Кіріспе
Италиядағы қала Тренто (ˈtrento немесе ˈtrɛnto; Ладин және ; Trient ; ; ; Tridentum), ағылшын тілінде Трент деп те аталады, Италиядағы Трентино-Альто-Адиже / Юдтирольдегі Адиже өзенінің жағасында орналасқан қала. Ол Тренто автономиялық провинциясының астанасы. 16 ғасырда қала Трент соборының орны болды. Бұрын Австрия мен Австрия-Мажарстанның құрамында болған бұл аймақ 1919 жылы Италияға қосылды. 118 142 тұрғыны бар Тренто Альп тауларындағы үшінші ірі итальян қаласы және Тироль тарихи аймағындағы екінші ірі қала болып табылады. Тренто – Трентино-Альто-Адиже / Южный Тироль, Тироль және Солтүстік Италияның білім беру, ғылыми, қаржылық және саяси орталығы. Қалада әдемі ортағасырлық және Ренессанс дәуіріндегі тарихи орталық бар, онда Тренто соборы және Кастелло дель Буонконсильо сияқты ежелгі ғимараттар сақталған. Тренто, басқа альпілік қалалармен бірге, Альпілік аймақтағы тұрақты дамуды қамтамасыз ету үшін Альпілік конвенцияны іске асыру мақсатында «Жылдың альпілік қаласы» қауымдастығына қатысады. Тренто 2004 жылы «Жылдың альпілік қаласы» атағын алды. Қала өмір сүру сапасы, тұрмыс деңгейі, бизнес және жұмыс мүмкіндіктері тұрғысынан итальян қалалары арасында үнемі жоғары көрсеткіштерге ие, 2017 жылы 5-орынды иеленді. Тренто Италияның ең бай және дамыған қалаларының бірі, ал оның провинциясы Италиядағы ең бай провинциялардың бірі болып есептеледі, жан басына шаққандағы ЖІӨ 31 200 евроны құрайды, ал номиналды ЖІӨ 16,563 миллиард евроға жетеді. 1962 жылы әлеуметтік ғылымдар жоғары университет институты ретінде құрылған Тренто университеті халықаралық байланыстарға баса назар аударатын, Италияның ең беделді орташа және кішкентай университеттерінің бірі. Censis рейтингінде «орташа» университеттер арасында 1-орынды, ал Il Sole 24 Ore рейтингінде итальян университеттері арасында 2-орынды иеленеді. Тренто университетінің Халықаралық зерттеулер мектебі Халықаралық істердің кәсіби мектептері қауымдастығының (Apsia) мүшесі болып табылады, бұл халықаралық қатынастар саласындағы жоғары білім беретін мекемелердің таңдаулы тобы. Бұл Италиядағы алғашқы және қазіргі таңда бірегей институт, сонымен қатар саясаткерлерді даярлайтын әлемдегі ең жақсы халықаралық оқу орындары клубындағы еуропалық мекемелердің бірі. Соңғы жиырма жылда IT, инженерлік және ғылым салаларындағы түрлі зерттеу орталықтарының (FBK, FEM) және зертханалардың құрылуының арқасында Тренто мен оның университеті «Альп тауларының Кремний алқабы» деп аталды.
the city in Italy
Trento (ˈtrento or ˈtrɛnto; Ladin and ; Trient ; ; ; Tridentum), also known in English as Trent, is a city on the Adige River in Trentino Alto Adige/Südtirol in Italy. It is the capital of the autonomous province of Trento. In the 16th century, the city was the location of the Council of Trent. Formerly part of Austria and Austria Hungary, it was annexed by Italy in 1919. With 118,142 inhabitants, Trento is the third largest Italian city in the Alps and second largest in the historical region of Tyrol. Trento is an educational, scientific, financial and political centre in Trentino Alto Adige/Südtirol, in Tyrol and Northern Italy in general. The city contains a picturesque Medieval and Renaissance historic centre, with ancient buildings such as Trento Cathedral and the Castello del Buonconsiglio. Together with other Alpine towns Trento engages in the Alpine Town of the Year Association for the implementation of the Alpine Convention to achieve sustainable development in the Alpine Arc. Trento was awarded the title of Alpine Town of the Year 2004. The city often ranks highly among Italian cities for quality of life, standard of living, and business and job opportunities, being ranked 5th in 2017. Trento is also one of the nation's wealthiest and most prosperous cities, with its province being one of the richest in Italy, with a GDP per capita of €31,200 and a nominal GDP of €16.563 billion. The University of Trento, founded in 1962 as a Higher University Institute of Social Sciences, is one of the most prestigious medium small Italian universities, with a strong international vocation. It ranks 1st among 'medium sized' Universities in the Censis ranking and 2nd in the Il Sole 24 Ore ranking of Italian universities. The School of International Studies of the University of Trento is a member of the Association of Professional Schools of International Affairs (Apsia), a selected group of institutions for higher education in the field of international relations. It is the first, and currently unique, Italian institute and one of the few Europeans present in the club of the best international study schools in the world that form policy makers. In the last twenty years, thanks to the gradual creation of various research centers (FBK, FEM) and laboratories in the IT, engineering and sciences fields, Trento and its university have been nicknamed the "Silicon Valley of the Alps".
