Кіріспе
Сүт шаруашылығында сүтті суыту резервуары – сүтті суыту және салқын температурада сақтау үшін, сүт тасымалдаушы келгенге дейін үлкен сақтағыш. Бұл резервуар сүт фермасы үшін маңызды жабдық. Ол әдетте тот баспайтын болаттан жасалады және фермада шикі сүтті жақсы сақтау үшін күнделікті қолданылады. Әр сүт жинағаннан кейін оны тазалау қажет. Сүт суыту резервуары фермердің меншігінде болуы немесе сүт зауытынан жалға алынуы мүмкін.
Үлкен көлемде жүк тиейтін резервуар түрлері
Шикі сүт өндірушілері ашық (150-ден 3000 литрге дейін) немесе жабық (1000-ден 10000 литрге дейін) резервуарларды таңдауға мүмкіндік алады. Бағасы өндіріс стандарттарына және жаңа немесе қолданылған резервуар сатып алынуына қарай айтарлықтай өзгеріп отыруы мүмкін. 10 000 литрден басталатын сүт сақтағыштары өте ірі өндірушілерге қолайлы. Олар сыртқа, сүт зауытының қасына орнатылады, ал барлық басқару элементтері мен сүт шығару құбыры сүт зауытының ішінде орналасқан.
Танк құрылысы
Сүт салқындату резервуары, сондай-ақ ірі көлемді резервуар немесе сүт салқындатқыш деп аталады, жоғары сапалы тот баспайтын болаттан жасалған ішкі және сыртқы резервуарлардан тұрады. Сыртқы және ішкі резервуарлар арасындағы кеңістік полиуретан көбігімен оқшауланған. Сыртқы температурасы 30°C болған кезде қуат жоғалу жағдайында, резервуардың ішіндегісі 24 сағат ішінде тек 1°C-қа ғана жылынады. Резервуардың барлық мазмұнын тиімді және жылдам салқындату үшін әр резервуарда кемінде бір араластырғыш (агитатор) болады. Сүтті араластыру арқылы резервуар ішіндегі барлық сүттің температурасы бірдей болады және сүт біртекті күйінде қалады. Әрбір жабық сүт салқындату резервуарының үстінде шамамен 40 сантиметр диаметрінде адам кіретін тесік (люк) болады. Бұл қажет болған жағдайда ішкі резервуарды мұқият тазалауға және тексеруге мүмкіндік береді. Люк қақпақпен жабылады және резеңке сақинамен герметикалық түрде бекітіледі. Сонымен қатар, үстінде 2 немесе 3 кішкентай кіреберіс тесігі бар. Біреуі ауа шығару клапанымен жабылады, ал қалғандары сүтті резервуарға құю үшін пайдаланылады. Сүт салқындату резервуары әдетте 4, 6 немесе 8 реттелетін тіреулерде орналасқан. Ішкі резервуардың еңкейіп орналасуы сүттің соңғы тамшысының да шығару тесігіне ағып кетуін қамтамасыз етеді. Резервуардың түбінде әдетте клапанмен жабдықталған бұрандалы шығару тесігі орналасқан. Барлық резервуарларда термометр орнатылған, ол ішкі температураны дереу тексеруге мүмкіндік береді. Көптеген резервуарлар автоматты тазалау жүйесімен жабдықталған. Ыстық және суық су, қышқыл және/немесе сілтілік тазалау сұйығы, сорғы және шашырату мұндздығы (спрейлік ұңғы) арқылы ішкі резервуар тазартылады, резервуар босатылған сайын гигиеналық ортаны қамтамасыз етеді. Дерлік барлық резервуарларда басқару тақтасы (блок) бар. Ол термостат арқылы салқындату процесін басқарады. Пайдаланушы жүйені қосу және өшіруге, қосымша және дереу араластыруды іске қосуға, тазалау режимін бастауға және егер ақаулық туындаса, жүйені қайта орнатуға болады. Жаңа және үлкен сүт салқындату резервуарлары қазір бақылау және дабыл беру жүйелерімен жабдықталуда. Бұл жүйелер резервуар ішіндегі сүттің температурасын бақылайды, араластырғыштың, салқындату блогының жұмысын және тазалау суының температурасын тексереді. Осы функциялардың бірінің жұмысында ақаулық туындаса, дабыл белсендіріледі. Бақылау жүйесі белгілі бір кезең ішінде температураның және барлық ақаулықтардың тізімін сақтайды.
Үлкен көлемде ыдыстың шығыс нормалары
Шведтік тұйықтауыш (SMS 1145), неміс тұйықтауышы (DIN 11851), ағылшындық RJT (BS 4825), IDF (ISO 2853), tri clamp (ISO 2852), даниялық тұйықтауыш (DS 722) және әртүрлі диаметрлер кездеседі. Олар елден елге өзгеше. Стандартты емес тұйықтауыштар сүт жинау процесін қиындатады, себебі оператор әр түрлі стандартқа/диаметрге бейімделуге мәжбүр.
