Кіріспе
Томас Кевин Бити (18 желтоқсан 1953 – 16 қыркүйек 2018), ағылшын футболшысы. Кедейлікте дүниеге келген ол, кәсіби және халықаралық деңгейде, көбінесе орталық қорғаушы ретінде ойнады. Ойыншылық жолының көп бөлігін «Ипсвич Таун» клубында өткізді, осы клуб сапында ФА кубогы мен УЕФА кубогын жеңіп алды. 1972–1973 маусым соңында «Кәсіби футболшылар қауымдастығының» жас ойыншысы болып танылды және көптеген «Ипсвич» әріптестерімен бірге «Жеңіске қашып құтылу» фильмінде түсті. Битидің ойыншылық карьерасы оны жоқтан жаққа жеткізді, бірақ «The Daily Telegraph» газетінің мәліметінше, ол «жарақаттануға және апатқа бейімділікке ұшыраған». Оның ойыншылық карьерасында даулы жағдайлар болды, әсіресе Англияның 23 жасқа дейінгі құрамасына шақырылғаннан кейін із-түзсіз жоғалып кеткен кезде. Ойыншылық жолын аяқтағаннан кейін жұмыссыздыққа және алкогольге тәуелділікке ұшырады, тіпті өмірден қол жұртқысы келді, бірақ кейін өміріне жаңа мағына тауып, теледидар мен радиода футбол комментаторы болып жұмыс істеді. Көптеген сарапшылар мен сауалнамалар бойынша Бити «Ипсвич Таунның» ең үздік ойыншысы деп есептеледі. «Ипсвичтің» (кейін Англияның) жаттықтырушысы Бобби Робсон оны көрген ең үздік ағылшын футболшысы деп атады.
Thomas Kevin Beattie (18 December 1953 – 16 September 2018) was an English footballer. Born into poverty, he played at both professional and international levels, mostly as a centre half. He spent the majority of his playing career at Ipswich Town, the club with which he won both the FA Cup and the UEFA Cup. He was also named the inaugural Professional Footballers' Association Young Player of the Year at the end of the 1972–73 season, and featured in the film Escape to Victory alongside many of his Ipswich teammates. Beattie's playing career took him from rags to riches, but according to The Daily Telegraph he was "cursed by being both injury and accident prone". His playing career included some controversy, notably when he went missing after being selected for England's under 23 team. After retiring from playing he descended into unemployment and alcohol abuse, and contemplated suicide, before finding purpose once more and a new career in later life, as a football commentator on television and radio. Beattie has been called Ipswich Town's best ever player by many pundits and polls. Ipswich (and later England) manager Bobby Robson called him the best England player he had seen.
Ерте өмір
Томас Кевин Бити 1953 жылдың 18 желтоқсанында Карлайлда дүниеге келді. Ол әкесі де Томас Бити аталғандықтан, екінші атымен танымал болды. Битидің анасы Липтон шайханасында тазалаушы болып жұмыс істесе, әкесі Ұлттық көмір басқармасында көмір жеткізуші болды. Осының салдарынан, жас Бити жергілікті бақшалардан жеміс-жидек пен көкөніс алып жүрді. Кейінірек ол былай деп еске алады: "Үстелде тамақ тек әкесі жеңіске жеткен атқа тікелей тігіс салғанда, немесе жергілікті пабта дартс немесе доминода жеңгенде ғана болатын". Бити жергілікті футбол командасы – Карлайл Юнайтедті жақтады және Хьюи Макилмойл сияқты ойыншыларды құдай санады. Макилмойл клуб сыртында автограф беруге уақыты болмағанда қатты ренжігенін айтты және содан бері мұндай өтініштерді қабылдамай қоюға шешім қабылдады. Бити Санкт-Кутберт Рим-католик мектебінде оқыды, онда мектеп командасында футбол ойнай бастады, бастапқыда қақпашы ретінде. Оның отбасы оған қажетті футбол буттарын алуға шамасы келмеді, бірақ Раффи мырза аталған мұғалім оған бір жұп сатып берді. Бити он бір жастағы емтиханды тапқанмен, отбасысы гимназия формасын алуға мүмкіндік таппады, сондықтан ол Санкт-Патрик Рим-католик жоғары мектебіне ауысты. 14 жасында мектепті бітіріп, кейіннен машина құрастырушы және фабрикаларда, қоймада, құрғақ тазалауда және жиһаз компаниясында жұмыс істеді.
