Кіріспе

Италияның солтүстік бөлігіндегі географиялық және мәдени аймақ. Солтүстік Италия ( , , ) – Италияның солтүстік бөлігіндегі географиялық және мәдени аймақ. Италияның Ұлттық статистика институты бұл аймақты төрт солтүстік-батыс аймағы – Пьемонт, Аоста аңғары, Лигурия және Ломбардия, сондай-ақ төрт солтүстік-шығыс аймағы – Трентино-Альто-Адидже, Венето, Фриули-Венеция-Джулия және Эмилия-Романья қамтиды деп белгілейді. Жалпы ауданы 224,5 км² және 2022 жылғы мәліметтер бойынша 27,4 миллион халқы бар бұл аймақ Италия Республикасының шамамен 40% аумағын және оның халқының 46% құрайды. Солтүстік Италия бай және ерекше мәдениетке ие. Италиядағы 59 Әлемдік мұра нысанының 37-сі осы аймақта орналасқан. Аймақта рето-романс және галло-итальян тілдері қолданылады, Италияның қалған бөлігінде қолданылатын итало-далматин тілдерінен өзгеше. Венеция тілі кейде итало-далматин тілдерінің құрамына жатқызылады, бірақ Ethnologue (ЮНЕСКО жойылып бара жатқан тілдер туралы ақпаратта сілтеме жасайтын) және Glottolog сияқты маңызды басылымдар оны галло-итальян тілі деп санайды.

Анықтама және этимология

Солтүстік Италия тарихтың әртүрлі кезеңдерінде әртүрлі атаулармен аталып келді. Көне заманда Италияның кельттер (галдар) қоныстанған бөлігі б.з.д. 4-3 ғасырларда Цизальпійлік Галлия, Gallia Citerior немесе Gallia Togata деп аталды. Б.з.д. 220 жылдары Рим Республикасы басып алғаннан кейін, ол б.з.д. 81 жыл шамасынан б.з.д. 42 жылға дейін Рим провинциясы болды, содан кейін Рим Италиясына біріктірілді. Оған дейін ол Галлияның бір бөлігі деп есептелді, нақтырақ айтқанда, римдіктердің көзқарасынан "Альп тауларының бұл жағындағы" Галлия, Трансальпійлік Галлияға ("Альп тауларының арғы жағындағы") қарама-қарсы. Рим империясы құлағаннан кейін және Ломбардтардың қоныстануынан кейін ерте орта ғасырларда Ломбардия Майор атауы Ломбард Корольдігінің Солтүстік Италиядағы, астанасы Павиядағы иеліктерін анықтау үшін қолданылды. Ломбардтардың одан тыс жерлері Кіші Ломбардия деп аталды, ол Сполето және Беневенто герцогтіктерінен тұрды. Орта ғасырдың соңында Ломбард Корольдігінің солтүстік бөлігі Шарльменге өткеннен кейін Лонгобардия термині Италияның ортағасырлық Корольдігіндегі Солтүстік Италияны білдіру үшін қолданылды. Аймақ аймақтық мемлекеттерге бөлінгеннен кейін Ломбардия термині кейіннен тек Милан, Мантуя, Парма және Модена герцогтіктерінің аймағын, ал кейінірек Милан төңірегіндегі аймақты ғана көрсетуге ауысты. Соңғы кезде Alta Italia (италия тілінде "Жоғары Италия") термині кеңінен қолданыла бастады, мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Comitato di Liberazione Nazionale Alta Italia қолданды. 1960 жылдары Падания термині По алқабының географиялық синонимі ретінде қолданыла бастады. Бұл термин 1990 жылдардың басына дейін сирек кездесті, ол кезде сепаратистік саяси партия Lega Nord Солтүстік Италиядағы тәуелсіз мемлекет үшін Паданияны мүмкін атау ретінде ұсынды, содан бері бұл термин күшті саяси мағынаға ие болды. Статистикалық мақсаттар үшін Италияның Ұлттық Статистика институты есептерінде Италияның бес статистикалық аймағының екеуі үшін Солтүстік-Батыс Италия және Солтүстік-Шығыс Италия терминдерін пайдаланады. Осы бірліктер Еуропалық Одақтағы аумақтық бірліктердің статистикалық номенклатурасының (NUTS) бірінші деңгейдегі аймақтарын ("NUTS 1 аймақтары") және Еуропалық Парламентке арналған Италияның сайлау округтерін белгілеу үшін де қолданылады.

