Кіріспе

Шаттл компоненттерінен құралған ұшыру құралы.

Шаттлдан туындаған көліктер (SDV) – бұл бастапқыда ғарыш шаттл бағдарламасы үшін жасалған компоненттерді, технологияны және инфрақұрылымды пайдаланатын ғарышқа ұшыру құралдары мен ғарыш кемелері. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында НАСА экипажды ғарыш шаттлын толықтыратын, тек жүк тасымалдайтын Шаттл С көлігін ресми түрде зерттеді. 2005 жылы НАСА Ай мен Марсты зерттеуге мүмкіндік беру үшін, шаттл компоненттерінің өте өзгертілген нұсқаларына негізделген Арес I және Арес V ұшыру құралдарын әзірледі. Агенттік сондай-ақ үшінші осындай көлікті – Арес IV-ті де зерттеді.

Тұжырымдамалар

SDV тұжырымдамалары ғарыш кемесінің (Space Shuttle) ұшуы басталмас бұрын-ақ ұсынылған.

Көшпелі-С

C шаттлы – NASA-ның ғарыш шаттлын ұшыру құрылымын ұшқышсыз жүк тасымалдау құралына айналдыру жөніндегі зерттеуі болды. Ғарыш шаттлының сыртқы жанармай багы мен ғарыш шаттлының қатты отынды күшейткіштері (SRB), шаттл орбиталық аппаратының орнына, RS 25 қозғалтқыштарымен бірге жүк модулімен біріктірілуі тиіс болды. 1984 және 1995 жылдар аралығында C шаттлының әртүрлі концепциялары зерттелді.

Ұлттық ұшыру жүйесі

Ұлттық ұшыру жүйесі (немесе Жаңа ұшыру жүйесі) – 1991 жылы президент Джордж Буш-тың Жер орбитасына қол жеткізу үшін ғарыш шаттлына баламаларды анықтау мақсатымен бекіткен зерттеуі. Одан кейін НАСА Lockheed Missiles and Space, McDonnell Douglas және TRW компанияларынан он айлық зерттеу жүргізуді сұрады. Ұсынылған Space Transportation Main Engine (STME) сұйық отынмен жұмыс істейтін ракета қозғалтқышы негізінде бірнеше ұшыру құралдары ұсынылды. STME ғарыш шаттлының негізгі қозғалтқышының (SSME) жеңілдетілген, бір реттік пайдалануға арналған нұсқасы болуы тиіс еді. NLS 1 – ұсынылған үш құралдың ең ірісі болып табылады және оның бірінші сатысында өңделген ғарыш шаттлының сыртқы жанармай багы пайдаланылмақ еді. Бұл бак төрт STME қозғалтқыштарына сұйық оттегі мен сұйық сутегін беруге арналған еді. Пайдалы жүк немесе екінші саты бірінші сатының үстіне орналастырылатын болса, екі ажыратылатын ғарыш шаттлының қатты отынды күшейткіштері шаттлдағыдай, бірінші сатының екі жағына бекітілмек еді. Эскиздер NLS 1-ден әлдеқайда үлкен ракеталар да қарастырылғанын көрсетеді, онда NLS 1-дің бірінші сатысы бірнеше рет қолданылатын еді.

Шоқжұлдыздар бағдарламасы

Constellation бағдарламасының негізгі мақсаттарының бірі – ғарыш кемесі мен оны орбитаға шығаратын құралдарды жасау еді. НАСА бұл бағдарлама құрылмас бұрын-ақ екі бустерді, яғни Ares I және Ares V жобалауды қолға алған. Ares I ғарыш экипаждарын орбитаға жеткізу үшін арналған, ал Ares I бустерінің көтергіш қуатынан артық қажетті жабдықтарды ұшыру үшін Ares V қолданылатын болар еді.

Арес І

Ares I – NASA Constellation бағдарламасының аясында NASA әзірлеген экипажды ұшыру құралы. "Арес" атауы грек құдайы Ареске сілтеме жасайды, ол рим құдайы Марспен байланысты. Ares I бастапқыда "Экипажды ұшыру көлігі" (CLV) деп аталды. NASA 2011 жылы Space Shuttle қызметтен тоқтатылғаннан кейін NASA адамды ғарышқа тасымалдау миссиялары үшін арналған Orion ғарыш кемесін ұшыру үшін Ares I-ді пайдалануды жоспарлаған. Ares I, Constellation бағдарламасының жүк ұшыру құралы болған үлкен, экипажы жоқ Ares V-ті толықтыруға тиіс еді. NASA Арес жобаларын олардың күтілетін жалпы қауіпсіздігі, сенімділігі және экономикалық тиімділігі үшін таңдады. Дегенмен, Constellation бағдарламасы, оның ішінде Ares I, АҚШ президенті Барак Обаманың 2010 жылғы NASA-ны бекіту туралы заң қабылдануымен 2010 жылдың қазан айында тоқтатылды.

