Кіріспе

Глен Тетли (3 ақпан 1926 – 26 қаңтар 2007) – американдық балет және заманауи биші, сонымен қатар балет пен заманауи биді үйлестіріп, би өнеріне жаңаша көзқарас ұсынған хореограф. Оның ең танымал туындысы – «Пьеро Лунар» (Pierrot Lunaire).

Өмірбаян

Гленфорд Эндрю Тетли 1926 жылдың 3 ақпанында Огайо штатының Кливленд қаласында дүниеге келген. Медициналық мектепте оқып жүргенде Тетли биге деген құштарлықты сезінеді. 1946 жылы Франклин және Маршалл колледжін бітіргеннен кейін Тетли биді оқу үшін Нью-Йорк қаласына көшті. Ол биші ретінде мансабын бастады, 1948 жылы Ханя Холмның Бродвейдегі "Kiss Me, Kate" және 1959 жылы "Juno" қойылымдарында, сондай-ақ Нью-Йорк қалалық опера балеті, Джон Батлердің Америкалық би театры және Жоффри балетінің алғашқы мүшесі ретінде биледі. Кейін ол Америка балет театры мен Джером Роббинстің "Ballets: USA" тобында би биледі. Тетлидің хореографиялық стилі Холм және Марта Грэм сияқты заманауи би мұғалімдерімен, сондай-ақ Антони Тюдор мен Маргарет Крэске сияқты балет мұғалімдерімен алған тәжірибесінен туындаған. Би біліміндегі осы үйлесім Тетлидің хореографиясын балет пен заманауи бидің ерекше қоспасы етеді. Тетли "заманауи бидің сезімтал, жерге байланысты көркемдігін классикалық балеттің әуезді лирикасымен" біріктіруді қалады. Марта Грэм компаниясының бұрынғы бишісі Мэри Хинксон Тетлиге бүкіл әлемде көмектесті. Оның Грэм техникасын білуі балет бишілерін Тетлидің хореографиясына бейімдеуге көмектесті.

Хореографиясы

Тетлидің басқа хореографтардан ерекшелігі – балет пен заманауи биді үйлесімді түрде араластыра білу қабілеті болды. Тетли әлемдегі ең танымал би тобы үшін 50-ден астам балет қойды. Тетли 1962 жылы «Пьерро Лунар» балетімен хореографиялық дебютін жасады, оны жаңа құрылған камералық тобы үшін хореографиялады. Бұл шығарма композитор Арнольд Шенбергтің осы аттас музыкасына негізделген. Бұл туынды оның алғашқы хореографиялық тәжірибелерінің бірі болғанымен, көптеген адамдар оны оның ең жақсы және ең танымал шығармаларының бірі деп санайды. Осы балетте оның балет пен заманауи бидің есімді қоспасы алғаш рет көрінді. Тетлидің басқа хореографиялық туындылары: «Контрданс», «Жеміз», «Одалиск», «Ричеркаре», «Көктем құрбаны», «Саргассо», «Сфинкс» және «Волонтерлер». Тетли 1969 жылы Еуропаға көшіп, Нидерланд би театрының және Штутгарт балетінің көркемдік директоры болды, сондай-ақ 1974–1976 жылдары онда биледі, кейін Солтүстік Америкаға оралып Канаданың Ұлттық балетімен жұмыс істеді. Еуропа мен Канадада болған кезінде Тетли көптеген жаңа қойылымдар жасады, мысалы, 1986 жылы Канаданың Ұлттық балеті үшін «Алиса» балетін қойды. Ол кеткен кезде, американдық би қауымдастығының көпшілігі балет немесе заманауи бидің біреуін таңдайтын, екеуін бірге үйренетін емес еді. Кейбіреулер осы қаталдық пен заманауи би мен балеттің бірігуін қабылдамау салдарынан Тетли Еуропаға көшіп кеткенін айтады, себебі ондағы атмосфера көркемдік тұрғыдан еркін болды.

Стиль

Тетлидің хореографиясының бойымен "күшті ынта, икемді үздіксіз қозғалыс және еңсемді дене бітімі" көрінді. Тетли абстрактілі туындыларды қасақана жасамаса да, ол өзінің қимылын "миф, музыка, театр және әдебиет тақырыптарындағы ойларын жеткізу үшін" пайдаланады.

Жеке өмір

Скотт Дуглас оның 40 жылдық ұзақ серіктесі болды. 2007 жылғы 26 қаңтарда Тетли Флоридада тері рагымен күрескеннен кейін қайтыс болды. 80 жасқа толған ол, шамамен 55 жыл өмір сүруге тиіс болса, өте ұзақ өмір сүрді. Канаданың Ұлттық балетінің мүшесі Карен Кейн сияқты бишілер Тетлиді "толыққанды көркемдік берілуді қатаң талап ететін" хореограф ретінде еске алады. Ал Дэвид Аллан Тетлидің "қиялыңызды оятып, өзіңізге жаңаша қарауға мәжбүрлейтінін" айтады. Оның камералық труппасының мүшелерінің арасында Кристофер Брюс болды, ол оның ең танымал шығармасы – "Пьеро Лунаир" балетіндегі жетекші рөлді орындады және Тетлиді өзінің шабыт көзінің бірі деп есептейді.