Антикалық және ерте орта ғасырлар

Римге дейінгі ғасырларда онда түрлі халықтар қоныстанды, олардың ішінде лигурлер, ежелгі венециялықтар, кем дегенде ерте темір дәуірінен бастап Вилланова кезеңінде Солтүстік Италияда кездесетін этрусктіктер, жылқы өсіру және әйнек саудасы арқылы гүлденген. Олар Болонья қаласын құрып, жазу өнерін таратуға ықпал етті; кейіннен, б.з.б. 5 ғасырдан бастап, аймаққа кельт-гал тайпалары шапқындады. Бұл халықтар Турин мен Милан сияқты бірнеше қалаларды негіздеп, Альп тауларынан Адриатика теңізіне дейін билігін кеңейтті. Олардың дамуы б.з.б. 3 ғасырдан бастап По аңғарында римдіктердің кеңеюімен тоқтатылды. Ғасырлар бойы күрестен кейін, шамамен б.з.б. 81 жылы ресми түрде, қазіргі Солтүстік Италияның барлық аймағы «Альптың ішкі жағындағы Галлия» (Gallia Cisalpina) деген атпен рим провинциясына айналды. Б.з.б. 49 жылы «Лекс Росия» заңымен Юлий Цезарь провинция тұрғындарына толық рим азаматтығын берді. Рубикон өзені Италиямен оңтүстік шекарасын белгіледі. Б.з.б. 49 жылы адал XIII легионымен Рубиконды кесіп өткен Юлий Цезарь Рим республикасында азаматтық соғыстың бастауы болды, ол ақырында Рим империясының құрылуына әкелді. «Рубиконды кесіп өту» термині бүгінге дейін «қайта оралмайтын нүктеге жету» деген мағынаны білдіреді. Кейінгі антик дәуірінде Солтүстік Италияның стратегиялық маңызы 286 жылы Батыс империясының астанасын Римнен Медиоланумға (Милан), ал 402 жылдан 476 жылы империя құлағанға дейін Равеннаға көшіру арқылы ерекше атап өтілді. Батыс империясы құлағаннан кейін Солтүстік Италия германдық халықтардың көші-қонынан туған қиратудан ауыр зардап шекті. 493 жылы остготтар тұрақты және өркендеген мемлекет құрды, оның астанасы алдымен Равеннада, содан кейін Павияда орналасты, бірақ гот соғысы мемлекеттің құлауына және аймақтың қирауына әкелді. 570 жылдары германдық ломбардтар немесе Лонгобардтар Фриулиден Солтүстік Италияға еніп, ұзаққа созылған билікті құрды (астанасы Павияда), ол бүкіл Солтүстік Италияға ортағасырлық атау берді және Ломбардия аймағына қазіргі атауын сыйлады. Алғашқы қақтығыстардан кейін ломбардтар мен латын тілінде сөйлейтін халықтар арасындағы қарым-қатынас жақсарды. Ақырында ломбард тілі мен мәдениеті латын мәдениетіне сіңіп, көптеген есімдерде, заңдарда және басқа да мәселелерде із қалдырды. Ломбард билігі 774 жылы франк корольі Карл Ұлы Павияны басып алып, соңғы ломбард корольі Дезидерийді тақтан түсіргенде және Ломбард мемлекетін өзінің империясына қосып, оның атын Италия Корольдігі деп өзгерткенде аяқталды. Бұрынғы ломбард герцогтарының орнын көбінесе франк графтары, билеуші епископтар немесе маркиздер басты.