Жастық шақ
15 жасында Бити жексенбі күндері «Блэкфриарс», ал сенбі күндері «Сент-Огастин» клубында ойнайтын. Кейіннен Шенкли осы жас жігітті қатарға қоймағанын өзінің ең үлкен қателіктерінің бірі деп айтты. Робсон Грейге: «Егер оны жіберіп алсаң, жұмысыңнан айырыласың» деді. Битидің кедейлігі Ипсвичке әкесінің аяқ киімін киіп келгенде байқалды, сондықтан Ипсвич оны қатарға алғанда клуб бірден оған киім сатып алды. Ол ата-анасы арасындағы зорлық-зомбылықтың алдын алуға да тырысты: «Әкем үйге жіберген ақшамды ішімдікке жұмсап, анамның мұқтаж қалғанын білгенде қатты ренжідім. Одан да жаманы, оның ішімдікке құмарлығы күшейіп, анамды ұрып-сапалағанын білдім». Ипсвич ойынды 2:1 есебімен жеңіп алды, содан кейін ол «Юнайтедтің» Бобби Чарлтоннан автограф сұрады. Чарлтон Битиге оның ойыны Дункан Эдвардсты еске түсіргенін және болашақта ол автограф беріп жүретінін айтты. Ипсвич төртінші орынды иеленді, бұл олардың 1961-1962 жылдардағы Альф Рэмси командасымен Чемпионатты жеңгеннен бергі ең жақсы нәтижесі болды. Келесі маусымда Бити алғаш рет еуропалық жарысқа қатысты, себебі Ипсвич өткен маусымда лигада төртінші орын алғандықтан УЕФА кубогына жолдама алған. Ол сол маусымда Ипсвичтің барлық 42 лига ойынында (Мик Миллспен бірге) өнер көрсетті, кубок жарыстарында тағы 15 рет ойнады және Кәсіби футболшылар қауымдастығының (PFA) «Жылдың жас ойыншысы» сыйлығын алды. Ол тағы бір рет клубының «Жылдың үздік ойыншысы» атанды. Көпшілік ашуға толы наразылық білдірді, бәрі Битиге қарай бағытталды. Робсон: «20 минут бойы қазанды қайнатты. Кевин Бити 28 мың адамды жеңіп шығу керек еді». Сол маусымның соңында Бити үй командасы «Карлайл Юнайтедке» қарсы ойынға капитан болып тағайындалды. Ипсвич сапында 52 ойын өткізіп, 6 гол соққан ол 1974-1975 жылғы ФА кубогының жартылай финалына жол ашты және лига маусымын үшінші орында аяқтауға көмектесті. Бити 1975-76 маусымда Ипсвич үшін 36 кездесуде ойнап, 4 гол соқты. Маусым соңында ол қатты арқа ауруынан зардап шекті, оның себебін бала кезінде әкесіне көмір қаптарын тасуға көмектескенде алған жарақатқа байланысты деп есептеді. Клубта үлкен жетістіктерге қол жеткізбесе де, ол екінші жыл қатарынан Бірінші дивизионның үздік құрамына енді. 1976-77 маусым Ипсвич үшін «Ливерпуль» және «Манчестер Юнайтед» командаларын жеңіспен бастады. Содан кейін Ипсвич клуб тарихындағы рекордтық 7:0 есебімен «Уэст-Бромвич Альбионды» ұтты: Альбионның қақпашысы Джон Осборн Битидің алыстан соққан голы туралы өзін бақытты санады, себебі ол оны ұстап алғанда қолы сындырып алуы мүмкін еді. Битидің маусымы өзін-өзі жарақаттауынан ерте аяқталды: үйінде от жағу кезінде ол бензин құйып қойды, нәтижесінде беті мен мойнына ауыр күйік тиді, ол алты матчты өткізіп алды. Бірақ лигалық