Тарих
Бұл қаланың Болцаноға дейінгі өзен жолындағы және Альп тауларындағы Бреннер мен Ресшен асуындағы төменгі Альпілік асулардағы шығу тегі даулы. Кейбір ғалымдар бұл Ретиандық қоныс болды деп санайды: Адиге аймағы көршілес халықтардың, соның ішінде (Адриатикалық) Венети, этрусктер мен галлдардың (кельт халқы) ықпалында болды. Басқа теорияларға сәйкес, соңғысы қалаға б.з.д. IV ғасырда негіз салған. Трентоны римдіктер б.з.д. I ғасырда, Ретиан тайпаларымен бірнеше қақтығыстан кейін бағындырды. Римдіктерге дейін Тренто кельт ауылы болған. Юлий Цезарь оны Рим муниципалитеті ретінде Римнің По өзенінің солтүстігіндегі Цизальпин Галлияның бөлігіне азаматтығын кеңейткен кезде қайта құрды. Елді мекенге берілген латынша атауы Tridentum, яғни "Үш тіс орны" немесе "Үш тіс қаласы" (tri "үш" + dēns, dent "тіс"). Атаудың себебі белгісіз: жаңа қала Нептун құдайына бағышталған болуы мүмкін немесе қаланы қоршап тұрған үш төбеден (италиялық Doss Trento, Doss di Sant'Agata және Doss di San Rocco) алынған болуы мүмкін. Латынша атаудан "триденттік" деген қосымша сөз пайда болды. Ескі қалалық ғимаратта әлі күнге дейін латынша жазу бар: "Montes argentum mihi dant nomenque Tridentum" ("Таулар маған күміс пен Тренто есімін береді"), Фра Бартоломео да Трентоға (1251 жылы қайтыс болды) тиесілі. Трент – Веронадан Инсбрукке баратын Рим жолының маңызды аялдамасы болды. Батыс Рим империясы құлағаннан кейін Трентоның тәуелсіз епископтығы Остготтар, Византия, Ломбардтар және Франктар тарапынан бағындырылды, ақырында Киелі Рим империясының бөлігі болды. 1027 жылы император Конрад II Трентоның принц-епископтарын құрды, олар рухани және діни билікті де қолданады. Алайда, келесі ғасырларда егемендік Трент епископтығы мен Тироль графлығы арасында бөлінді (1363 жылдан Габсбург монархиясының бөлігі). 1200 жыл шамасында Тренто белгілі бір маңызы бар тау-кен орталығы болды: күміс Монте Кальзио – Халиспергтен шығарылды, ал билеуші епископ Федерико Ванга альпілік аймақтың алғашқы тау-кен кодексін шығарды. XIV ғасырда Тренто облысы Австрияның құрамына кірді. Австрия герцогтары (Габсбургтер отбасы) сонымен қатар Тироль графтары болды және алты ғасыр бойы аймақта билік жүргізді (1918). Тренто тарихындағы қараңғы оқиға – Трентоның қанға батқан жаласы болды. 1475 жылы Ұлы жұма күні 3 жасар христиан бала Симонино, кейіннен Симон Трентенский деп аталып кеткенде, қаланың шағын еврей қауымы оны өлтіріп, еврей ритуалдары үшін оның қанын құйған деп айыпталды. Сегіз яһуди азаптап, өртеліп, отбасылары христиан дініне айналдырылды. Трентоның епископы Иоганнес Хиндербах Симониноны қасиетті деп жариялауға тырысты (бұған қол жеткізе алмады) және Трентода басылған алғашқы кітапты "Трентода өлтірілген христиан баласының оқиғасы" деп атады, ол 12 ағаш кескіндемесімен безендірілді. XVI ғасырда Тренто Контрреформацияға әкелген Трент кеңесі (1545–1563) үшін танымал болды. "Триденттік" (Tridentine) деген қосымша сөздің мағынасы Трентоға қатысты, бірақ ол нақты оқиғаға да сілтеме жасай алады. Бұл кездегі елеулі епископтар арасында Бернардо Клезио (қаланы 1514 жылдан 1539 жылға дейін басқарып, кеңесті Трентоға бағыттауға қол жеткізді) және Кристофоро Мадруццо (басқарған 1539 жылдан 1567 жылға дейін), екеуі де еуропалық саясаткерлер және қайта өрлеу гуманистері болды. Осы кезеңде және осы гуманизмнің көрінісі ретінде Тренто еврей баспаханасының орны ретінде де белгілі болды. 1558 жылы кардинал Мадруццо еврей тіліндегі кітаптарды басып шығару мәртебесін неміс раввині Иосиф Оттоленгоға берді. Баспахананы жергілікті дәрігер Якоб Маркария басқан. Жалпы алғанда, 1558–1562 жылдар аралығында 34 шығарма жарық көрді, олардың көпшілігі Мадруццо гербін алып жүрді. Принц-епископтар Трентоны Наполеон дәуіріне дейін басқарып, содан кейін әртүрлі мемлекеттер арасында қол алмасты. 