Орта ғасырлар мен қайта өрлеу дәуірі

10 ғасырда Солтүстік Италия, формальды түрде Киелі Рим империясының билігінде болғанымен, Италия патшалығының құрамына кірді, оның астанасы Павия 1024 жылға дейін сақталды. Алайда, 11 ғасырдың соңғы онжылдықтарынан бастап, бірте-бірте шағын, тәуелсіз қала-мемлекеттерге, ортағасырлық коммуналар мен теңіз республикаларына бөліне бастады. 11 ғасыр Солтүстік Италия экономикасындағы маңызды өрлеуге әкелді, сауданың және ауыл шаруашылығындағы жаңалықтардың арқасында мәдениет гүлденді, көптеген университеттер ашылды, соның ішінде үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан әлемдегі ең көне университет – Болонья университеті. Қала-мемлекеттердің байлығы артуы оларды дәстүрлі феодалдық билікке, неміс императорлары мен олардың вассалдарына қарсы тұруға мүмкіндік берді. Бұл процеске байланысты Ломбардия қалаларының одағы құрылды, олар Легнано шайқасында Хогенштауфен императоры Фридрих I-ді, ал Парма шайқасында оның немересі Фридрих II-ді жеңіп, неміс императорларынан тәуелсіздікке қол жеткізді. Ломбард одағының басты мақсаты әскери болғанымен, олардың тұрақты үкіметі де болды, ол Еуропадағы конфедерацияның алғашқы үлгілерінің бірі саналды. Одақтар тұрақты конфедерацияға айнала алмады, содан кейін әртүрлі қала-мемлекеттер бірігу процесіне түсті. Көпшілігі Веронаның Делла Скала немесе Миланның Висконти сияқты күшті әулеттердің билігіндегі иеліктерге айналды, көршілес қалаларды жаулап алып, Солтүстік Италияны қайта жаңғырған Ломбард империясы ретінде біріктіруге тырысты. 1454 жылы Лоди бейбіт шартымен күштер теңгеріміне қол жеткізілді, Солтүстік Италия шағын аймақтық мемлекеттерге бөлінді. Ең қуаттылары – Савойя, Милан, Мантуя, Феррара герцогтіктері және Генуя мен Венеция республикалары болды. Венеция 14 ғасырдан бастап құрлықтағы ықпалын кеңейте бастады. 15 ғасырда Солтүстік Италия Ренессанс орталықтарының біріне айналды, оның мәдениеті мен өнері жоғары бағаланды. Коммуналардың кәсіпкерлік тобы сауда және банк ісін Солтүстік Еуропаға дейін кеңейтті, ал Солтүстік Италиядан келген саудагерлер мен банкирлерді белгілейтін «ломбардтар» термині бүкіл Еуропада танымал болды. 1494-1559 жылдар аралығындағы Италия соғыстары Солтүстік Италия Ренессансын аяқтады және аймақты Франция мен Испания және Австрияның Габсбург үйі арасындағы соғыс алаңына айналдырды. Павия шайқасынан кейін қазіргі Ломбардияның көп бөлігі тікелей немесе жанама түрде Испанияның бақылауына көшті. Сонымен қатар, Жерорта теңізінің шығысындағы Осман империясының күшеюі және Африка мен Америкаға теңіз жолдарының ашылуы Венеция Республикасының құлдырауына әкелді. Генуя Республикасы Испания империясының негізгі банк орталығына айналды. 1628/1630 жылдардағы оба сияқты жұқпалы аурулар және 17-18 ғасырлардағы Италия экономикасының жалпы құлдырауы Солтүстік Италияның одан әрі дамуын тоқтатты. Бұл кезеңде өркендеген жалғыз мемлекет – Савойя мемлекеті болды, ол 1720 жылы әскери және дипломатиялық жеңістердің арқасында Сардиния аралын иеленді, соның нәтижесінде герцогтар Корольдік мәртебесіне ие болды және Туриннің Еуропа астанасы ретіндегі маңызы артты.

