар пайда әкеледі және АҚШ-тың шығысында ерте өлім-жітімді едәуір төмендетеді. Бюджеттік сауда бағдарламасының нәтижесінде NOx төмендеуі озон мен PM2,5 жағдайын жақсартты, 2008 жылы шамамен 580-ден 1800-ға дейін өмір сақталды. 2017 жылғы American Economic Review журналында жарияланған зерттеу Бюджеттік сауда бағдарламасы эмиссияларды және қоршаған ортадағы озон концентрациясын азайтқанын көрсетті. Бұл бағдарлама медицинаға жұмсалатын шығындарды шамамен 1,5%-ға (жыл сайын 800 миллион доллар) қысқартты және өлім-жітім деңгейін 0,5%-ға дейін азайтты (негізінен 75 жастан асқан адамдар арасында 2200-ге дейін аз ерте өлім). Бұл ӨЗО-ға әр түрлі өнімдерден шығатын әр түрлі химиялық заттар жатады. АҚШ Геологиялық қызметі де жер асты суындағы ӨЗО-ның болуын бақылайды. USGS көптеген елдің су қоймалары төмен деңгейдегі VOC ластану қаупі бар деген қорытындыға келді. Ұзақ уақыт бойы әсер еткен жағдайда симптомдар қатерлі ісік пен орталық жүйке жүйесіне зақым келтіруді қамтиды. Бұл 2002 жылы басталған «Өнеркәсіптік эмиссияларды саудалаудың пилоттық схемасы» деп аталатын бұрынғы пилоттық жобаға негізделген. Бұл пилоттық жобаға (әрі 4+3+1 жобасы деп белгілі) төрт провинция, үш муниципалитет және бір мемлекеттік кәсіпорын қатысты. Олар – Шандоң, Шанси, Цзянсу, Хэнань, Шанхай, Тяньцзинь, Лючжоу және Қытайдың Huaneng Group компаниясы, ол электр энергетикасы саласындағы мемлекеттік компания. 2014 жылы Қытай үкіметі ұлттық деңгейдегі ластану рұқсаттарын саудалау жүйесін қайта қарастыра бастағанда, 20-дан астам жергілікті ластану рұқсаттарын саудалау платформасы болды. Янцзы өзенінің дельтасы аймағында да тәжірибелік сауда жүргізілді, бірақ ауқымы шектеулі болды. Сол жылы Қытай үкіметі онжылдықтың соңында CO2 шығарындыларын азайтуға бағытталған көміртегі нарығын құруды ұсынды, бұл ластану рұқсаттарын сатудан бөлек жүйе. PNAS журналында 2021 жылы жарияланған зерттеу Қытайдың эмиссияларды саудалау жүйесі төмен көміртегі бағаларына және сирек саудаға қарамастан фирмалардың шығарындыларын тиімді азайтқанын көрсетті. Жүйе жалпы шығарындыларды 16,7%-ға, ал эмиссияның интенсивтілігін 9,7%-ға төмендетті.

An early example of an emission trading system has been the sulfur dioxide (SO2) trading system under the framework of the Acid Rain Program of the 1990 Clean Air Act in the U. S. Under the program, which is essentially a cap and trade emissions trading system, SO2 emissions were reduced by 50% from 1980 levels by 2007. Some experts argue that the cap and trade system of SO2 emissions reduction has reduced the cost of controlling acid rain by as much as 80% versus source by source reduction. The SO2 program was challenged in 2004, which set in motion a series of events that led to the 2011 Cross State Air Pollution Rule (CSAPR). Under the CSAPR, the national SO2 trading program was replaced by four separate trading groups for SO2 and NOx. SO2 emissions from Acid Rain Program sources have fallen from 17.3 million tons in 1980 to about 7.6 million tons in 2008, a decrease in emissions of 56 percent. A 2014 EPA analysis estimated that implementation of the Acid Rain Program avoided between 20,000 and 50,000 incidences of premature mortality annually due to reductions of ambient PM2.5 concentrations, and between 430 and 2,000 incidences annually due to reductions of ground level ozone. In March 2008, EPA again strengthened the 8 hour ozone standard to 0.075 parts per million (ppm) from its previous 0.08 ppm. Ozone season emissions decreased by 43 percent between 2003 and 2008, even while energy demand remained essentially flat during the same period. CAIR will result in $85 billion to $100 billion in health benefits and nearly $2 billion in visibility benefits per year by 2015 and will substantially reduce premature mortality in the eastern United States. NOx reductions due to the Budget Trading Program have led to improvements in ozone and PM2.5, saving an estimated 580 to 1,800 lives in 2008. A 2017 study in the American Economic Review found that the Budget Trading Program decreased emissions and ambient ozone concentrations. The program reduced expenditures on medicine by about 1.5% ($800 million annually) and reduced the mortality rate by up to 0.5% (2,200 fewer premature deaths, mainly among individuals 75 and older). These VOCs include a variety of chemicals that are emitted from a variety of different products. VOCs are also monitored by the United States Geological Survey for its presence in groundwater supply. The USGS concluded that many of the nations aquifers are at risk to low level VOC contamination. If exposed for an extended period of time the symptoms include cancer and damage to the central nervous system. This has been based on a previous pilot project called the Industrial emission trading pilot scheme, which was launched in 2002. Four provinces, three municipalities and one state owned enterprise were involved in this pilot project (also known as the 4+3+1 project). They are Shandong, Shanxi, Jiangsu, Henan, Shanghai, Tianjin, Liuzhou and China Huaneng Group, a state owned company in the power industry. In 2014, when the Chinese government started considering a national level pollution permit trading system again, there were more than 20 local pollution permit trading platforms. The Yangtze River Delta region as a whole has also run test trading, but the scale was limited. In the same year, the Chinese government proposed establishing a carbon market, focused on CO2 reduction later in the decade, and it is a separate system from the pollution permit trading. A 2021 study in PNAS found that China's emissions trading system effectively reduced firm emissions despite low carbon prices and infrequent trading. The system reduced total emissions by 16.7% and emission intensity by 9.7%.