1802 жылы Киелі Рим империясының қайта құрылуы кезінде епископтық шіркеу секуляризацияланып, Габсбургтер аумағына қосылды. 1805 жылы Пресбург келісім-шарты бойынша Тренто Баварияға берілді, ал төрт жылдан кейін Шёнбрунн келісім-шарты бойынша Наполеонның Италия корольдігіне берілді. Халық француз билігіне қарсы қарулы күрес ұйымдастырды. Қарсылық қозғалысының жетекшісі Андреас Хофер болды. Жас кезінде ол Италияның Тироль қаласында тұрып, итальян тілін үйренген. Хофер Трентоны австриялықтар үшін қайтарып алған кезде (1809), оны Тренто халқы құлшыныспен қарсы алды. Шамамен 4000 Трентин еріктілері (Sìzzeri немесе Schützen) француз және бавариялық әскерлерге қарсы шайқаста қаза тапты. 1810 жылы Хофер тұтқындалып, Мантуяға әкелінді және Наполеонның тікелей бұйрығымен француз сарбаздары оны атып өлтірді. 1814 жылы Наполеон жеңілгеннен кейін Тренто қайтадан Габсбург империясының құрамына қосылды. Шіркеу үкіметі ақыры жойылды, ал Тренто осыдан кейін Тирольдің әкімшілік басқаруымен басқарылды. Келесі онжылдықтарда Тренто әкімшілік және экономиканың жаңаруын бастан өткерді, ал Аджеге аңғарында алғашқы теміржол 1859 жылы ашылды. Бүкіл Жерорта теңізі аймағында безгек қаупі болды, бұл фактор бүкіл Италия түбегіне әсер етті және бұл Альпілік аймақтан тыс қалмады. Тіпті Тоскана да аса зардап шекті; безгек Венето аймағына шалқая берген жерлерге дейін жетті, тіпті Италия Альпіне де жетті. 1918 жылдан 1940 жылға дейінгі үкіметтік деректер Италияда безгек салдарынан болған өлімдер 96%-ға төмендегенін көрсетеді, бұл Рокфеллер қоры мен Италияның өзінің безгек сарапшыларының, халықаралық деңгейде безгек туралы білімдерімен танымал болған адамдардың күш-жігерінің нәтижесінде болды. XIX ғасырдың соңында Тренто мен Триест қалалары, этникалық итальяндық басымдылығы бар, бірақ әлі де австриялықтарға тиесілі болған қалалар, итальяндық ирредентист қозғалысының белгісіне айналды. Бенито Муссолини 1909 жылы жергілікті газет штабына қысқа ғана уақытқа қосылды, бірақ Австрияға қарсы топ құра алмағандықтан Трентодан кетіп қалды. Облыстық автономияның жетіспеушілігі және аймақ үшін университет құрудың сәтсіздігіне наразылық болды. Адамдардың адалдығы империяның "әкесі" тұлғасына шоғырланды, Австрияға емес. Ұлтшыл мүдде Италияны Бірінші дүниежүзілік соғысқа жетеледі. Дамиано Кьеза және Австрия парламентіндегі депутат Чезаре Баттисти екі белгілі жергілікті ирредентист болды, олар Тренто аумағын жаңа Италия Корольдігіне қосу мақсатымен Австрия-Венгрияға қарсы күресу үшін итальян армиясына қосылды. Екеуі де жақын жердегі оңтүстік майданда тұтқындалды. Олар мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп сотталды және Буонконсильо сарайының ауласында атылып өлтірді. Соғыс аймаққа үлкен әсер етті, ал ең қатал шайқастар оңтүстік және оңтүстік-шығыс аймақтарындағы тауларда болды. Облыстың 400 000-ға жуық халқының 55 000 ер адамдары Императорлық және Корольдік армияда қызмет етті, олардың 11 000-ы қаза тапты. Көпшілігі Галиция майданында қызмет етті; 700-і итальян армиясымен бірге қызмет етті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Тренто және оның итальян тілінде сөйлейтін провинциясы, сондай-ақ Болцано (Боцен) және Альпілік суайдырының оңтүстігіне созылған Тирольдің бөлігі (қазіргідей негізінен неміс тілінде сөйлейтін) Италияға қосылды. 1943 жылдың шілдесінде Одақтастар Сицилияға басып кірген кезде Муссолини премьер-министр қызметінен алынды. Италия Одақтастарға бас берді және Германияға соғыс жариялады. Неміс әскерлері дереу Солтүстік Италияға басып кірді және Тренто, Беллуно және Оңтүстік Тироль провинциялары Альпілік етектенген аймақтың операциялық аймағының бөлігі болды, Германияға қосылды. Кейбір неміс тілінде сөйлейтін адамдар аймақта тұратын итальян тілінде сөйлейтін адамдардан кек алуды қалады, бірақ көбінесе неміс әскерлерінің, Муссолиниді Италиялық әлеуметтік Республиканың басшысы деп есептейтін және жақсы сақтауды қалағандықтан, бұған жол бермеді.
