Кіріспе

Француздық ұшқыш экипажды ұшақ концепциясы (1975–1992)

Гермес – 1975 жылы Францияның Ұлттық ғарыш зерттеулер орталығы (CNES) және кейіннен Еуропалық ғарыш агенттігі (ESA) жобалаған ғарыш ұшағы. Ол сыртқы түрінен американдық Boeing X 20 Dyna Soar және ірі Space Shuttle ұшақтарына ұқсас болды. 1985 жылдың қаңтар айында CNES, ESA қолдауымен Гермес әзірлемесін жүзеге асыруды ұсынды. Гермес "Ариан-5" зымыран-тасығышымен ұшырылатын, экипажды ғарышқа ұшу бағдарламасын бастауға тиіс болды. 1987 жылдың қарашасында жоба 1988 жылдан 1990 жылға дейін алдын ала әзірлеуге мақұлданды, содан кейін толық әзірлеуге рұқсат алу қажет болды. Алайда, жоба көптеген кешігулер мен қаржыландыру мәселелеріне тап болды. 1992 жылы Гермес жоғары құн мен жетіспейтін тиімділік, сондай-ақ Ресей ғарыш агенттігімен (РКА) жасалған серіктестік салдарынан, тәуелсіз ғарыш ұшағына деген қажеттілікті азайту себебімен тоқтатылды. Нәтижесінде, Гермес шаттлдары ешқашан салынбады. 2010 жылдары Гермес ұшағын SOAR деп аталатын, жартылай қайта пайдаланылатын, әуеден ұшырылатын ғарыш жүйесі ретінде қайта жандандыру ұсынылды.

Шығу тегі

1960 және 1970 жылдары еуропалық елдердің ірі ғарыш жобалары үшін халықаралық ынтымақтастықтың қажеттілігі арта түсті. 1976 жылы CNES Ariane ұшағының экипаждық нұсқасын зерттеуді бастады. 1980 жылдардың ортасында, «Колумб Ман Тенд Фри Флайер» (тәуелсіз еуропалық ғарыш станциясы) және Ariane 5 ауыр салмақты ұшыру құралымен қатар, CNES «ғарыш шаттлының» дамуы мен өндірісін Еуропалық бастама ретінде қолдады, бұл КСРО-ның «Буран» және АҚШ-тың «ғарыш шаттлы» сияқты қайта пайдаланылатын ғарыш кемелері бағдарламаларына ұқсас болды. Жұмыс үлесі Батыс Германияға – 15%, Италияға – 13%, Бельгияға – 7%, Нидерландыға – 5%, Ұлыбритания, Испания және Швецияға – 4%, Швейцария, Австрия, Дания және Ирландияға – 2% немесе одан аз бөлінді. Норвегия мен Канаданың қатысу мүмкіндігі де қарастырылды. (MTFF қайта құрылды және ақырында Халықаралық ғарыш станциясының «Колумб» модулі ретінде салынды). «Гермес» үш астронавтқа дейін және қысымды жүкке тасымалдауға арналған. Ұшыру салмағы кеңейтілген Ariane 5 ұшыру құралының практикалық жоғарғы шегіне дейін жетеді. «Гермес» Ariane 5 ұшыру құралының жоғарғы сатысы ретінде ұшырылатын болды. 1986 жылғы қайта жобалауға дейін «Гермес» алты адамдық экипаж бөлімі, шлюз, «Буран» мен «шаттлға» ұқсас қысымсыз жүк бөлімі және қызмет көрсету модулінен тұратын бір ғарыш кемесі болды. 1986 жылғы «Челленджер» апатынан кейін ол қайта жобаланды. Экипаж кабинасы үш астронавтты тасымалдауға дейін қысқартылды, жүк бөлімі қысыммен жабдықталды және спутниктерді тасымалдауға немесе алуға мүмкіндік болмады. «Гермес» енді екі бөлек бөлімнен тұрды: өзі және артқы жағына доктандыру механизмі бекітілген конус тәрізді ресурс модулі, ол қайта кіру алдында ажыратылып, тасталатын болды. Тек экипаждық бөлім ғана Жер атмосферасына қайта кіріп, қайта пайдаланылатын болады. Ресурс модулі мен ұшыру құралы қолданыстан шығарылатын еді. Ariane 5-тің дамуына «Гермес» талаптары күшті әсер етті, мысалы, аэродинамикалық жүктемелердің артуы және 0,9999-ға жуық сенімділік коэффициентін сақтай отырып, ұшыру құралының коммерциялық бәсекеге қабілеттілігіне минималды әсер ету. Көлік құралы Ariane 5-тің L4 төмен энергиялық жоғарғы сатысында қолданылған сияқты 2000Н итермелі сұйық отынмен жұмыс істейтін екі зымыран қозғалтқышымен жабдырылатын еді. Негізгі жылудан қорғау жүйесі, минимум 20 минут бойы 1400-1600 °C температураға төтеп беруге тиіс болды және Dassault мен SEP зерттеген, мұрын бөлігінің және қанаттардың алдыңғы жиектерінің бір бөлігіне антиоксидантты жабын жағылған көміртек элементтерінен тұратын, ал қанаттың төменгі жағы мен фюзеляж термоплиткалармен жабылатын еді.

Мокуптар мен модельдер

1986 жылы толық көлемді макет жасалды және 1987 жылы мамыр айында Ле Буржеде, содан кейін қыркүйекте Мадридте және қазан-қарашада Тулузда көрсетілді. Келесі жылы (1988) макет сәуір айында Страсбургте, мамыр айында Ганноверде және желтоқсан айында Бордода көрсетілді. 1993 жылы жоба аяқталғаннан кейін бұл макет 1996 жылы ENSICA (École nationale supérieures d'ingénieurs de construction aéronautique) мекемесіне берілді. 2005 жылы ол қалпына келтіру жобасын күту үшін Ле Буржеге әкелінді. 2015 жылғы "Марс" фильмінде "Гермес" атты ғарыш кемесі бейнеленген, бірақ оның дизайны нақты шаттл дизайнынан түбегейлі өзгеше және планетаралық сапарларға арналған. 2017 жылғы "Валериан және мың планетаның қаласы" романында "Гермес" ЕКА-ның Халықаралық ғарыш станциясына ("Альфа" деп аталады) алғашқы экспедициясы барысында қолданған шаттлы ретінде еске алынады.