матчта тізесіне жарақат алғаннан кейін Люксембургке қарсы Англия құрамасына қатысудан бас тартты. Тексеру кезінде тізедегі шеміршек зақымдалғандығы анықталды, сондықтан операция жасау қажет болды. Үш апта сауығып, кортизон инъекциясын алғаннан кейін, ол «Ипсвич» құрамасына УЕФА кубогының үшінші раундында «Барселонаға» қарсы өткен үй ойынына уақытында оралды. Ипсвич матчты 3:0 есебімен жеңіп алды, тізесінде реакция болғанына қарамастан, ол кері матчта да ойнай алатынын мәлімдеді. Робсон келіспеді, ал Бити ойынға қатыспады. Ипсвич пенальти сериясында жеңіліске ұшырады. Кортизон инъекциялары Бити үшін қалыпты жағдайға айналды, ол ФА кубогының төртінші раундында «Хартлпулге» қарсы жеңіске жеткен кезде командаға қайта оралды. Ипсвич лигада нашар формада болғанымен, олар Хайбериде ФА кубогының жартылай финалында «Уэст-Бромвич Альбионмен» кездескен кезде құлдыраудан аман қалды. Битидің айтуынша, «басшы маған жасырын түрде егер өзімді ойнауға жарамды сезінсем, онда мен қатыса аламын деді». Робсон Кубок финалының құрамын соңғы минутқа дейін жарияламады: ол құрамға бес жартылай қорғаушыны және жалғыз шабуылшы ретінде Пол Маринерді, ал Битиді қорғанысқа қосты. Роджер Осборнның Ипсвич үшін соққан голы ойынның жалғыз ұпайы болды және олар кубокты жеңіп алды. Бити финалда жеңіске жету үшін кортизонды үш рет инъекциялады. Кубок финалында жеңіске жеткеннен кейін, ол және команда мүшелері Робин Тернер мен Дэвид Геддис Карлайлдің құрметті азаматы атанды. Бити маусым бойы Ипсвич сапында 21 рет ойнап, бірде-бір гол соқпады. Оның сөзімен айтқанда, «тек үлкен ойындарға дайындалған». Жалпы, ол сол маусымда 26 кездесуде ойнап, екі гол соқты. Ол 1980-81 маусымда да «аз рөлде» ойнады, көбінесе орталық қорғаушы емес, шабуылшы ретінде. Алайда, 1980-81 жылғы УЕФА кубогының екінші раундында чехословакиялық «Богемианс» командасына қарсы өткен екі ойындағы қорғаныс рөлі, оның «матчтың үздік ойыншысы» атанғаны Ипсвичтің маусымы үшін маңызды болды. Жарақаттарына байланысты жиі құрамға ілікпесе де, Бити 1980-81 жылғы УЕФА кубогының төртінші раундының бірінші ойынында «AS Saint-Étienne» командасына қарсы 4:1 есебімен жеңіске жеткен кезде өнер көрсетті, олардың құрамында Мишель Платини мен Джонни Реп болды. Ипсвич үйде 3:1 есебімен жеңіске жетті, бірақ Бити қатыспады. Ол 1981 жылдың сәуір айында «Ипсвич» сапындағы соңғы матчын өткізді, ФА кубогының жартылай финалында «Манчестер Ситиге» қарсы өткен ойында қолы сынды. Бити 2008 жылғы УЕФА кубогының финалында «Рейнджерс» және «Зенит Санкт-Петербург» командалары арасындағы матчта УЕФА президенті Мишель Платиниден медаль алды. Бити 1981 жылдың желтоқсанында төрт жылдың ішінде жасалған бес тізе операциясынан кейін жарақаттарына байланысты футболдан кетті.