Қазіргі тарих

Француз революциясынан кейін 18 ғасырдың соңында Солтүстік Италияны француз әскерлері басып алды, Наполеонның құрылысымен көптеген клиенттік республикалар пайда болды және 1805 жылы Италияның жаңа Корольдігі құрылды, оған Пиемонтты қоспағанда Солтүстік Италияның барлық аймақтары кірді, ол Францияға қосылды. Астанасы Милан қаласы болды және мемлекет басшысы Наполеон тағайындалды. Вена конгресінде Сардиния Корольдігі қайта жаңғыртылды және Генуя Республикасын қосып, кеңейтілді, бұл бұрынғы Республиканың заңды үкіметтері мен монархияларын қалпына келтіру принципіне қайшы келді. Солтүстік Италияның қалған бөлігі Австрияның билігінде болды, тікелей басқару (Ломбардия-Венеция Корольдігі сияқты) немесе жанама басқару (Парма және Модена герцогтіктері сияқты) түрінде. Болонья және Романья Папа мемлекетіне берілді. Австриялық императорлық үкімет либералдық емес саясатымен халыққа ұнамады, ал Солтүстік Италия Италияның бірігу процесіне жетекшілік ететін интеллектуалдық орталыққа айналды. Әсіресе Пиемонт және Сардиния Корольдігі 1859-1861 жылдары Италияның бірігуін бастаған мемлекет болды. 1859 жылы австриялықтарды жеңіп, Солтүстік Италияны аннексиялағаннан кейін жаңа мемлекет оңтүстік және орталық Италияны басып алу науқанын бастады, ал Турин қысқа мерзімге Италияның астанасы болды. Италия біріккеннен кейін астана Туриннен Римге көшірілді және Солтүстік Италияның әкімшілік және институционалдық маңызы айтарлықтай төмендеді. Дегенмен, 19 ғасырдың соңынан бастап, әсіресе 1950-1960 жылдардағы экономикалық өркендеу кезеңінде Солтүстік Италия, әсіресе Турин, Генуя және Милан қалалары Италияның индустриялануындағы ең маңызды аймаққа айналды және Италияның ең бай және ең индустрияланған бөлігі ретінде беделін нығайтты. 1943-1945 жылдары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Солтүстік Италия фашистік Италия Социалдық Республикасының құрамына кірді және фашизмге қарсы партизандық қозғалыстың негізгі орталығы болды. 1945 жылдың 19-25 сәуір аралығында Солтүстік Италия қалаларында фашистік және нацистік күштерге қарсы көтеріліс басталды, нәтижесінде одақтас әскерлер Солтүстік Италияны азат етті. Солтүстік Италия мен елдің қалған бөлігі арасындағы экономикалық айырмашылықтар, сондай-ақ Италияның бір ұлт ретіндегі қысқа тарихы 1990 жылдары Падания ұлтшылдығының пайда болуына әкелді, «Lega Nord» партиясы Паданияның (Солтүстік Италияны білдіретін атау) сепаратизмін немесе кеңейтілген автономиясын жақтады.

География

Солтүстік Италия По өзенінің алабынан тұрады, ол Апеннин тауларының етегінен Альп тауларына дейінгі кең жазықты, оның екі жағындағы аңғарлар мен беткейлерді, Венеция жазығын және Лигурия жағалауын қамтиды. Солтүстік Италияның солтүстік және батыс шекарасын Альп таулары, ал оңтүстік шекарасын Апеннин таулары құрайды. Екі тау тізбегінің арасында Венеция жазығы мен По аңғарынан тұратын үлкен жазық жатыр, По – Италиядағы ең үлкен өзен, ол Коттиан Альптерінен шығысқа қарай Адриатика теңізіне ағып, Апеннин тауларынан солтүстікке қарай ағып келетін барлық суларды, сондай-ақ Альп тауларынан оңтүстікке қарай төмен түсетін суларды қабылдайды. По аңғары – Италиядағы ең үлкен жазық және Солтүстік Италия халқының көп бөлігі осы аймақта қоныстанған. Альп тауларында бүкіл әлемге танымал Matterhorn (Cervino), Monte Rosa, Gran Paradiso (батыс Альпте) және Bernina, Stelvio, Dolomites (Альптің шығыс жағында) сияқты таулар орналасқан. Еуропадағы ең биік шыңы – Монблан, ол теңіз деңгейінен жоғары орналасқан және Франциямен шекарада жатыр. Лигурияның бір бөлігін қоспағанда, Солтүстік Италияның барлық аймағы Адриатика теңізінің су жинау алабында жатыр (По, Пиаве, Адиже, Брента, Таглиаменто, Рено өзендері арқылы), бірақ кейбір шекаралық муниципалитеттердің сулары (Ломбардиядағы Ливиньо, Трентино-Альто-Адиже/Юдтиролдегі Иннихен және Секстен) Дунай алабы арқылы Қара теңізге, ал Ломбардиядағы Лаго-ди-Лейдің сулары Рейн алабы арқылы Солтүстік теңізіне құйылады. Альп тауларының етегінде көптеген субалпілік мореналық бөгеттелген көлдер бар, олардың ішіндегі ең ірісі – Гарда көлі. Бұл субалпілік көлдердің танымал мысалдары – Маджоре көлі (оның солтүстік бөлігі Швейцарияның құрамында), Комо, Орта, Лугано, Изео, Идро көлдері.