Байланысты сауда жүйелері

Ерекше шекті және сауда жүйелерін өзара немесе бір жақты мойындау арқылы, сәйкестік мақсатында эмиссия квоталарын қолдану арқылы байланыстыруға болады. Жүйелерді байланыстыру көміртегі нарығын ұлғайтады, бұл жалпы сәйкестік құнын төмендетеді, нарықтың айналымдық қаржысын арттырады және көміртегі нарығын тұрақтандырады. Жүйелерді байланыстыру парниктік газдар эмиссиясын азайтуға бірлескен күш салуға дайын екендігін көрсететіндіктен, саяси тұрғыдан да маңызды болуы мүмкін. Кейбір ғалымдар байланыстырудың жаңа, төменнен жоғарыға қарайғы халықаралық климат саясаты архитектурасын құруға бастама бере алатынын айтады, осы арқылы әртүрлі бірегей жүйелер өздерінің жүйелерін кезең-кезеңімен байланыстырады. 2014 жылы АҚШ-тың Калифорния штаты (егер ол жеке ел болғанда, Германия мен Ұлыбритания арасындағы әлемнің бесінші ірі экономикасы болар еді) және Канаданың Квебек провинциясы өз жүйелерін сәтті байланыстырды. 2015 жылы Онтарио және Манитоба провинциялары Квебек пен Калифорния арасындағы байланысқан жүйеге қосылуға келісті. 2017 жылдың 22 қыркүйегінде Квебек пен Онтарио премьер-министрлері және Калифорния губернаторы байланыс орнату туралы ресми келісімге қол қойды.

Жаңартылатын энергия көздерінен алынған сертификаттар

Жаңартылатын энергия сертификаттары (кейде "жасыл белгілер" деп те аталады) – жаңару энергиясы мақсаттарына жету үшін қолданылатын, нарыққа негізделген құралдардың көбінесе тікелей байланысы жоқ түрі. Бұл құралдар қоршаған ортаны қорғауға байланысты (мысалы, шығарындыларды азайту мақсаттары) болуы мүмкін, бірақ энергия қауіпсіздігі немесе өнеркәсіптік саясат сияқты басқа да мақсаттармен де байланысты болуы мүмкін.

Тарату әсерлері

АҚШ Конгресінің Бюджет басқармасы (CBO, 2009) «Американың таза энергия және қауіпсіздік туралы заңның» АҚШ үй шаруашылықтарына тигізетін ықтимал әсерін зерттеді. Бұл заң негізінен рұқсаттарды тегін беруге басымдық береді. Заң жобасы төмен кірісті тұтынушыларды қорғайтыны анықталды, бірақ корпорацияларға арналған әлеуметтік жәрдемақыны қысқарту арқылы заң жобасын тиімдірек ету және тұтынушыларға көмек көрсету үшін қосымша қаражат жұмсау ұсынылды. АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы шығарылым мен сауда жобасы кері прогрессивті болып кетеді және кедей үй шаруашылықтары жаңа салықтың көп бөлігін өз мойнына алады деген алаңдаушылық тудырды.

Тиімділігі

Фур және Питерс эмиссиялар саудасының практикалық тиімділігін сақтықпен мойындайды: "Атап айтқанда, парниктік газдар шығарылымдары мәселесі үшін эмиссиялар саудасы қажетті азайтуларға ең тиімді жолмен қол жеткізуге өте ыңғайлы болып көрінеді".