Кейінгі мансап
1982 жылы маусымнан тыс уақытта Бити менеджер Кен Браун басшылығымен «Норвич Сити» клубымен жаттығуға кірісті, ол оған қысқа мерзімді келісімшарт ұсынды. Бірақ бұл ұсыныс көп ұзамай қайтарылып алынды, себебі «Ипсвич» клубы Битиді өзінің жергілікті қарсыластарына жібергісі келмеді. Лигада төрт ойыншы болды, алайда командаласы Джон Лайонс өзін-өзі өлтіргеннен кейін Хантер отставкаға кетті, ал Бити одан әрі мансабын жалғастыруға шешім қабылдады. Ол «Миддлсбро» клубымен келісімшарт жасады, онда сол маусымда бес ойынға қатысып, «Ноттс Каунти» клубына қарсы өткен FA Кубогы матчында бір пенальти соқтырып, 2:0 есебімен жеңіске жетті. Оның клубтағы уақыты солтүстік-шығыс аймағындағы қарсыласы «Ньюкасл Юнайтед» клубына қарсы өткен ойында ауыр жоңқа травмасын алғаннан кейін аяқталды. Кәсіби емес лигаға көшкен Бити Барри Фрайдың «Барнет» клубымен келісімшарт жасады, сондай-ақ бұрынғы Англия құрамасының ойыншысы Стив Уитвортқа қосылды. Битидің айтуынша, жарақат және «арақ ішу мен депрессияның үйлесімі» оның клубтағы уақытын қысқартты. Ешқандай жаттықтырушылық жұмыс таба алмағаннан кейін Бити жұмысшы болып жұмыс істеді және кірісін толықтыру үшін жергілікті «Харвич & Паркестон» командасына қосылды. «Ипсвич» клубының бұрынғы скауты Рон Грейден ұсыныс алған Бити шведтердің екінші дивизионындағы «Sandvikens IF» клубына, менеджер және бұрынғы швед құрамасының ойыншысы Томас Нордальмен бірге қосылды. Бірақ Нордаль көп ұзамай жұмысынан кетіп, клуб Битиге бостандық берді. Ол Норвегияға көшіп, төртінші дивизиондағы «Kongsberg IF» клубымен келісімшарт жасады, онда алғашқы маусымда 60-тан астам гол соқты. 1988 жылы ол норвегиялық екінші дивизиондағы «Nybergsund IL Trysil» клубымен келісімшарт жасады, олар үшін бес ойын өткізіп, содан кейін Англияға қайтып оралды. Ол сондай-ақ «Clacton Town» клубында ойнады. Майк Уокер мен Дункан Форбсқа «Норвич Сити» клубында, Уокердің менеджерлік кезеңінде скаут ретінде көмектесті, ал «Портсмут» клубында Алан Болл-младший үшін ұқсас рөл атқарды. Битидің жаттықтырушылыққа алғашқы қадамы 2002-03 маусымда Родди Коллинс басшылығымен туған жері «Карлайл Юнайтед» клубында жартылай штаттық қызметкер болып жұмыс істеуі болды. Коллинс 2003-04 маусымның басында жұмыстан босатылды, ал Бити клубты тастап, кейіннен АҚШ-та мектеп оқушыларын жаттықтыруға кірісті. Оның соңғы жаттықтырушылық лауазымы Барри Фраймен «Питерборо Юнайтед» клубындағы қысқа мерзімді жұмыс болды. Ол 1972 жылдың қараша айында Уэльске қарсы «Vetch Field» стадионында (Суонси) өзінің алғашқы ойынын өткізді, онда Англия 3:0 есебімен жеңіске жетті. Оның 23 жасқа дейінгі құрамадағы соңғы ойыны да сол деңгейдегі жалғыз голын соқты, бұл жолы Уэльске қарсы 2:0 есебімен жеңіске жетті, бұл жолы Рексемдегі «Racecourse Ground» стадионында. Бити допты торға түсірді, бірақ қақпашыға жасалған бұзушылық үшін гол есепке алынбады; Перри Гровс, ол «Колчестер Юнайтед» клубында Битимен бірге ойнаған.
Ойын стилі
Бити күш-қуатымен танымал болды, "Жануар" деген лақап аты оны көрсететін. Сонымен қатар, доптағы шеберлігі де жоғары болды (соның нәтижесінде "Алмаз" деген тағы бір лақап аты пайда болды). 2018 жылы берген сұхбатында Хантер олардың серіктестігі туралы былай деді: «Біз бір-бірімізбен тіл табысып, жақсы түсіністік. Егер мен шабуылға шықсам, ол әрқашан менің артымда болар еді – және керісінше. Бізге ешқандай жаттығулардың қажеті болмады, себебі бұл бізге табиғи түрде келді. Біз жақсы жұптасқанбыз. Біз бір бөлмеде екі жақта отырғанда да, бір-біріміздің ойымызды білдік. Кейде біріміз күліп, біріміз күлкіге батып, жігіттер: «Неге күліп отырсыңдар?» деп сұрайтын. Ал біз: «Өзіңізге қатысты іс емес» дейтінбіз. Бұл алаңда да көмектесті, себебі бізге сөйлесудің қажеті болмады, өйткені біз бір-біріміздің ойын білдік. Бити Питтодриде Шотландияның 23 жасқа дейінгі құрамасына қарсы Англияның 23 жасқа дейінгі құрамасымен ойынға шақырылғанда, жаттықтырушысы Бобби Робсон оны «дұрыс пойызға мінгізді», бірақ ол Манчестерге жетпеді. Ол өзін-өзі өлтіру туралы ойларға толы болған. Кейінірек Бити телеарнада жұмыс істеді. 