Салқындату жүйелері
Үлкен көлемдегі резервуарға құйылатын сүтті суытудың екі негізгі тәсілі бар, олардың әрқайсысының өз артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Резервуардың сыйымдылығы мен түрі мал басының санына, будандастыру циклына, сүт жинау жиілігіне, қажетті сүт сапасына, энергия және су қолжетімділігіне, сондай-ақ болашақ даму жоспарларына байланысты болады.
Тікелей кеңейту
Тікелей кеңеюмен салқындатылатын үлкен ыдыста суытушы затты тасымалдайтын құбырлар немесе жастықша пластиналар болады, олар сүт камерасының сыртына тікелей дәнекерленеді. Ыдыстың сыртындағы қабырғаларын және салқындату желілерін оқшаулау қабаты жабады, ал оқшаулаудың үстінде сыртқы металл қабық орналасқан. Тікелей кеңеюмен салқындату ыдыс бос болғанда немесе ыдыстың ішкі қабырғалары қатып қалғанда жұмыс істемейді. Оның орнына, ыстық сүт ыдысқа енген кезде ыдыс жылдам суытылады, содан кейін сақтау температурасын төмен ұстау үшін баяу суытылады. Сүт саю кезіндегі жылдам салқындату үшін өте үлкен тоңазытқыш компрессорлар мен конденсаторлық радиаторлар қажет, және бұл жүйе үлкен шаруашылықтарға арналған, онда үш фазалы электр қуаты бар, ол қуатты салқындату жүйесін іске қосуға мүмкіндік береді.
Мұздық
Мұз жасағыш немесе мұз қоймасы қолданылатын үлкен көлемді резервуардың ішкі сүт камерасының түбін, салқындатқыш бар мыс түтікшелермен ашық су тоғанына батырады. Сүт сауудың арасында, кішкентай, аз қуатты салқындату жүйесі мыс түтікшелердің айналасына мұз қабатын баяу жасайды және суды үздіксіз айналдыру арқылы тоғанның мұздануын болдырмайды. Мұздың қалыңдығы 2-3 дюймға жеткеннен кейін салқындату жүйесі тоқтатылады. Сүт сауу кезінде резервуарға кіретін сүт, негізінен ішкі сүт камерасының қабырғалары бойымен суды айналдыру және мұздың еруі арқылы суытылады. Мұз жеткілікті мөлшерде ерігеннен кейін, мұз қоймасына көмектесу және мұз жасауды қайта бастау үшін салқындату жүйесі қайта іске қосылады. Мұз қоймалы резервуарлар, бір фазалы электр қуаты ғана бар шағын отбасылық шаруашылықтарға жақсырақ сәйкес келеді, ал жоғары қуатты салқындату жүйелері тым қымбат немесе орнату қиын болар еді.
Сүт алдын ала салқындатылуы
Энергияны үнемдеу және сапаны жақсарту үшін сүтті ыдысқа түсетін алдында, құдық суынан, мұз жасау құрылғысынан немесе конденсациялық агрегаттан алынған суытылған сумен жұмыс істейтін табақшалы немесе түтікшелі суытқыш (қабықша-түтікшелі жылу алмастырғыш) арқылы алдын ала суыту ұсынылады. Сиырдан шыққан соң сүт қаншалықты жылдам суытылса, соғұрлым жақсы. Бұл жүйе сүтті ыдысқа түсетін алдында барынша суытады, сондықтан ыдыстағы салқындатылған сүтке ыстық емес, суытылған сүт қосылады.
Салқындату температурасы
Сүт сақтау үшін қалыпты температура 3-4°C. Шикі сүттен ірімшік жасағанда, сүтті 12°C температурада ұстау ұсынылады, себебі бұл сүттің қасиеттерін жақсы сақтайды. Сүт салқындату резервуары көбінесе бірден толық толтырылмайды. 2 сүт жинауға арналған резервуар бірден сыйымдылығының 50% -ын салқындатуға есептелген. 4 сүт жинауға арналған резервуар бірден сыйымдылығының 25% -ын, ал 6 сүт жинауға арналған резервуар бірден сыйымдылығының 16,7% -ын салқындатуға есептелген. Салқындату тиімділігі резервуарды толық толтыру үшін қажетті сүт жинау санына, сыртқы температураға және салқындату уақытына байланысты.
Қолмен тазалау
Қолмен тазалау үшін үлкен сыйымды резервуардың кең ашылатын қақпақтары болуы керек, оларды көтеріп ашу арқылы резервуардың ішкі беттеріне оңай қол жеткізуге болады. Бұл автоматты әдістерге қарағанда әлдеқайда толықты тазалауға мүмкіндік береді, себебі жуу процесі кезінде резервуарды мұқият тексеруге болады. Егер резервуар жеткілікті таза болмаса, қиын жерлерге қосымша тазалау шаралары қолданылуы мүмкін.