In the 16th century, Trento became notable for the Council of Trent (1545–1563) which gave rise to the Counter Reformation. The adjective Tridentine (as in "Tridentine Mass") literally means pertaining to Trento, but can also refer to that specific event. Among the notable prince bishops of this time were Bernardo Clesio (who governed the city from 1514 to 1539 and managed to steer the council to Trento) and Cristoforo Madruzzo (who governed from 1539 to 1567), both able European politicians and Renaissance humanists, who greatly expanded and embellished the city. During this period, and as an expression of this Humanism, Trento was also known as the site of a Jewish printing press. In 1558 Cardinal Madruzzo granted the privilege of printing Hebrew books to Joseph Ottolengo, a German rabbi. The actual printer was Jacob Marcaria, a local physician; after his death in 1562, the activity of the press of Riva di Trento ceased. Altogether, 34 works were published in the period from 1558 to 1562, most of them bearing the coat of arms of Madruzzo. Prince bishops governed Trento until the Napoleonic era, when it changed hands among various states. Under the reorganization of the Holy Roman Empire in 1802, the Bishopric was secularized and annexed to the Habsburg territories. The Treaty of Pressburg in 1805 ceded Trento to Bavaria, and the Treaty of Schönbrunn four years later gave it to Napoleon's Kingdom of Italy. The population staged armed resistance to French domination. The resistance leader was Andreas Hofer. During his youth, he lived in Italian Tyrol, where he learned the Italian language. When Hofer recovered Trento for the Austrians (1809), he was welcomed with enthusiasm by the population of Trento. Approximately 4,000 Trentinian volunteers (Sìzzeri or Schützen) died in battle against the French and Bavarian troops. In 1810, Hofer was captured and brought to Mantua, and was shot by French soldiers on the express order of Napoleon. With Napoleon's defeat in 1814, Trento was again annexed by the Habsburg Empire. Church government was finally extinguished, and Trento was henceforth governed by the secular administration of Tyrol. In the following decades, Trento experienced a modernization of administration and economy with the first railroad in the Adige valley opening in 1859. The entire Mediterranean basin was at risk of malaria, a factor that affected the entire Italian peninsula and this Alpine region was not spared. Even Tuscany was particularly hard hit; malaria existed far inland into the Veneto area, reaching the Italian Alps. From 1918 to 1940, government figures show Italy's malaria deaths decreased by 96%, due to the efforts of the Rockefeller Foundation and Italy's own malaria experts, who themselves were international leaders in malariology. During the late 19th century, Trento and Trieste, cities with ethnic Italian majorities still belonging to the Austrians, became icons of the Italian irredentist movement. Benito Mussolini briefly joined the staff of a local newspaper in 1909, but left Trento because they could not create an anti Austrian group. There was dissatisfaction with the lack of provincial autonomy and the failure to establish a university for the region. Feelings of loyalty were focused on the 'father