Кіріспе

"Соңғы күндер" – Боб Вудвард пен Карл Бернштейннің 1976 жылы жазған, Уотергейт дағдарысы туралы құжаттамалық кітабы. 1974 жылғы "Барлық президенттің адамдары" кітабының жалғасы болған "Соңғы күндер" Ричард Никсонның президенттігінің соңғы айларына, Никсонның Ақ үйіндегі таспалар үшін болған күреске және Ричард Никсонға қарсы жүргізілген импичмент процесіне арналған.

Бастапқы және жазу

1974 жылдың тамызында Ричард Никсон отставкаға кеткеннен кейін көп ұзамай Вудвард пен Бернштейн кітап жазу үшін The Washington Post газетінен демалысқа шықты. Бастапқыда олар Никсон президенттігінің соңғы жүз күнін ғана қамтуды жоспарлаған, бірақ кейін оны одан да ертерекке дейін кеңейтті. Кітап жазылып жатқанда, оның мазмұны бойынша "сенсациялық" болатыны туралы әлдебір сезімдер пайда болды, бірақ Вудвард оған келіспей, "жүздеген шағын жаңалықтардан тұратын кітап" болады деді. (Вудвард Маршаллдың кітабына алғы сөз жазғанын да атап өткен жөн.) Кітаптың алғы сөзінде көрсетілгендей, кітапта бейнеленген барлық ақпарат пен жағдайлар 394 адаммен сұхбаттасу арқылы алынған. Сұхбаттардың мазмұны ресми мәліметтер ретінде қарастырылды, бірақ дереккөздердің кім екені құпия сақталды. Әрбір егжей-тегжей мұқият тексерілді және екі тәуелсіз дерек көзінде расталмаған ақпарат кітапқа енгізілмеді. Кітаптың тәсіліне мысал ретінде, Дж. Фред Буджардт кітапты зерттеу кезінде Вудвард пен Бернштейнмен сегіз "толыққанды" сұхбатқа қатысты. Бір адам 17 рет сұраққа жауап берді. Сонымен қатар, осы үзінділерден алынған ақпарат көптеген газеттерде жарияланды.

Сыни жауап

Кітапқа жазылған сын-пікірлер оның ішіндегі ашылуларға да, жазылу әдістемесіне де қатысты. Біріншісі туралы «Лос-Анджелес Таймс» газеті кітапты «жайдарлы, қараңғы, сарказмды, мұңды, қорқынышты» деп сипаттады. Ал «Ньюсуик» журналы оны «біздің замандағы эпикалық саяси оқиға туралы ерекше репортаж» деп атады. Бұл толыққанды бейнелеу кітапқа қатысты алғашқы айыптауларды жеңілдетуге көмектесті. Ривс дереккөздер мәселесіне де алаңдаушылық білдірді, олардың кейбір дереккөздерін ашық мәлімдеуі керек болғандығын айтты. Дегенмен ол «Вудвард пен Бернштейнге сенемін» деп қорытындылады, «олар ғана емес, керемет журналистер», сондай-ақ Джеральд Фордтың президенттігінің алғашқы күндерін зерттеудегі өзінің кейбір нәтижелері Никсонның соңғы күндері туралы олардың хабарлауларын растады. 2018 жылы Politico журналы Вудвордтың барлық 20 кітабын, соның ішінде жаңадан шыққан «Қорқыныш» кітабын ретроспективті бағалап, «Соңғы күндер» кітабын екінші орынға қойды, ол тек «Президенттің барлық адамынан» кейін ғана қалды. Politico жазушысы «Соңғы күндер» туралы: «Бұл кітап тамаша, Вудвордтың кейінгі барлық кітаптары үшін үлгі болды» деді. Кітап 18 апта бойы көшбасшы болып тұрды және жалпы тізімде 29 апта болды. «Соңғы күндер» кітабының барлығы 630 000 данасы қатты мұқабамен сатылды. 1976 жылдың сәуір айында кітаптың жұмсақ мұқабамен шығу құқығы Avon Books компаниясына рекордтық 1,55 миллион долларға сатылды, бұл The Joy of Cooking кітабы үшін кез келген баспагердің бұрынғы көрсеткішін басып өтті. Сонымен қатар, «Президенттің барлық адамы» кітабы бестселлер тізімінде көшбасшы болып тұрды, ал «Президенттің барлық адамы» фильмі елдегі ең табысты фильм болды. Осы жетістіктер екі авторды да байытты. Екеуі 2014 жылы CBS телеарнасында Уотергейт оқиғасы туралы «40 жыл өткен соң» ретроспективті сұхбат берді. 1978 жылы шыққан «RN: Ричард Никсонның естеліктері» атты мемуарларында бұрынғы президент отставкаға кету туралы хабарлама жасамас бұрынғы әйгілі түнді қысқа да, іскерлікке бейімдеу ретінде баяндады, бірақ оның «азабы» мен «жоғалу» сезімі сол түнде «ең күшті» болғанын мойындады. Киссинджердің 1982 жылғы «Төңкеріс жылдары» атты мемуарлары Вудвард пен Бернштейннің баяндамасын «сезімсіз есеп» деп сипаттайды, бірақ олардың кездесуінен көп айырмашылығы жоқ кездесуді көрсетеді. Никсон мен Киссинджердің екеуі де кездесуді Линкольн отыру бөлмесінде бастап, Линкольн жатын бөлмесінде аяқтайды.

Басқа медиада

1989 жылы кітаптың теледидарға бейімделуі, "Соңғы күндер" деген атпен көрсетілді. Никсон рөлін Лэйн Смит сомдады. Ол бес Primetime Emmy сыйлығына және бір Golden Globe сыйлығына ие болды. 1970 жылдардың соңында Saturday Night Live бағдарламасында кітапта сипатталған кейбір сахналарды пародизациялайтын тұрақты эскиздер көрсетілді, онда Никсон рөлін Дэн Эйкройд, Киссинджер рөлін Джон Белуши, Дэвид Эйзенхауэр рөлін Чеви Чейз, ал Джули Никсон Эйзенхауэр рөлін Гилда Раднер ойнады.