Қолмен тазалаудың шектеулері
Бұл жұмысты өте үлкен резервуарларда орындау қиын, және резервуардың жалпы көлденең қимасы немесе диаметрі артқан сайын орындау одан да қиындап, тазалаушыны биік резервуардың шетіне жеткізу үшін ұзын шүмек немесе резервуардың айналасына орнатылған көтерілгіш платформа қажет болады.
Автоматты жуу
Автоматты түрде тазаланады және әдетте сүт жинау көлігінің жүргізушісі әрбір сүт жинағаннан кейін іске қосады. Тазалау жүйесі тұтынушыға арналған ыдыс жуғыш машинаға ұқсас жұмыс істейді және бір немесе бірнеше бос айналатын жоғары қысымды шашырату сорларынан тұрады, сорлар иілгіш түтікшеге орнатылып, осы түтікше резервуардың ішкі жағына төменге ілінеді. Тазалау ерітіндісі сордан шашырағанда, шығарылған судың күші сорды айналдырады және түтікшені кездейсоқ түрде алға-артқа қозғалтады, тазалау ерітіндісін резервуардың ішкі бетіне шашыратады.
Автоматты жуудың шектеулері
Автоматты жуу жүйелерінде физикалық тазалау болмағандықтан, тазалағыш заттар сүттегі қаймақ қалдырған майларды еріту үшін беттік белсенді заттар мен жуғыш заттарға тәуелді болады. Бірақ, бұл сүт тасын жоюға жеткіліксіз, сондықтан резервуарды бактериялар мен қорытушы заттар жиналатын осы қабыршақты жою үшін кейде сүт тасын кетіруге арналған құралмен жуу қажет болуы мүмкін. Автоматты тазалау резервуардың ішкі жағын ғана тазартады. Ол резервуардың сыртын тазарта алмайды және қақпақ тығыздағыштарының айналасын жеткілікті түрде жумайды. Ішкі бөлікті ғана тазалап, оны жарамды деп санауға болады, бірақ бұл автоматты жуу процесінен кейін немесе оның барысында резервуардың сыртын қолмен жуумен қамтамасыз етілетін максималды санитарлық тазалықты қамтамасыз етпейді. Сонымен қатар, сүтке жанасатын кейбір компоненттер, мысалы, төгіш клапанды, клапанды бөлшектемей және сақтағыш шайбаны алып тастамай, сабынды сумен тікелей сүрту арқылы автоматты түрде толық тазалау мүмкін емес.
Пайдалану шығындары
Мұз жасағыш электр қуатының ең төменгі тарифтерімен бірге қолданылғанда, жұмыс істеуге кеткен шығындарды айтарлықтай азайтуға болады. Сүтті табақшалы немесе түтікшелі суытқыш арқылы, желілік немесе құдық суымен алдын ала салқындату шығындарды азайтуға және резервуардың салқындату сыйымдылығын арттыруға мүмкіндік береді. Резервуардың құрамдас бөлігі болып табылмайтын, көлемдік резервуар конденсаторлық агрегаттарын жақын орналасқан, қолайлы және жақсы желдетілетін жерге орнату керек. Егер мүмкін болса, конденсаторлық агрегаттарды күнге қарайтын қабырғаға орнатпаған жөн. Олар тиімді жұмыс істеу үшін жеткілікті ауа тартуға және шығаруға мүмкіндік беретіндей етіп орнатылуы тиіс. Көлемдік резервуарға үлкен көлемді жинаушы танкерлердің оңай кіруі болуы керек, ал танкерлердің кіреберіс жолдары әрқашан таза және мал қозғалысынан бос болуы тиіс. Резервуарлар алғаш орнатылғанда калибрленгенімен, көлемдік резервуарларды дұрыс калибрлемеу жиі кездеседі және кейбір жағдайларда ол кірістің айтарлықтай жоғалуына әкелуі мүмкін. Төменгі жағынан калибрленген сүт резервуарлары шикі сүт өндірушілерді әрбір партия бойынша 22 литрге дейін алдауы мүмкін. Сондықтан, көлемдік резервуарды қайта калибрлеу ұсынылады.
Үлкен көлемді резервуарлардың басқа қолданылуы
Тоздырмас болаттан жасалған үлкен цистерналар сұйықтықты жылыту немесе салқындату үшін, немесе оны қарапайым түрде жылы/салқын күйде сақтау үшін де қолданылады. Цистерналардың ішкі және сыртқы беттерінің гигиеналық өңделгендігіне байланысты, кез келген сұйықтықты сақтауға болады: су, жеміс шырындары, бал, шарап, сыра, боя, сыя, косметика, хош иісті тағамдық қоспалар, бактериялық мәдениеттер, тазалау құралдары, май немесе қан.