Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Филиппиннің Суригао-дель-Сур провинциясындағы муниципалитет
Municipality in Surigao del Sur, Philippines
Таго, ресми түрде Таго муниципалитеті (Surigaonon: Lungsod nan Tago; ), Филиппиннің Суригао-дель-Сур провинциясындағы 2-ші сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 39 831 адамды құрайды.
Tago, officially the Municipality of Tago (Surigaonon: Lungsod nan Tago; ), is a 2nd class municipality in the province of Surigao del Sur, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 39,831 people.
Тарих
Таго муниципалитеті үш рет құрылды, себебі сол кездегі саяси ахуал тұрақсыз болды. Ол алғаш рет 1865 жылы үш жылға созылған испан үкімдігі кезінде Маура заңы бойынша құрылды. Таго, әлдебір себеппен барио мәртебесіне оралған болуы керек, себебі жазбаларда екінші рет 1883 жылдың 23 тамызында, «Даан Лунгосодтан» (Ескі қала) – су тасқыны жиі болатын жерден, «Лагуна» деп аталатын жерге көшкеннен кейін муниципалдық мәртебесін қайта алғаны көрсетілген. 1896 жылы Филиппин революциясы басталғанда, Таго қайтадан барио мәртебесіне ие болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың орта кезінде Таго халқы саяси белсенділік таныта бастады және 1916 жылдың жазында Каталино Пареджа, Каликстро Эспиноза, Симон Луна, Мигель Монтеро, Хуан Л. Гарсия, Фелесиано Аркиза, Хуан Пиментел, Лоренцо Элизальде, Кануто Консуэгра, Лино Монтеро, Исидро Гарсия, Пастор Кабрера, Бернардо Фалькон, Фелипе Лозада және Феликс Родригес сияқты Тагоның жетекшілері анасы – Тандаг муниципалитетінен Тагоның саяси тәуелсіздігін тартып алуға бел буды. Осы жергілікті басшылар Тандаг қалалық кеңесіне тиісті қол қойылған өтінішхат тапсырды. Бірақ өтінішхатқа көбірек қолдау табу үшін Каталино Пареджа, сондай-ақ кеңесшілер Лино Монтеро, Исидро Гарсия және Закариас Эспиноза шешімді тікелей Суригао провинциялық кеңесіне жіберді, ол өз кезегінде оны Манила қаласындағы генерал-губернаторға жолдады. Сол кездегі нашар көлік жүйесі провинциялық губернатор Рикардо Гонзалеске генерал-губернатор Фрэнсис Бертон Харрисонға өтінішті жіберуде кешігуге себеп болды. Бірақ көптеген маңызды мәселелерге толы болған Харрисон 1918 жылдың 6 қарашасында ғана №41 жарлыққа қол қойды, осылайша Тагоны үшінші рет бариодан жаңадан құрылған қалаға айналдырды. 1919 жылдың 1 қаңтарынан бастап муниципалдық президенттікке сол кездегі кеңесші Каталино Пареджа тағайындалды, ал Каликстро Эспиноза вице-муниципалдық президент болды, ал Фелесиано Аркиза, Хуан Л. Гарсия, Лоренцо Элизальде және Кануто Консуэгра муниципалдық кеңесшілер болып тағайындалды. Сол жылы алғашқы сайлау өтті және Каталино Пареджа мен Лино Монтеро тиісінше муниципалдық президент және вице-президент болып сайланды. Сол кезде Тагоның діни қызметкері – әулие Нас Крунин болатын. Екінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігінде Таго жапондық оккупациядан құтылды. 1944 жылдың сәуір айының соңында жапондықтар Тагоны басып алды. Жапондықтар алғашқы патруль қалаға кірген кезде көптеген зиян келтірді. Мамыр айының басында АҚШ армиясының 10-шы әскери округіне қарасты партизандар жапондықтарға шабуыл жасады. Сегіз жапондық қаза тауып, бірақ партизандар оларды ығыстыра алмады. Жапондықтар 1945 жылға дейін қалып, көптеген үйлерді қиратып тастады. Луналар, Элизальделер, Фалькондар, Монтеролар және Пиментелдер Тагодағы белгілі отбасылар еді.