figure' emperor, not for Austria. The nationalist cause led Italy into World War I. Damiano Chiesa and the deputy in the Austrian parliament Cesare Battisti were two well known local irredentists who had joined the Italian Army to fight against Austria Hungary with the aim of bringing the territory of Trento into the new Kingdom of Italy. The two men were taken prisoners at the nearby southern front. They were put on trial for high treason and executed in the courtyard of Castello del Buonconsiglio. The region was greatly affected during the war, and some of its fiercest battles were fought on the surrounding mountains in the southernmost regions and the southeast. Of a population of just less than 400,000 in the province, 55,000 men served in the Imperial and Royal Army of whom 11,000 died. Most served on the Galician front; 700 served with the Italian Army. After World War I, Trento and its Italian speaking province, along with Bolzano (Bozen) and the part of Tyrol that stretched south of the Alpine watershed (which was primarily German speaking, as still is to this day), were annexed by Italy. In July 1943 Mussolini was removed as Prime Minister when the allies invaded Sicily. Italy surrendered to the Allies, and declared war on Germany. German troops promptly invaded northern Italy and the provinces of Trento, Belluno and South Tyrol became part of the Operation Zone of the Alpine Foothills, annexed to Germany. Some German speakers wanted revenge upon Italian speakers living in the area, but were mostly prevented by the occupying German troops, who still considered Mussolini head of the Italian Social Republic and wanted to preserve good relations with the Italians. From November 1944 to April 1945, Trento was bombed as part of the so called "Battle of the Brenner". War supplies from Germany to support the Gothic Line were for the most part routed via the rail line through the Brenner Pass. Over 6,849 sorties were flown by the Allies over targets from Verona to the Brenner Pass, with 10,267 tons of bombs dropped. Parts of the city were hit by the Allied bombings, including the church of S. Maria Maggiore, the Church of the Annunciation and several bridges over the Adige river. In spite of the bombings, most of the medieval and renaissance city center was spared. It was finally liberated on 3 May 1945. In 1947, Trento became the host of the Rally Stella Alpina. Since the 1950s, the region has enjoyed prosperous growth, thanks in part to its special autonomy from the central Italian government. On 4 August 2015, the cathedral tower caught fire by "spontaneous combustion". The clock stopped at 10:50 AM, a matter of minutes after the fire began. In 2020, Trento was listed as the most sustainable city in Italy, according to the Smart City Index.
География
Тренто қалашығы қала орталығымен қатар географиялық және халық саны жағынан әртүрлі көптеген қала маңындағы елді мекендерді қамтиды (қаланың солтүстігіндегі Гардоло индустриалды аймағынан бастап, Монте Бондонедегі шағын таулы ауылдарға дейін). Әртүрлі ерекше қала маңындағы ауылдар өзінің ауылдық немесе таулы ауылдарға тән дәстүрлі ерекшеліктерін сақтап қалған. Тренто Доломит тауларының оңтүстігінде орналасқан, кең мұздық Адиже аңғарында, мұнда Ферсина және Авизио өзендері Адиже өзенімен (Италиядағы екінші ең ұзын өзен) қосылады. Адиже өзені – Альпіде оңтүстікке қарай ағатын үш негізгі өзеннің бірі. Оның Тренто бойымен кеңінен иіліп өтетін бағыты 1850 жылы түзетілді. Аңғарды Виголана, Монте Бондоне, Паганелла, Марзола және Монте Кальзио сияқты таулар қоршап тұр. Жақын маңдағы көлдерге Кальдонаццо, Левико, Гарда және Тоблино көлдері жатады.