Климат

[[File:Altstadt von Malcesine 2. jpg|thumb|Альпі көлдері, мысалы Гарда көлі, қоршаған аймақтарға қарағанда жылы микроклиматпен сипатталады. Сонымен қатар, жаз бен қыс арасында жоғары маусымдық температура айырмашылығы байқалады. Тауларда ылғалды континенттік климат (Köppen Dfb) басылады. Алаптарда ауа райы суық, бірақ әдетте ылғалдылығы төмен, ал биікте қатты суық болуы мүмкін, қар көп жауады. Лигурияның жағалау аймақтары көбінесе Жерорта теңізі климатының сипаттамасына сәйкес келеді. Альпі тауларының етегінде, мұхиттық климатпен (Köppen Cfb) сипатталатын көптеген көлдер, климатты жұмсартатын әсер етеді, бұл әдеттегі Жерорта теңізі дақылдарын (зәйтүн, цитрус жемістері) өсіруге мүмкіндік береді. Аймақтық климаттың ерекшелігі – қазан мен ақпан аралығында, әсіресе По жазығының орталық бөлігінде жазықты жабатын қалың тұман. Шығыс жағалауы, әсіресе Триест шығанағында, қыс пен көктемде суық бора желдерінің әсеріне ұшырайды. Модена маңындағы Секкия өзеніндегі тұман. По жазығында тұман жиі кездеседі. Ең суық ай – қаңтар: По аңғарының орташа температурасы аралығында. Қысқы таңғы ең төменгі температуралар Альп тауларында және По аңғарында кейде жетеді, ал ең суық қыстарда Болонья маңында 30 °C (22 °F) -қа жуық температуралар тіркеледі. Жаз көбінесе тұрақты, бірақ Альп тауларының жанында қатты дауылды болады, шілдедегі температура Альп тауларының жанында немесе Милан немесе Венеция сияқты теңіз жағалауында, ал Оңтүстік По жазығында, мысалы Болоньяда жетеді. 0 °C (32 °F) төмен температура күндерінің саны жылына әдетте 60-тан 90-ға дейін, ал негізінен ауылдық аймақтарда 100-110 күнге жетеді. Суық қыстарда Венеция лагунасы мұздап қалуы мүмкін, ал ең суық қыстарда мұздың үстінен жүруге жеткілікті мұз қабаты пайда болады. Жауын-шашын жыл бойы тең бөлінеді, көктемде және күзде төмен биіктікте, ал жазда биік биіктікте көбірек жауады; альпілік аймақта жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен, бірақ жазықтар мен Альпілік аймақтарда да мол, орташа жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері қар желтоқсанның басынан наурыздың басына дейін Турин, Милан және Болонья сияқты қалаларда жиі жауады, бірақ кейде қарашаның соңында немесе наурыздың соңында және тіпті сәуірде де жауады. Альп таулары мен Апеннин тауларында жылына 5-8 мың тоннаға дейін қар жиналуы мүмкін. Альп тауларының ең биік шыңдарында тіпті жаздың ортасында да қар жауады және мұздықтар бар.