The Municipality of Tago was born thrice because of the precariousness of political times back then. It saw the light of day for the first time in 1865 under the Maura Law of the Spanish Regime that lasted for three years. Tago must have reverted to its barrio status because records had it that for the second time, it regained its municipal status on August 23, 1883, just after it transferred from the so called Daan Lungsod (Old Town), which was perennially flooded, to the place called Laguna. When the Philippine Revolution broke out in 1896, Tago was again reverted to its barrio status. About the middle of the First World War, the people of Tago grew politically minded and in the summer of 1916, important leaders of then Barrio of Tago like Catalino Pareja, Calixtro Espinoza, Simon Luna, Miguel Montero, Juan L. Garcia, Feleciano Arquiza, Juan Pimentel, Lorenzo Elizalde, Canuto Consuegra, Lino Montero, Isidro Garcia, Pastor Cabrera, Bernardo Falcon, Felipe Lozada and Felix Rodrigues were determined to wrestle Tago's political independence away from the mother Municipality of Tandag. This breed of local leaders then submitted a duly signed petition to the Municipal Council of Tandag. But wanting the petition to gain more support, Catalino Pareja, along with councilors Lino Montero, Isidro Garcia and Zacarias Espinoza, sent the resolution directly to the Provincial Board of Surigao which in turn endorsed it to the Governor General in Manila. The crude transportation system during that time made the Provincial Governor Ricardo Gonzales incur delays in sending the petition to Governor General Francis Burton Harrison. But faced with numerous pressing matters to attend to, Harrison issued Executive Order No. 41 only on November 6, 1918, thus converting Tago, for the third time, from being a barrio to a newborn town. Appointed Municipal President effective January 1, 1919, was then Councilor Catalino Pareja with Calixtro Espinoza as Vice Municipal President while Messrs. Feleciano Arquiza, Juan L. Garcia, Lorenzo Elizalde and Canuto Consuegra were appointed as Municipal Councilors. On the same year, the first election was conducted and Catalino Pareja and Lino Montero were elected as Municipal President and Vice Municipal President respectively. Reverend Father Nose Croonin was Tago's Parish Priest at that time. During much of World War II Tago remained free from Japanese occupation. In late April 1944 the Japanese occupied Tago. The Japanese caused much damage there when their first patrol entered town. In early May guerrillas affiliated with the 10th Military District of the U. S. Army attacked the Japanese. Eight Japanese were killed, but the guerrillas were unable to dislodge them. The Japanese remained until 1945 and left many houses destroyed. The Luna's, Elizalde, Falcon, Montero and Pimentel are the prominent family in Tago.
География
Таго Суригао-дель-Сурдың орталық бөлігінде, Тынық мұхитына қарай орналасқан. Ол 126 градус 12 минут бойлық және 9 градус солтүстік ендік аралығында жатыр. Солтүстік жағынан Тандаг қаласымен, солтүстік-батысынан Лануза муниципалитетімен, батысынан Сан-Мигель муниципалитетімен, оңтүстік-шығысынан Байабас муниципалитетімен, ал оңтүстігінен Кагвайт және Марихатаг муниципалитеттерімен шектеседі.
Tago is located in the central part of Surigao del Sur facing the Pacific Ocean. It lies between 126 degrees 12 minutes longitude and 9 degrees minutes north latitude. It is bounded on the north by the Capital Town of Tandag, on the north west by Municipality of Lanuza, on the west by Municipality of San Miguel, on the southeast by the Municipality of Bayabas and on the south by the Municipalities of Cagwait and Marihatag.
Жер аумағы
Таго 343,52 км² жерде орналасқан, бұл Суригао дель Сурдың жалпы аумағының шамамен 7,55% құрайды. Аумағы бойынша, Кабангахан ауылы Тагоның жер аумағының 20% -ын алып, ең үлкені болса, Пурисима ауылы 1,51% -бен ең кішісі.