Климат
Тренто муниципалитеті биіктік деңгейінің кең ауқымында жатыр, қала орталығында теңіз деңгейінен 200 м-ден аспайды, Пово мен Когнолада 400 м-ге жетеді, ал Монте Бондонеде теңіз деңгейінен 2000 м биіктікке дейін көтеріледі. Биік орналасқан Виоте сияқты аудандарда суық альпілік климат (Dw) басым. Қалалық Трентода Кёппен климаттық жіктеліміне сәйкес, ылғалды субтропикалық континенталды климат (Cfa Dfa) орналасқан. Айлық орташа температура 1,6 °C (қаңтар) және 23,4 °C (шілде) аралығында өзгереді. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 900 мм-ден асады, ол орташа есеппен 87 күнге таралған. Жауын-шашын көктемнің соңында (мамыр-маусым, 9-10 жаңбырлы күнде 90 мм айлық орташа) және күзде (қазан-қараша, 7-8 күнде 100-110 мм айлық орташа) ең көп болады, ал қыс айларында (қаңтар-ақпан, 3-4 жаңбырлы күнде 30-40 мм айлық орташа) ең азы болады. Қыс суық, қар сирек жауады, бірақ қарашаның ортасынан наурыздың ортасына дейін аяз болады. Қыста күндізгі ең жоғары температура 5 °C-тан аспайды, ал ең төменгі температура сирек 10 °C-қа дейін төмендейді, бірақ әдетте күндізгі температура 8 °C шамасында, ал түнгі температура 3 °C-тан 0 °C-қа дейін ауытқиды. Көктемде ауа райы болжамсыз, аңғар арқылы солтүстіктен оңтүстікке немесе кері бағытта жел соғады. Көктемнің көп күндері жағымды, бірақ ауысу өте жылдам болуы мүмкін, мысалы, екі айдың ішінде суық таңертеңнен 30 °C-қа дейін температураның өсуі. Мамыр айында күндізгі температура 18 °C-тан төмен болатын жаңбырлы күндер немесе күндізгі температура 30 °C-қа дейін көтерілетін күн болуы мүмкін. Жаз ыстық, кейде құрғақ, ең болмағанда бір апта бойы температура 35 °C-қа жетеді, ал сирек жағдайларда 38 °C-қа дейін көтеріледі. Жазғы түндер де ыстық болуы мүмкін, түнгі температура шамамен 22-24 °C-та сақталады (Трентоның шығыс, солтүстік және батыс шеттеріндегі төбелі аудандарда жазғы түндер әлдеқайда салқын болуы мүмкін, түнгі температура қала орталығындағыдан 6 °C-қа дейін өзгеше болуы мүмкін). Күздің басында жапырақтар қазан айының ортасында биік жерлерде, қазан айының соңында таулы аудандарда және қарашада қала орталығында сарғайып түседі. Күзгі күндер ылғалды, сұр және көңілсіз болуы мүмкін, температура қазан және қараша айларында тез төмендейді. Қала маңындағы алғашқы қар қараша айының соңында жауып, желтоқсан мен қаңтар айының басы жылдың ең қарлы кезеңі болып табылады.
Демография
2007 жылы Трентода 112 637 адам тұрды, олардың 48%-ы ерлер, 52%-ы әйелдер еді. 18 жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар халықтың 18,01 пайызын құрады, ал зейнеткерлер 19,37 пайызды құрады. Бұл Италияның орташа көрсеткіштерімен – кәмелетке толмағандар үшін 18,06 пайыз және зейнеткерлер үшін 19,94 пайызбен салыстырылады. Тренто тұрғындарының орташа жасы 41, ал Италия бойынша 42 жасқа тең. 2002 жылдан 2007 жылға дейінгі бес жыл ішінде Тренто халқы 5,72 пайызға өсті, ал Италия бойынша бұл көрсеткіш 3,56 пайызды құрады. Қазіргі уақытта Трентода 1000 тұрғынға шаққанда 9,61 туу көрсеткіші тіркелді, Италия бойынша орташа көрсеткіш 9,45 тууды құрады. 2006 жылы халықтың 92,68%-ы итальяндықтар еді. Ең ірі иммигранттар тобы басқа Еуропа елдерінен (көбінесе Албания, Румыния): 4,13%, Солтүстік Африкадан: 1,08%, және Америкадан: 0,85% құрады. Trento Informa журналы («коммуна» таратып отырған журнал) 2011 жылы Трентода 117 190 адам тұрғанын, олардың 48,5%-ы 45 пен 65 жас аралығында болғанын хабарлады. Орташа жас 43,1 жасқа тең еді.