Арес V

Ares V (бұрынғы Cargo Launch Vehicle немесе CaLV) – 2011 жылы қызметтен шығарылғаннан кейін Space Shuttle-дың орнын алмастыру жоспарланған NASA Constellation бағдарламасының жүк тасымалдау бөлігі. Сонымен қатар, Ares V Марста адамның болуына қажетті жабдықтарды жеткізуге арналған еді. Ares V және кішірек Ares I грек соғыс құдайы Арес атымен аталады. Бұл ракеталар Жер-Ай жүйесінен тысқары миссиялар үшін негізгі ұшыру құралы болар еді, соның ішінде бағдарламаның соңғы мақсаты – экипажбен Марсқа сапар. Адам тасымалдауға дайын Ares I ракетасымен бірге Ares V 4-6 адамдық Orion ғарыш кемесін ұшыруға көмектесер еді. Екі ракета да сол кездегі Space Shuttle-дан қауіпсіз деп есептелді және Apollo, Shuttle және Delta IV EELV бағдарламалары үшін жасалған технологияларды пайдаланар еді. Атап айтқанда, ракетаның құрамына Ares V дизайнынан сұйық отынмен жұмыс істейтін негізгі бөлігі, екі бес сегментті қатты отынды күшейткіштер және Ares I-ден сұйық отынмен жұмыс істейтін жоғарғы бөлігі кіретін еді, бұл туралы NASA 2007 жылдың қаңтарында хабарлаған. Ares IV биіктігі 112 метрге жетер еді және Айға жету үшін қолданылуы мүмкін. Жүк көтергіштігі тікелей Айға транзит үшін 386 км (240 миль) қашықтыққа дейін жетеді. 2007 жылы NASA Orion капсуласының жоғары жылдамдықты "қайта кіру" траекторияларын бағалау үшін Ares IV-ті пайдалануды қарастырды. NASA 2013 жылдан бастап "Ауыр көтергіштік" конфигурациясында Ares I және Ares V аппараттарының сынақ ұшуларын жоспарлаған. "Ауыр көтергіштік" сынақ ұшулары Ares V-тің бірінші сатысын, Ares I-дің жоғарғы сатысымен бірге сынауға мүмкіндік беретін еді, бұл уақыт пен қаржыны үнемдеуге бағытталған. Кейінгі "Ауыр көтергіштік" сынақ ракетасының конфигурациясы Ares IV ракетасына ұқсас.

Ares V Lite

Ares V Lite - NASA Constellation бағдарламасы үшін Augustine комиссиясы ұсынған баламалы ұшыру құралы. Ares V Lite - Ares V-тің кішілендірілген нұсқасы. Ол бес RS 68 қозғалтқышы және екі бес сегментті қатты отынды күштеуші құрылмыны (SRB) пайдаланған болар еді, ал Жер төменгі орбитасына шамамен жүк көтеру қабілеті болған.

NASA-ның бүйірден орнатылатын көлігі

Шаттлдан туындаған ауыр жүк көтеруге арналған ұшыру құралы (HLV) – НАСА-ның Constellation бағдарламасы үшін ұсынылған, аса ауыр жүк көтеруге қабілетті ұшыру аппараты. Ол алғаш рет 2009 жылдың 17 маусымында Аугустин комиссиясына таныстырылды. 1980 жылдардан бері түрлі зерттеулерге арналған Шаттл C концепциясына негізделген HLV – бұл SDLV, ол ғарыш шаттлынан қанатты орбиталды бөлігін жанына орнатылған жүк тасымалдаушымен алмастыруды ұсынды. Ғарыш шаттлының сыртқы жанар май багы (ET) және ғарыш шаттлының қатты отынды күшейткіштері (SRB) өзгеріссіз қалған болар еді.

Юпитер

Юпитер отбасы супер ауыр жүк көтергіш ұшыру құралдары ұсынылған DIRECT Shuttle Derived Launch Vehicle архитектурасының бір бөлігі болды. Ол Ares I және Ares V зымырандарына балама ретінде көзделген. Ғарыш шаттл бағдарламасының мүмкіндігінше көп жабдықтары мен құрылғыларын қайта пайдалану арқылы үлкен пайда әкелу жоспарланған, соның ішінде шығындарды үнемдеу, қолданыстағы жабдықтармен тәжірибе және жұмыс күшін сақтау. Бұл Артемида бағдарламасының жоспарланған айға ұшуларын және Марсқа адаммен ұшу мүмкіндігін қамтыды. Оның алғашқы ұшырылымы, Артемида 1, 2022 жылдың 16 қарашасында жасалды.

Еркіндік

Liberty – 2011 жылы Alliant Techsystems (ATK) және Astrium компаниялары ұсынған, NASA Commercial Crew Development (CCDev) бағдарламасының 2-ші кезеңіне қатысты, жекеменшік пилотталатын ғарыш кемелерін Жердің төменгі орбитасына жіберуді дамытуға бағытталған ұшу аппаратының концепциясы. Бұрынғы, тоқтатылған Ares I жобасына ұқсас, ол бес сегментті Space Shuttle Solid Rocket Booster (SRB) және жаңа криогендік екінші сатыдан тұрды. Liberty ұшу аппараты бес сегментті SRB-ді еуропалық Ariane 5 ракетасының негізгі сатысымен екінші саты ретінде біріктіруді көздеді.