2012 жылдың мамырында Бити жәрдемақы алаяғы жасағаны үшін сотталды және 12 аптаға үй қамауына жіберілді. Ол радиодан түскен табысын жарияламады, себебі жәрдемақысынан айырылып қалудан қорқып жүрді. Бити болашақ әйелі Маргарет Болдимен, оны Маги деп атаған, 1960 жылдардың соңында немесе 1970 жылдардың басында шәкірттік үйіне жақын жасөспірімдер клубында танысты. Бити оны «бірден ғашық болдым» деп сипаттады. Олар 1974 жылы үйленді, көп ұзамай ол Radio Times журналында «Футболшылардың әйелдері» рубрикасында пайда болды; сол кезде олар әлі де клубқа тиесілі қарапайым үйінде тұрып жатқан еді. Мэггиге 1980 жылдардың ортасында көпқабатты склероз диагнозы қойылды; кейін ол мүгедектер креслосына отыруға мәжбүр болды, ал Бити кеңеске тиесілі бунгалода оның күтіміне қарады. Оның артында әйелі мен қыздары қалды. Ipswich және Англия құрамасының бұрынғы ойыншысы Терри Батчер Битиге құрмет көрсетіп, оны «толыққанды футболшы» деп атады және оның сол аяғынан соққан добын «Экзосет» деп сипаттады. Бити 1981 жылы түсірілген «Жеңіске қашып құтылу» фильмінде де ойнады. Оның шеберлігі Майкл Кейннің әскери тұтқыны кейіпкерінің дублері ретінде алаңда көрсетілді, және екеуі дос болып қалды. Бити фильмде де ойнаған Сильвестр Сталлонемен жақсы қарым-қатынаста болған жоқ: «Онымен осылай жақсы тіл табысқандар көп емес еді, мен оны қол күресте жеңгеннен кейін – алдымен оң қолыммен, содан кейін сол қолыммен – ол маған қайтадан сөйлемеді». Мүсіннің дизайнын 2019 жылдың 19 наурызында жергілікті мүсінші Шон Хеджес Куинн таныстырды. 2019 жылдың тамызында мүсінді салу үшін қажетті қаражат толық жиналғандығы расталды. 2021 жылдың 18 желтоқсанында, Битидің 68 жасқа толу күнінде, оның мүсіні Портман жолының сыртында ресми түрде ашылды.
<blockquote>we just gelled and if I went and done things to attack the ball he was always behind me – and vice versa. We didn't need to work at it because it was something that came naturally We were just a good partnership me and Beat would be sitting on the other side of a room from each other and we would know what the other was thinking because there were times I would, or he would, burst out laughing and the boys would say, what you bloody laughing at? And we would say "mind your own business" It helped on the field because we didn't even have to talk because we knew each other's play. Called up to represent England at under 23 level against Scotland under 23s at Pittodrie, Beattie was "put on the right train by his manager Bobby Robson", yet failed to arrive in Manchester. He considered suicide, In later years, Beattie worked for broadcast media; In May 2012, Beattie was convicted of benefit fraud and given a 12 week curfew. He had failed to disclose his earnings from radio, for fear of losing Income Support. Beattie met his future wife Margaret Boldy, known as Maggie, in the late 1960s or early 1970s in a youth club near to his apprentice accommodation, Beattie describing it as "love at first sight". They married in 1974, and soon afterward she appeared in Radio Times in a "Footballers' Wives" feature; at that point the couple were still living in a "modest" club owned house. Maggie was diagnosed with multiple sclerosis during the mid 1980s; she was later confined to a wheelchair, with Beattie as her carer in their council owned bungalow. He was survived by his wife and daughters. Former Ipswich and England player Terry Butcher paid tribute to Beattie, calling him "the complete footballer" and describing his left footed shot as an "Exocet". was voted numerous times as Ipswich Town's "best ever player", Beattie featured in the 1981 film Escape to Victory. His skills were shown on the pitch as the body double for Michael Caine's prisoner of war character, and the two became friends. Beattie had a cooler relationship with Sylvester Stallone, who also starred in the film: "There weren't too many that got on that well with him and after I beat him in an arm wrestle – first my right arm and then my left – he didn't speak to me again". The design for the statue was revealed on 19 March 2019 by local sculptor Sean Hedges Quinn. It was confirmed in August 2019 that the funds required to build the statue had been raised. On 18 December 2021, on what would have been Beattie's 68th birthday, his statue was officially unveiled outside Portman Road.