Экономика
Қала өзінің ерекше экономикасының көп бөлігін Италия мен Солтүстік Еуропа арасындағы маңызды коммуникациялық бағыттағы орнына және 19-ғасырдың ортасында оның арнасы өзгертілгенге дейін қаланың ортасынан ағып өткен Адидже өзеніне қарыздар. Бұрын Адидже өзені кеме жүретін өзен болған және Альпідегі негізгі сауда жолдарының бірі еді. Өзеннің бастапқы арнасы қазір Via Torre Vanga, Via Torre Verde және Via Alessandro Manzoni көшелерімен жабылған. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Тренто шарап жасау және жібек өндірісіне тәуелді болды. Трентино провинциясында жасалған көпірлі шарап Тренто DOC жіктелуіне жатады. Соғыстан кейінгі кезеңде салынған өндіріс кәсіпорындарының көп бөлігі бұзылған. Бүгінде Тренто сауда, қызмет көрсету, туризм, жоғары сапалы ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібі (оның ішінде шарап және жеміс-жидек өнімдері) салаларында өркендеп дамып келеді, сондай-ақ шағын, бірақ әйгілі университеті мен Fondazione Bruno Kessler, негізгі және қолданбалы зерттеулермен айналысатын, итальян-неміс тарих институты, Есептеу және жүйелік биология орталығы және FBK құрамына кіретін, теориялық ядролық зерттеулермен айналысатын ECT* сияқты халықаралық деңгейде танымал зерттеу орталықтарының арқасында ғылыми зерттеулер мен конференциялар орталығы ретінде дамуда. Сонымен қатар, Тренто айналасындағы кейбір аймақтарда (Пила) құнды қызғылт және ақ порфир тасы қазылып алынады. Бұл тас Трентоның көптеген жаңа және ескі ғимараттарында қолданылады. Қалада жыл сайын өткізілетін екі маңызды спорттық іс-шара бар: 1907 жылы тұңғыш рет өткізілген және қазірге дейін жалғасып келе жатқан "Жиро ал Сас" (кәсіби жол жүгіру жарысы) және 1963 жылдан бері жыл сайын қалада ұйымдастырылатын "Жиро дель Трентино" велосипедтік жарысы.
Трентоның экономика фестивалі
Trento Economy Festival) 2006 жылы экономистер мен кең жұртшылық арасындағы пікір алмасуды қамтамасыз ету және жеңілдету үшін құрылды. Бұл фестивальдің мақсаты – экономикалық терминологияны баршаға түсінікті ету. Фестиваль жыл сайын мамыр айының соңында Трентоның ескі қаласындағы тарихи Палацци ғимаратында өтеді. Әйгілі экономистер қазіргі экономикалық мәселелерді экономика ғылымы, әлеуметтік және кәсіпкерлік көзқарастар тұрғысынан түсіндіріп, сараптайды. Соңғы жылдары сэр Энтони Аткинсон, Фан Ганг, Зигмунт Бауман және Нобель сыйлығының иегері Гэри Беккер сияқты көптеген экономист ғалымдар мен басшылар белсенді қатысты.
Үкімет
Тренто қаласы Тренто қалалық кеңесімен басқарылады. Сайлаушылар әр бес жыл сайын Трентоның 40 кеңесшісі мен мэрін тікелей сайлайды. Қазіргі Тренто мэрі – Франко Янеселли, ол алғаш рет 2020 жылдың 21 қыркүйегінде сайланды. Бұрынғы кәсіподақ жетекшісі Янеселли партиялардың кең коалициясының қолдауымен солшыл бағытты тәуелсіз кандидат ретінде сайланды. Бұл партиялар сол жақтан (мысалы, Europa Verde сияқты) католик орталығына дейін (Partito Autonomista Trentino Tirolese және Insieme per Trento сияқты) қамтыды. Өзінің қалалық кабинетіне (Giunta) құрамын анықтағанда Янеселли қалалық кеңестің жеті мүшесін таңдады: Моника Баггия, Элизабетта Боццарелли, Мариячиара Франзоя, Кьяра Мауле, Сальваторе Панетта, Роберто Станчина және Паоло Занелла. Алайда, 2020 жылдың қараша айының соңында Паоло Занелла Паоло Гезцинің отставкасынан кейін Трентино провинциясының заңнамалық жиналысының 35 орынның бірін толтыру үшін Giunta мүшесі лауазымынан бас тартатынын мәлімдеді. Одан кейін мэр Янеселли Занелланың орнына Эцио Фачинді тағайындады.