Тілдер

Италиядағы тілдер мен аймақтық нұсқалары
Солтүстік Италияда Галло-италия тілдері басым, ал елдің қалған бөлігінде Итало-роман тілдері қолданылады. Оларға Эмилиан, Лигурий, Ломбард, Пьемонт және Романьол тілдері кіреді. Венеция тілінің шығу тегі басқа. Оның роман тілдері отбасындағы нақты орны әлі де даулы. Ethnologue және Glottolog оны Галло-италия тармағына жатқызады. Девото, Аволио және Урсини мұндай жіктелуге қарсы, ал Тальявини оны роман тілдерінің Итало-далматин тармағына жатқызады. Галло-италия тілдері Орталық Италиядағы Марке аймағының солтүстігіне (Пезаро және Урбино провинциялары, Анкона провинциясындағы Сенигалия қаласы) және Тосканаға (Масса-Каррара провинциясының көп бөлігі, Лукка провинциясындағы Гарфагнананың солтүстік аймақтары, Флоренция метрополитенінің кейбір бөліктері) жетеді, сондықтан бұл аймақтар лингвистикалық тұрғыдан Солтүстік Италияның құрамына кіреді. Оңтүстік Италияда Галло-италия тілдері Базиликатадағы (Базиликатаның Галло-италия тілі) және Сицилиядағы (Сицилияның Галло-италия тілі) тіл аралдарында қолданылады. Басқа Галло-роман тілдеріне окцитан, арпитан (батыс Пьемонттағы окцитан және арпитан аңғарларында сөйленеді), сондай-ақ фриули және ладин тілдерін қамтитын рето-роман тілдері тобы жатады. Роман тілдеріне жатпайтын тілдер де бар: Оңтүстік Тирольдегі «стандартты» неміс және бавария тілдері, Пьемонт және Валле-д'Аостадағы шағын вальзер қауымдастықтары, Венето, Фриули және Трентинодағы кимбрий және мочено тілдері. Славян тілдері Фриули-Венеция-Джулия аймағында қолданылады: Триест провинциясында, Удине және Гориция провинцияларының шығыс бөліктерінде, сондай-ақ Истрияда словен ұлттық азшылықтары бар. Бүгінгі таңда бұл аймақтардағы негізгі тілдер – словен және хорват тілдері, бірақ итальян тілі де Истриялық итальяндықтардың болуына байланысты азшылық тілі ретінде танылған.

Тарих

Орта ғасырларда, негізінен XIII-XV ғасырлар аралығында, "Ломбард-Венеция койнэі" деген атаумен белгілі бір халық тілі қолданылған. Ортағасырлық дереккөздерде ол қарапайым "жазба тіл" немесе Ломбард деп аталды, себебі "Ломбардия" топонимі сол кезде Солтүстік Италияның барлық аймағын көрсету үшін пайдаланылған. Бұл әдеби койнэ Бонвесин да ла Рива, Джакомино да Верона, Угуччоне да Лоди, Жирардо Патекккио сияқты авторлардың еңбектерінде көрініс тапты.

Альпілік өңірлер

Аоста аңғары, Пьемонт, Венето, Трентино-Альто-Адидже, Лигурия, Фриули-Венеция-Джулия және Ломбардия Италияның Альпілік аймақтары болып табылады, олар Эмилия-Романьяны қоспағанда Солтүстік Италияның барлық бөлігін құрайды.

Мәдени тамырлар

Солтүстік Италия аймақтары әртүрлі тарихи ықпалдарға ұшырады, бұл онда қоныстанған халықтар мен билік құрған елдерге байланысты болды, мысалы, лигурлер, венетер, кельттер, этрусктер, римдіктер, византиялықтар, ломбардтар, испандықтар және австриялықтар. Оның кейбір ормандары мен таулары бірнеше ұлттық саябақтарда сақталған; маңызды мысал – Аоста аңғары мен Пьемонт арасындағы Гран-Парадизо ұлттық саябағы, ол Италиядағы ең көне ұлттық саябақ болып табылады. Италияда ең көп танысқан екі аймақ – Венето және Трентино-Альто-Адидже, ал төртінші және бесінші орындарда Эмилия-Романья және Ломбардия тұр.