Tago sits on a 343.52 km2 of land which is about 7.55% of the total area of Surigao del Sur. In terms of area, Barangay Cabangahan is the largest with 20% of Tago's land area while Barangay Purisima is the smallest with 1.51%.
Топырақ
Тагоның топырақ түрлері әртүрлі; жағалау бойы құмды. Виктория және Даяоан барангаларында Бантуг сазды топырағы бар; Гамут, Кинабигтасан, Сумо Сумо, Адлай және Анахао Даан барангаларында Бутуан сазды топырағы бар; ал Бажао, Альба, Каяле, Бангсуд және Анахао Багода құмды сазды топырақ кездеседі. Мато сазды топырағы теңіз жағалауынан бастап Тандаг Таго және Таго Сан-Мигель шекараларына дейінгі көптеген тау жоталарында табылмайды.
Tago's soil types vary; along the shoreline is sandy. Barangays Victoria and Dayoan have Bantug clay; Barangays Gamut, Kinabigtasan, Sumo Sumo, Adlay and Anahao Daan have Butuan clay; while Bajao, Alba, Cayale, Bangsud and Anahao Bag o have silt loam. Matho clay can be found in most of the mountain ranges from the seashore to the boundaries of Tandag Tago and Tago San Miguel.
Қиғаштық
Тагоның жер аумағының шамамен 50 пайызы салыстырмалы түрде жазық жер (0-3%) құрайды, ал шамамен 30 пайызы, көбінесе солтүстік-батыс бөлігінде, тік таулардан тұрады.
Roughly 50% of Tago's land area is relatively flat terrain (0 3%) while roughly 30%, mostly in the north western portion, are steep mountains.
Климат
Тагода тропикалық жаңбырлы орман климаты (Af) басым, жыл бойы мол жауын-шашын жауады, ал қаңтар айында өте ауыр жаңбыр жауады.
Tago has a tropical rainforest climate (Af) with heavy to very heavy rainfall year round and with extremely heavy rainfall in January.
Демография
Таго 1980 жылдан 1990 жылға дейін орташа өсім көрсеткіші 2,3% құрады. Бірақ жұмыс мүмкіндіктерінің болмауына байланысты сыртқа көші-қонның нәтижесінде 1995 және 2000 жылдар аралығында 1,86%-ға төмендеді. Барнагайлардың арасында Виктория барнагайы ішке көші-қонның арқасында ең жоғары өсім көрсеткішін – 6,12% тіркеді, себебі аймақта Суригао-дель-Сур политехникалық мемлекеттік колледжі орналасқан, ал Мерседес барнагайы теріс өсімді (-0,28%) көрсетті.
Tago recorded an average growth rate of 2.3% from 1980 to 1990. But because of out migration arising from lack of job opportunities, it had gone down to 1.86% between the periods 1995 and 2000. Among the barangays, Victoria registered the highest growth rate at 6.12% due to in migration, the area being home to the Surigao del Sur Polytechnic State College while Barangay Mercedes posted a negative growth ( 0.28%).
Халық тығыздығы
Халық тығыздығы шаршы километрге 86 адамды құрайды. Пурисима барангайы ең тығыз қоныстанған, шаршы километрге 1137 адам тұрады, бұл муниципалдық тығыздықтан асып түседі. Умбай барангайында халық тығыздығы ең төмен – шаршы километрге 16 адам.
Population density is placed at 86 persons per km2. Barangay Purisima is the most densely populated with 1,137 persons per km2, higher than the municipal density. Barangay Umbay has the lowest population density with 16 persons per km2.
Білім
Тагондықтардың 57%-ы бастауыш білім алған, 25%-ы орта мектепті бітірген. Олардың 85%-ы жоғары білім алады, бірақ олардың жартысы ғана академиялық дәрежеге ие.
Fifty seven per cent (57%) of Tagon ons are elementary graduates, 25% are high school graduates. Eighty five per cent (85%) of them obtain college education but barely half of them hold academic degrees.