Тироль-Оңтүстік Тироль-Трентино еуроөңірі
1996 жылы Еуропалық Одақ Австрияның Тироль провинциясы мен Италияның Оңтүстік Тироль және Трентино автономиялық провинциялары арасындағы мәдени және экономикалық интеграцияны одан әрі дамыту үшін Тироль-Оңтүстік Тироль-Трентино еурорегионының құрылуын мойындады.
Мұражайлар
MUSE Ғылым және табиғи тарих мұражайы. Мұражай Ренцо Пиано жобалап, 2013 жылы ашылды. Муниципалдық галерея, Тренто және Роверето қазіргі және заманауи өнер мұражайының (MART) бөлігі. Өңірлік өнер мұражайы, Трентоның бұрынғы князь-епископтарының резиденциясы – Buonconsiglio қамалы. Тренто кафедралық алаңының жанында, Преторио сарайында (Тренто) орналасқан Тридентин епархиялық мұражайы Тренто епархиясының көркемдік қазыналарын, сондай-ақ кеңестің қалаға тигізген әсерін көрсетеді. Виот Альпі ботаникалық бағы, Ле-Виоттедегі Монте-Бондонеде орналасқан, 1938 жылы құрылған. Тренто төңірегі таулы ландшафтымен танымал және жазғы және қысқы туризм орталығы болып табылады. Museo dell'Aeronautica Gianni Caproni, Тренто әуежайына жақын Маттареллода орналасқан авиация мұражайы.
Білім
Тренто университеті 1962 жылы құрылған және штаб-пәтері Тренто қаласында орналасқан. Екінші оқу орны Роверето қаласында. Барлығы Трентода 16 000-нан астам студент білім алады. Тироль – Оңтүстік Тироль – Трентино еурорегионы аясында университет Инсбрук және Болцано университеттерімен тығыз байланыс таныстырады.
Көлік
Autostrada A22 (Еуропалық E45 бағытының бөлігі) тас жолы Трентоны Веронамен, ал Болцано, Инсбрук және Мюнхенмен байланыстырады. 1859 жылы ашылған Тренто теміржол станциясы Италия мен Германия арасындағы басты теміржол қатынасын қамтамасыз ететін Бреннер теміржолының (Верона–Инсбрук) бөлігі болып табылады. Станция сонымен қатар Тренто мен Венецияны байланыстыратын Вальсугана теміржолымен де байланысады. Трентода басқа да бірнеше теміржол станциялары бар, соның ішінде Тренто FTM теміржол станциясы, Trento Malè Marilleva теміржолының (FTM) түпкі аялдамасы. Фасса, Фьемме, Гудикари, Нон, Примиеро, Рендена, Соле, Тесино, Вальсугана сияқты негізгі айналасындағы аңғарларға автобус және пойыз қатынасы бар. Қала ішіндегі қоғамдық көлік желісі Trentino Trasporti компаниясының 20 автобус бағытынан және Сардагнаға бағытталған фуникулер қызметінен тұрады. Тренто қала шегіндегі әртүрлі теміржол станциялары қоғамдық көлік желісіне интеграцияланған.
Жергілікті командалар
Италияның волейбол командаларының бірі – «Трентино Волейбол» төрт рет Италия чемпионатында, үш рет CEV Чемпиондар лигасының жеңімпазы және бес рет клубтар әлем кубогын жеңіп алды. «Aquila Basket Trento» бірнеше жылдан бері Италияның баскетбол лигасының ең жоғары дивизионында тұрақты түрде ойнап келеді және 2016/17 және 2017/18 маусымдарында плей-офф финалына өтті. «A. C. Trento S. C. S. D.» 1921 жылы құрылғаннан бері Трентино-Альто-Адидже аймағындағы ең көне футбол клубтарының бірі болып саналады. 2021 жылдан бастап клуб Италияның үшінші деңгейдегі лигасы – Серия C-де ойнайды.
Спорттық орындар
PalaTrento, қазір BLM Group Arena деп аталады, 2000 жылы ашылған, 4300 орындық жабық арена. «Трентино Волей» және «Аквила Баскетбол Тренто» командалары өз ойындарын осы аренада өткізеді. Stadio Briamasco – 4277 орындық футбол стадионы және қазіргі таңда AC Trento командасының үй стадионы болып табылады.