ЮНЕСКО нысандары, спорт және туризм

Солтүстік Италияда көптеген маңызды туристік тартымдар бар, олардың көпшілігі ЮНЕСКО қорғауында. Солтүстік Италия – Италия Ривьерасының мекені, оның ішінде Портофино, Санремо және Чинкуэ-Терре кіреді. Италияның осы бөлігінде көптеген тарихи қалалар орналасқан: Италияның өндіріс астанасы Турин, елдің бизнес және сән астанасы Милан және маңызды Генуя порты – бұл аймақтың ең танымал туристік орындары. Аоста, Бергамо, Брешия, Комо және Мантуя сияқты басқа қалалар да бай мәдени мұраға ие, бұл аймақтың келушілерін Гарда көлі (Катуллдың және Гардоне Ривьерасының үңгірлерімен), Комо көлі (Беллажио және Вареннамен) және Маджоре көлі (Борромео аралдары мен Ангерамен) сияқты әдемі ландшафттармен бөліседі. Сондай-ақ, Сестриере, Курмайер, Брейль-Кервиния, Ливиньо және Бормио сияқты маңызды шаңғы курорттары бар. Италияның осы бөлігінде каналдармен толы Венеция қаласы, Верона, Виченца, Падуа, Тренто, Больцано, Кремона, Болонья, Феррара, Парма, Равенна, Чезена, Римини және Триест сияқты бірнеше маңызды туристік орындар да бар. Доломит, Карник және Юлий Альпілері сияқты бірнеше тау жоталары мен Кортина д’Ампеццо және Мадонна ди Кампильо сияқты жоғары деңгейдегі шаңғы курорттары да осы жерде орналасқан.

Аңыздар мен фольклор

thumbnailФольклорлық реконструкциясы, Альберто да Джуссано бастаған Өлім Компаниясы, ол Легнано шайқасы кезінде шабуылды жүзеге асыруға дайындалып жатыр, Палио ди Легнано 2014. Бадалиск – Оңтүстік-Орталық Альпідегі Валь Камониканың мифтік жаратылысы. Бадалиск бүгінде ешкі терісімен жабылған үлкен басы, екі кішкентай мүйізі, зор аузы және жарқыраған көздері бар жаратылыс ретінде бейнеленеді. Аңыз бойынша, Бадалиск Андриста ауылының (Чево коммунасы) маңындағы орманды мекендейді және қауымды мазалайды деп есептеледі: жыл сайын ол Эпифания кезеңінде (5 және 6 қаңтар) тұтқындалып, музыканттар мен маска киген кейіпкерлермен бірге ауылға арқанмен әкелінеді, олардың ішінде il giovane («жас жігіт»), il vecchio («қарт»), la vecchia («қарт әйел») және жануардың құштарлығына «құрбан» болатын жас синьорина бар. Сондай-ақ, барабан қағып, билейтін ескі әйелдер, сақалды малшылар және жануармен «ауылдық дуэль» өткізетін дөңгелек денелі (un torvo gobetto) адам да болады. Дәстүр бойынша, тек ерлер ғана қатысады, бірақ кейбіреулері әйелдерге ұқсатып киінеді. Орта ғасырларда әйелдерге бұл шараға қатысуға, тіпті Бадалистің сөйлеуін көруге немесе естуге тыйым салынған; егер олар осылай істесе, ертеңгі күні қасиетті тағамға қол жеткізуден айырылар еді. Альберто да Джуссано – 12 ғасырдың аңыз кейіпкері, ол 1176 жылғы 29 мамырда Легнано шайқасына белсенді қатысқан делінеді. Бірақ, тарихшылардың сөзіне сенсек, Ломбард Лигасының Фредерик Барбароссамен болған атақты шайқастағы нақты әскери басшысы Гвидо да Ландриано болған. Уақыт өте келе жасалған тарихи талдаулар Альберто да Джуссаноның мүлде болмағандығын көрсетті. Бұрын тарихшылар оның тұлғасын Альбертус де Карате (Альберто да Карате) және Альбертус Лонгус (Альберто Лонго) есімді адамдармен байланыстыруға тырысқан, олар екеуі де 1167 жылғы наурыз айында Ломбард Лигасын құрған Кремонадағы келісімге қол қойған миландықтардың қатарында болған, немесе 1196 жылы Папа Селестин III-ке ұсынылған Сан-Семплициано шіркеуінің ауруханасын басқару туралы өтініште айтылған Альберто да Джуссаномен теңестірген. Дегенмен, бұл сәйкестіктердің бәрі нашар, себебі оларға нақты және сенімді тарихи дәлелдер жетіспейді.