Кіріспе

Муланай, ресми түрде Муланай муниципалитеті, Филиппиннің Кесон провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, оның халқы 55 576 адамды құрайды. Бұл жер Бондок түбегінде орналасқан; оның географиялық координаттары 13° 31′ 20″ солтүстік ендігі, 122° 24′ 15″ шығыс бойламы, ал бастапқы атауы Малунай болған. Муланай Лусена қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Қаланың орталық бөлігі, тегіс ландшафтымен, Таябас шығанағына қараған жағалау қаласы болып табылады. Муниципалитет ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізу үшін қарастырылып жатыр, себебі оның архитектуралық ескерткіштері, әсіресе барокко стиліндегі шіркеуі, сақталған ата-баба үйлері және Буэнависта қорғалған ландшафтындағы Камхантиктің әктас қабірлері – Тагалогтың маңызды археологиялық ескерткіші және дамбанасы бар.

Этимология

Кейбір аңыздар Муланай атауының тагалог тіліндегі "Малунай" сөзінен тарағанын айтады, ол "Лунэйдің көп болуы" деген мағынаны білдіреді. Лунэй – бұл аймақта көптеп кездесетін пили балауызын атау үшін қолданылатын жергілікті сөз.

Тарих

Камхантик тауындағы археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелері, Ұлттық музейдің ғылым докторы, әлемге танымал археолог Эусебио З. Дизон басқаратын командасының зерттеулері Муланайдың 500-1300 жылдары ұйымдасқан қоғаммен қоныстанғандығын көрсетеді. Бұл – біздің ата-бабаларымыз, австронезиялық тілдерінде сөйлейтін халық, олар Тайваньнан шыққан (Питер Белвуд). Австронезиялық халықтар – Азия, Океания және Африкада таралған, австронезиялық тілдер отбасына жататын тілдерде сөйлейтін түрлі халықтар. Оларға Тайваньның аборигендері, Малайзия, Шығыс Тимор, Филиппин, Индонезия, Бруней, Сингапур, Мадагаскар, Микронезия және Полинезияның басым этникалық топтары, сондай-ақ Жаңа Зеландия мен Гавайидің полинезиялық халқы, Меланезияның папуа емес халқы кіреді. Австронезиялық тілдері – теңіз жағалаундағы Оңтүстік-Шығыс Азия, Мадагаскар және Тынық мұхиты аралдарында кеңінен таралған тілдер отбасы, континенттік Азияда да бірнеше тілдер кездеседі. Австронезиялық тілдерде шамамен 386 миллион адам сөйлейді, бұл оны сөйлеушілер саны бойынша бесінші ірі тілдер отбасы етеді. Камхантик тауындағы археологиялық орнындағы 5-ші қабірде табылған тістердің С14 (көміртекпен даталау) нәтижесі 890 жылға, яғни 1220 жыл бұрынға саяды (IV2011F657AB үлгісінің радиокөміртекпен даталау нәтижесі, BETA ANALYTIC INC. MIAMI, FLORIDA, АҚШ). 2015 жылдың 15-30 шілдесінде жүргізілген археологиялық зерттеуде жер бетіндегі археологиялық артефакт – тас құрал табылды. Доктор Эусебио З. Дизонның сөзіне сүйенсек, бұл неолит дәуіріне, б.з.д. 10 000-2 000 жылдарға жататын, ою, кесу және қайрау үшін қолданылған құрал. Табылған басқа да артефакттар – біздің заманымыздан бұрынғы 1000 және біздің заманымыздың 200 жылдары аралығында Тайвань мен Вьетнамның алғашқы Хуинь Каланай керамикасына ұқсас, ойылған суреттері бар қыш ыдыстар. Олардың кейбіреулері Филиппиндегі Сарангани, Кагаян, Изабела, Нуэва Эсиха, Бикол, Масбате және басқа да аймақтарда 1000 ж.б.д. – 300 ж.б.д. кезеңіне дейін кездеседі. Аймақта Сун әулетінің (960-1279 жж.) керамикасы да табылған. Бұл археологиялық жаңалықтар – біздің ата-бабаларымыздың 500-1300 жылдары Камхантик тауынан сауда желісіне қатысқандығының куәлігі. Муланайды францискан миссионерлері 1600 жылы дінге келтірген, ал муниципалитет ретінде оның құрылуы 1745 жылы Испания королінің бекітуімен жүзеге асты. Испания үкімдігі кезінде Муланай Сан-Нарсисо, Сан-Франциско, Катанауан және Сан-Андрес муниципалитеттерінен тұрды, оның аумағы Батан провинциясымен шамалас болды. 1755 жылы Катанауан жеке муниципалитетке айналды, содан кейін басқа муниципалитеттер де құрылды. Муланайдың аумақтық құзыреті 42 000 гектарға дейін азайды. Алты (6) барангайдан тұратын Муланайдың алғашқы қаласы Моро қарақшыларының шабуылына ұшырады, осыған байланысты қала басшысы және барангай басшылары қала орталығын Барангай Латанганның Майордомо деп аталатын бөлігіне көшірді. Бірнеше жылдан кейін жағалау аймақтарындағы шабуылдар азайды. Халық қалаға қайта оралды, бірақ бірнеше барангай басшылары келіспей, Бантуинге, Мариндюкке және Миндороға кетіп қалды. Муланай халқы тагалогтар, висайялықтар және биколанолар сияқты түрлі этникалық топтардан тұрады. Филиппин статистикалық басқармасының 2010 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша, оның халқы 50 826 адамды құрайды. Испания үкімдігі кезінде Муланайдың алғашқы қала басшысы – Alcalde Mayor Эустакио Манлангит, ал американдық оккупация кезінде алғашқы қала мэрі – мэр Атанасио Охеда болды. Муниципалитет испан үкімдігінен бастап қазіргі уақытқа дейін жиырма жеті мэрмен басқарылды. Қазіргі мэр – Арис Агирре. Қазіргі уақытта Муланай жиырма сегіз (28) барангайдан тұрады, олардың төртеуі қалалық ауданды құрайды. Муниципалитет – ауылшаруашылық аймағы, онда кокос, сарымсақ, банан, күріш, жүгері, жержаңғақ, бұршақ, имбирь, қабақ және басқа да көкөністер мол өнім береді. Муланай Таябас шығанағының жағалауында орналасқан, ол балық аулауға өте қолайлы аймақ.

Туризм

Амугис шарлауығы Амугис шарлауығы Муланайдағы Амугис ауылында орналасқан. Өзінің ерекше және бірегей сипаттамаларымен, бұл шарлаулар дамылмаған туристік орын. Олардың төңірегінде орман ағаштары мен үлкен тас формациялары бар, жергілікті халық көбінесе пикниктерге және жиналуға барады. Малекинг Бато – Санта-Роза ауылының жағалауындағы ғасырлар бойғы аңызға толы алып тас. Бұл орын жергілікті тұрғындар мен келушілер арасында ерекше пикникке арналған орын ретінде танымал болған. Буэнависта қорғалған ландшафты – Буэнависта ауылында орналасқан, маңызды су тогу алабын сақтайтын қорғалған аумақ. Камхантиктің әктас қабірлері – Филиппин Ұлттық мұражайы тарихи орын деп мойындаған, мың жылдық әктаспен өрнектелген ежелгі адамдардың жерлеу орны. Бұл орын Буэнависта қорғалған ландшафтының ішінде орналасқан. Бұл жер анитизм дінін ұстанатындардың жоғары деңгейдегі құдайына арналған қасиетті орын.